Grote staking in Tsjechië

Rond 985.00 mensen hebben afgelopen dinsdag gestaakt in de Tsjechische Republiek. Dat zegt vakbondsleider Milan Stech. Hij kondigde aan dat er wellicht meer protesten komen.

De één-uurs-staking was een protest tegen hervormingsplannen van de regering die volgens vakbonden loondaling in meerdere sectoren en inflatie meebrengen. Ook verzetten bonden zich met de staking tegen het voornemen van de regering om in te grijpen in de pensioenvoorziening - zoals in tal van Europese landen momenteel gebeurt.

Onder de stakers waren 306.000 ambtenaren. Derrtigduizend personeelsleden in ziekenhuizen staakten, evenals duizenden artsen; spoorwegarbeiders legden het treinverkeer plat, een kleine groep leden van de landarbeidersvakbonden blokkeerden een half uur een snelweg naar de hoofdstad Praag.

Premier Topolanek sprak van een politiek staking vanuit de sociaal-democratische partij CKSS. En ja, Stech, de al genoemde vakbondsleider, is tevens senator voor die partij. Als die partij inderdaad bij de staking helpt, doet ze echter jusit iets wat links hóórt te doen: protesteren tegen verslechteringen in het bestaan van arbeiders. Natuurlijk is dat niet leuk voor een rechtse regering, maar dat is dan pech.

Vakbondsleider Stek zegt dat de staking opkomt voor “de samenleving(…) waarvoor de bij de revolutie van 1989 hebben gemanifesteerd, namelijk een sociale markteconomie.” Het heeft er veel van weg dat het de stakers gewoon om de eerste helft van dat begrip “sociale markteconomie” te doen is. En dat ís ook de kern

Gegevens uit: “Government steps unite Czech unions- leaders”, CeskeNