Kony 2012: gelukkig was het tegengif snel beschikbaar

dinsdag 13 maart 2012

Er was de afgelopen week geen ontkomen aan, geen ontsnapping mogelijk: Kony 2012 een hype, minstens zo gevaarlijk als het kwaad waar het zich tegen keert, kwam overal. Wat rest mij, armzalig bloggertje, dan anders dan er ook enige opmerkingen over te maken? Welnu, voor de draad ermee dus. Het gaat hier om een eng verschijnsel, aangejaagd door een enge club die zich tot megafoon dan wel verlengstuk van nog engere krachten maakt of laat maken. Die Kony, baas van het Leger van de Heer dat eerst in Oeganda en de laatste jaren in andere landen kinderen ontvoerde en soldaat maakte, en met terreur duizenden levens ontwrichtte, is een verwerpelijk figuur, aan het hoofd van een kwaadaardige beweging. Maar hij is niet kwalitatief erger dan de Oegandese machthebbers, en hij verbleekt een klein beetje vergeleken met het Amerikaanse wereldrijk dat in vijf jaar met gemak misdaden pleegt waar tweehonderd Kony’s in een heel mensenleven niet aan toe komen. Toch roept de campagne Kony 2012 Oegandese regering te hulp en vraagt het om Amerikaanse militaire hulp tegen de als Ultieme Kwaad geschetste legerhoofdman. Dat alleen al maakt de hele Kony 2012-vertoning tot oorlogspropaganda, misleidend als menslievendheid verpakt.

Opvallend bij dit alles zijn echter een paar aspecten. Er is de bliksemsnelle verspreiding van de video: 70 miljoen keer aangeklikt in één week tijd. Of al die 70 miljoen de hele video bekéken hebben is vers twee, maar het gaat hier toch wel om een bliksemsnelle wereldwijde verspreiding. Een video als deze raakt kennelijk de emoties, het maakt wat los. En wat het losmaakt is níét puur negatief. Wat het deels losmaakt is: de behoefte om betrokken te zijn, de behoefte om iets te veranderen aan onduldbaar menselijk leed. Ik beschouw de organisatie achter deze video als een buitengewoon kwalijke club die voor een foute zaak staat. Maar al die mensen die zich onder invloed van zo’n video willen uitspreken, willen inzetten – hoe beperkt en indirect die inzet ook is – díé verdienen het niet om de worden afgekamd. Dart goede impulsen met effectieve propaganda – hoe giftig ook – te bespelen zijn, is niet iets dat we die mensen aan kunnen rekenen. Jack Bratich schrijft in Counterpunch: “Het láátste dat we moeten doen is mensen in verlegenheid brengen en schaamte opwekken vanwege hun enthousiasme.” Dat ben ik met deze schrijver eens.

Een tweede opvallend verschijnsel, na de snelle verbreiding van het vergif, was hoe snel er tegengif werd toegediend. Binnen enkele dagen nadat de hype was gestart, was Kony 2012 al in de verdediging gedrongen. Dat ging aanvankelijk vaak over de onduidelijke geldbronnen van de makers, over feitelijke onjuistheden en misleidende weergaves in de film. Dat viel nog vrij eenvoudig te pareren door supporters, bijvoorbeeld met: okay, de video kan beter, maar het gaat erom dat die Kony en zijn wandaden onder de aandacht krijgen. Okay, transparantie is belangrijk maar de Invisible Children heeft intussen uitleg op haar website gezet. Tegenwerpingen werden beantwoord met: “En?” Als de Bewustmaking maar dichterbij kwam, dan was de rest in feite gezeur.

Maar al snel kwam, ook in standaardmedia als de Volkskrant, meer en diepere kritiek naar voren: over de mensenrechtenschendingen van president Moeseveni, over de rol van de VS, en vooral ook over de onderliggende houding achter de video: witte nobele mensen moeten zielige arme zwarte mensen redden van een zwarte bruut. Het was de aloude liefdadigheid van zending, missie en het onderliggende kolonialisme. Dat viel moeilijker te weerleggen, omdat het inderdaad de kern raakt van wat er mis is met Kony 2012. Reactie daarop bestond uit eruit die kritiek af te doen als het cynisch neersabelen van goede bedoelingen. En precies dáár ging de weerlegging de mist in.

Invisible Children als club is namelijk geen lief groepje jonge wereldverbeteraars die uit een soort naïviteit in zee gaan met de regering van Oeganda en Amerikaanse soldaten als deel van de oplossing in Centraal-Afrika zien. De organisatie is, gezien haar financiële hulpbronnen en gezien uitingen van minstens één kopstuk ervan, onderdeel van fundamentalistisch christelijk rechts in de VS. Minstens één van de geldschietende organisaties is in hetzelfde Oeganda ook betrokken bij het stimuleren van wetgeving tegen homoseksualiteit, wetgeving die voorziet in extreem zware straffen. Er is hier dus niet één leger van de Heer actief, er zijn er twee. Het ene Leger van de Heer is van Kony. Het andere, veel gevaarlijker Leger van de Heer heeft haar hoofdkwartieren in de VS. De aanvoerders van Invisible Children zijn in dat leger een soort onderofficieren en PR-functionarissen.

Natuurlijk schreeuwt Invisible Children deze kant van haar karakter niet van de daken. Op haar website staat een reactie op de kritiek, heel vriendelijk van toon en zonder evangelische praat. Tegelijk ontwijkt ze allerlei kritiek, in plaats van die te weerleggen. Een belangrijk voorbeeld: “We verdedigen geenszins de mensenrechtenschendingen door de Oegandese regering of het Oegandese leger (UPDF). Niets van het geld dat via Invisible Children gedoneerd wordt gaat naar de Oegandese regering. Maar de enige denkbare en passende wijze waarop Kony gestopt kan worden en de burgers die hij tot doelwit maakt beschermd is om inspanningen te coördineren met regionale regeringen.” Een afleidingsmanoeuvre, plus het recht praten van collaboratie met onderdrukkers. De afleidingsmanoeuvre zit in de opmerking over donaties die niet naar de Oegandese regering gaan. Dat moest er nog bijkomen! Maar de kritiek gaat er niet om dat het geld naar Museveni’s regime gaat, dat beweren critici niet en een weerlegging daarvan is dus niet ter zake. De kritiek gaat erom dat Moeseveni’s regime als partner, als bondgenoot, in de strijd tegen één mensenrechtenschender en zijn beweging gezien wordt. Invisible Children accepteert dit bondgenootschap, een partnerschap met een bewind dat in bruutheid niet wezenlijk voor Kony onderdoet.  Wie dit ‘denkbaar’ en ‘passend’ noemt, staat niet aan de goede kant in de strijd voor mensenrechten.

Een paar feiten (1) zijn hier nuttig. Museveni veroverde de macht in 1986 door middel van een gewapende strijd. Dat ging niet zo heel veel anders dan wat Kony later probeerde met zijn leger. Museveni deed wat Kony later – terecht – werd verweten, namelijk kindsoldaten ronselen en gebruiken. Museveni werd, éénmaal aan de macht, een autoritair leider. Vorig jaar waren er nog verkiezingen die door intimidatie waar een Poetin zich nog voor zou schamen, naar zijn hand werd gezet. Protesterende betogers werden door veiligheidstroepen gedood. Het gaat hier niet om wat incidentele mensenrechtenschendingen. Het gaat om systematische repressie. Voeg daar de onderdrukking van homoseksualiteit nog aan toe, en het is duidelijk dat Invisible Children een misdadigersbende als partner kiest tegen een andere – inmiddels ook allang niet meer in Oeganda wonende – misdadiger. Dat is geen kleinigheid, niet iets om weg te wuiven onder het motto van ‘bewustwording’.

Er is nog meer, en nu wordt het écht wrang. Waar komt dat Leger van de Heer vandaan? Is dat zomaar ontstaan door ene mijnheer Kony die op een ochtend dacht: weet je wat? Ik ga wat kinderen ontvoeren en intimideren, geef ze een geweer in de hand en zet ze in als moordenaars zodat ik de baas kan spelen en een schrikbewind kan vestigen? Zomaar, uit het niets? Geen achtergronden, geen context? In werkelijkheid heeft het conflict sociale en politieke wortels. Museveni is afkomstig uit het zuiden van Oeganda. Onder zijn bewind werden en worden bewoners in het Noorden, met name de Acholi-bevolkingsgroep, systematisch verwaarloosd en buitengesloten. Er is zelfs analyse die duidt op genocidale bedoelingen van Museveni tegenover die Acholi-bevolking. En juist in de regio waar de Acholi wonenm, dook dus die mijnheer Kony op. Dat hij emancipatie van die bevolkingsgroep op het oog had, kunnen we uitsluiten. Dat het gevoel van marginalisering dat onder die bevolking leefde, Kony en diens leger in de kaart spelen, is echter méér dan aannemelijk. Dat de strijd van het Oegandese leger tegen Kony deels ook een strijd tegen die Acholi was, is dan evenzeer. En het had – als Kony iets beter op zijn PR had gelet en ietsje meer naar draagvlak had gezocht en de bloeddorstigheid van zijn club ietsje meer naar de achtergrond had gekregen – nog voorstellen dat Kony zijn oorlog had gewonnen ook. Dan zat Museveni nu misschien in de zuidelijke heuvels, als aanvoerder van een soortgelijk leger, en dan werd de wereld nu wellicht videomatig gemobiliseerd via Stop Museveni 2012.

Het weglaten van relevante context, het zwijgen over de moorddadige aard van het Museveni-regime, het simplificeren van de werkelijkheid – het typeert de aanpak van Invisible Children. Werkelijk verbijsterend is de reactie vanuit Invisible Children op dit type van feitelijke, soms gedetailleerde, en zéér terechte kritiek. Komt-ie: “Onze films werden niet gemaakt om door de Guardian doorgelicht te worden. Ze werden gemaakt om bij jonge mensen betrokkenheid te wekken bij sommige van de ergste misdaden ter wereld.” Snap je? Weglaten van context, foute uitleg, verzwijgen van wezenlijke aspecten – korter: liegen – is misschien niet netjes tegenover hoogopgeleide krantenlezers. Maar om de jeugd te mobiliseren is het opeens geoorloofd? Het is een belediging, juist voor die jonge mensen, wiens doorgaans springlevende kritische zin hier wordt miskend, en wiens emoties worden misbruikt. Het idee dat je volwassene niet, maar kinderen wél, mag manipuleren is toch wel erg merkwaardig. Als de advocaat van Robert M., op zoek naar verzachtende omstandigheden, nu maar geen lucht krijgt van deze redenering: “ Edelachtbare, het gedrag van mijn cliënt was niet bedoeld voor Volkskrantlezers maar voor jonge mensen…” De morele perversie van de betreffende woordvoerder van Invisible Children is adembenemend.

Intussen is er ook nog dat koloniale aspect dat helemaal past bij de christen-fundamentalistische connecties van de makers van Kony 2012. Er is de onsmakelijke commercialisering, de arrogantie, Invisible Children wordt door mensen van andere NGOs – die qua cynisme trouwens best iets gewend zijn – met grote afkeer bejegend. En er is – dat we het niet vergeten! – dus ook nog het oproepen om Amerikaanse militaire steun te verlenen aan de jacht op Kony, de heilloze militarisering die aldus wordt bevorderd, een weg die helaas niet alleen door hen wordt aangemoedigd (2). Er zí’jn al 100 Amerikaanse soldaten in Oeganda. Wat Invisible Children betreft worden het er blijkbaar meer. En wat moeten die gaan doen? Jagen op Kony komt neer op oorlog voeren tegen de restanten van zijn beweging. Komt dat de moeizame wederopbouw van gemeenschappen waar Kony’s leger huishield maar intussen is vertrokken, ten goede?

Kony 2012 is dus een foute campagne, Invisible Children een kwalijke onderneming – en dat word ‘onderneming’ mogen we letterlijk nemen, want er wordt flink geld ‘verdiend’. Toch zie ik enkele pluspunten. Ik noemde al de betrokkenheid die Kony 2012 manipuleert maar waarvan ze daardoor tegelijk ook het bestáán aantoont. Mensen, jong en ouder, voelen zich – door een laag van Twitterij en Facebookenwijsheid heen – wereldburgers, willen zich betrokken voelen bij wat er gebeurt, maken zich druk over onrecht en willen daar wat aan doen. Dat pleit vóór mensen. Niet alle emotie in deze richting is nep, en cynisme is hier een verkeerde houding. Het is beter om te zoeken naar goede manieren om deze betrokkenheid te bevorderen. Het is daarbij nodig om een vorm te vinden die de rechtstreeks betrokken bewoners van, in dit geval, Oeganda, niet als zielige hulpbehoevenden neerzet, maar ze beschouwt als middelpunt van hun eigen wereld, bekwaam om die eigen wereld vorm te geven, gesteund door anderen maar niet als passieve ontvangers van hulp. Solidariteit – naast mensen staan en ze ondersteunen als gelijken – moet de plek innemen van liefdadigheid – uit de hoogte mensen een fooi toewerpen.

Tenslotte nog dit. Kony 2012 wordt door voorstanders dus als bewustwordingsproject verdedigd. Uitstekend! Inderdaad heeft het hele project een soort bewustwording gestimuleerd, maar anders dan de makers ongetwijfeld betoogden. In één week heeft kritische informatie – over Invisible Children, over het bewind van Museveni, over de situatie in oeganda, over de rol van de VS in het gebied, en ja, in die context ook over Kony en zijn Leger, ongetwijfeld héél veel mensen bereikt die tien dagen geleden Oeganda nog amper op de kaart konden aanwijzen. Dát is bewustwording in positieve zin, opgewekt om de stinkende zeepbel van Kony 2012 door te prikken. Ze voor die kritische bewustwording een compliment geven lijkt me echter zoiets als de cobra bedanken voor het tegengif dat het slachtoffer van een slangenbeet krijgt toegediend.

Noten:

(1) Goede kritische informatie over Oeganda, informatie waar ik – naast de in de tekst al doorgelinkte info, en links die je dáár weer kunt vinden – gebruik van heb gemaakt voor dit artikel, en die duidelijk maakt dat Kony2012 bepaald geen goed idee is, vind je onder meer hier:

“Kony 2012 redux”, WHIT, 8 maart, en eerdere stukken op hetzelfde blog;

Sean Fenley, “Baloney 2012: Imperialist Propaganda Film Making Waves On YouTube”, Countercurrents, 8 maart;

“Kony 2012, Invisible Children’s pro-AFRICOM and Museveni Propaganda”, Black Star News,  Editorial, 8 maart;

(2) Een pleidoooi vóór “adviseurs” van de VS om de strijd tegen Kony te ondersteunen, een artikel dat desondanks erkent dat Kony’s Leger van 1o.000 is geslonken tot enkele honderden, is “Peace can Be – New Report Argues Deployment of Advisors Creates Unprecedented Opportunity to ENd LRA Atrocities”,  op de website van Resolve, ook zo’n gladde, lieve pro-interventie NGO in Oeganda.

About these ads

12 reacties op Kony 2012: gelukkig was het tegengif snel beschikbaar

  1. lia zegt:

    Geachte heer Storm,
    Wederom een grote woordenbrij hierboven……

    De kern:
    Rechten van kinderen worden wereldwijd geschaad.
    Er wordt een film gemaakt, letterlijk een schreeuw om aandacht voor de fundamentele, universele rechten van een kind!

    Vervolgens vindt er (onvermijdelijke?) manipulatie plaats door volwassenen.
    De (complot)theorieën/de excuses, de verspilling van tijd en energie, ik word er moe en moedeloos van.

    Stop klagen, stop theoretiseren, stop het vinden van excuses.
    Geef eindelijk aandacht aan kinderen die in een oorlogssituatie o.i.d. moeten opgroeien.
    Stop met de eindeloze verklaringen dat wij “weten” wat goed voor “hen” is.
    Steun organisaties als Warchild, zodat kinderen kunnen opgroeien in betere omstandigheden, zich kunnen scholen en tzt als evenwichtige volwassenen de problematiek in hun land kunnen aanpakken.
    Kies voor de kinderen, zij zijn de toekomst van een land.
    Doe iets!

  2. lia zegt:

    Beste Peter,

    Je hebt de kracht van het woord, je hebt bereik, je hebt een lezerspubliek….
    Je moet het ijzer smeden als het heet is…buig het om!

    Je kunt die wereldwijde betrokkenheid bij het lot van die Ugandese kinderen niet negeren. Je kunt het lot van die Ugandese kinderen niet negeren. (Horen, zien en zwijgen is niet mijn ding.)…

    Schrijf een vlammend statement zonder holle woorden.
    Kom op voor de universele rechten van kinderen.
    Alsjeblieft, help die kinderen.
    Het is tijd voor daden.

    • peterstorm zegt:

      Ik wil die wereldwijde betrokkenheid bij het lot van Oegandese kinderen helemaal niet negeren. Maar ik vind het tragisch dat die betrokkenheid nu, via de video Kony 2012, wordt omgebogen in de richting van wéér meer oorlog in dat gebied, méér Amerikaanse ‘militaire adviseurs’, noem maar op. Uit naam van het helpen van Oegandese kinderen worden zo opníéúw kinderen de dupe, zoals dat gaat in oorlog. Als we willen helpen, dan graag op een manier die ook echt hélpt…

      • lia zegt:

        Sorry Peter,

        Hier neem ik geen genoegen mee.
        Je gaat je weer focussen op nevenproblemen (machtsspelletjes van volwassenen).
        Het hoofdprobleem is dat die kinderen niet veilig kunnen opgroeien.

        Terug naar de kern dus:
        Hoe kunnen we die kinderen helpen/steunen?
        De kinderen zijn de toekomst van een land.

      • peterstorm zegt:

        De kern van waar ik dit stuk over schrijf, is dat het aanjagen van meer oorlog, in samenwerkin g met plaatselijke dictators, in ieder geval gëén perspectief biedt aan kinderen daar. De “machtsspelletjes van volwassenen”, zoals jij dat noemt, zijn gëén “nevenprobleem”, maar juist de hoofdreden dat kinderen daar “niet veilig kunnen opgroeien”. Die machtsspelletjes analyseren en aanduiden als gevaarlijk, zodat mensen er niet in meegaan, dát is wat ik hier probeer. Als jij daar geen genoegen mee neemt is dat je goeie recht, ik focus op waar ik op wil focussen: ) Het antwoord op je vraag hoe we die kinderen kunnen steunen mag jij zelf ook geven, trouwens, als je het hebt. Mijn deel van dat antwoord: in ieder geval NIET door foute ‘oplossingen’ zoals ‘Kony 2012′ te ondersteunen. Meer erover inmiddels in een nieuw stuk , gisteren geplaatst op dit weblog.

      • lia zegt:

        Peter,
        Er was emotie/betrokkenheid/donaties voor Jozef en de zijnen.
        Die betrokkenheid heb jij hier om zeep geholpen “het helpt allemaal toch niets”, “de problemen bestaan al tig jaar”, etc….
        Je hebt allerlei mensen die betrokken zijn niet op een “escape” voor oorlogskinderen gewezen.

        Ik kies voor de (oorlogs)kinderen Warchild, etc. omdat allerlei volwassenen nog steeds te druk bezig zijn elkaar te bestoken met wapens en argumenten….

      • lia zegt:

        Sorry Peter,
        Ik ben er weer ;)
        De vraag is namelijk of “onze” Ugandese Jozef weer een nacht op straat heeft overleefd, zijn ouders kunnen hem niet beschermen, ooit wil hij eigenlijk advocaat worden….

        Wereldwijd is er een beroep gedaan op emoties van mensen bij het lot van Jozef. Ook is er een beroep gedaan op hun “geefklier”…
        Het is tijd die gelden niet in het steken van een “nieuwe” oorlog te stoppen (dat is géén oplossing) maar om te buigen naar onderdak/opvang/scholing voor Jozef en de zijnen.

        Laat je hersens even kraken……
        Kom op! Jij hebt de middelen en de communicatiekanalen.
        Succes!

  3. Jan GvL zegt:

    Kritisch kijken naar informatie en achtergronden van organisaties en bewegingen is prima. Maar als het uiteindelijk alleen nog maar gaat om gelijk hebben of gelijk krijgen dan mis je volledig je doel. Het gaat hier inderdaad om het aan de kaak stellen van misstanden. Misstanden ten opzichte van kinderen, misstanden door een aanvoerder van een gruwelijk leger, wellicht ook misstanden van een groepering in de VS. Het mooie van internet is dat we nu met elkaar in debat kunnen maar laten we niet vergeten dat het hier uiteindelijk om kinderen gaat. Kinderen zoals jij en ik ook zijn geweest. Die uit hun leven worden gerukt, een wapen in hun handen geduwd krijgen en gedwongen worden tot de meest vreselijke dingen. Moeten wij dan wederom maar weer niets doen omdat er wellicht een organisatie is die wellicht met verkeerde argumenten en wellicht met verkeerde mensen en wellicht met verkeerd geld bezig is? Moeten die kinderen dan maar verrotten in het oerwoud, gek worden van angst, gestoord worden van de gruwel waarin ze dagelijks leven? Kom op, wie heeft een beter idee? Die mag beginnen! Laat het allemaal waar zijn wat er over kony2012 wordt gezegd. Ook dat zal uitkomen door de bekendheid die er nu aan dit onderwerp is gegeven.
    Ik lees vooral veel theoretisch en wellicht feitelijk juiste beweringen maar zonder dat ze de oplossing ook maar een stap dichterbij brengen. Met dit soort theoretisch gedoe is de wereld nooit beter geworden. Die wordt beter door acties, doordat mensen in beweging komen. Prima dat er luizen in de pels zijn die alles tot op het bod fileren en uitpluizen. Vooral blijven doen en goed naar luisteren. Maar laat het je niet verhinderen om als het er echt om gaat in beweging te komen en te gaan staan voor mensen of dieren die niet of nauwelijks voor zich zelf op kunnen komen. Complimenten aan al die mensen die hun hart hebben laten spreken! En zoals een niet nader te benoemen bank het zegt: “volg je hart, gebruik je verstand”.
    Je hoeft geen geld over te maken aan een organisatie om iets te bereiken, je hoeft een organisatie niet te promoten, je hoeft een leger niet te steunen. Wat hier gebeurde en gebeurt is dat mensen hun stem laten horen, hun hart laten spreken. Fantastisch dat dat nu op zo’n grote schaal gebeurd en dat er daardoor hopelijk snel een einde komt aan de wantoestanden in Oeganda.

    Jan GvL

    • peterstorm zegt:

      “Moeten wij dan wederom maar weer niets doen omdat er wellicht een organisatie is die wellicht met verkeerde argumenten en wellicht met verkeerde mensen en wellicht met verkeerd geld bezig is?” Dat is niet de kern. Kern is dat het hier gaat om een oproep tot Westers militair optreden tegen Kony – zij aan zij met die andere kinder-ontvoerder, president Museveni. Daarmee help je niet de kinderen van Oeganda. Wat Kony 2012 doet is niet alleen verkeerd beargumenteerd en verkeerd geninancierd. Het is een pleidooi voor een beleid waar kinderen lást van hebben, gepresenteerd als een reddingsoperatie. Om in je eigen citaat te spreken”: achter deze oproep aanlopen komt erop neer dat je je hart laat spreken maar je verstand erbuiten laat…

  4. Jan GvL zegt:

    Eigenlijk maar één vraag: en wat heb jij gedaan om te proberen de wereld van die kinderen in Oeganda een beetje beter te maken?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 35 andere volgers

%d bloggers like this: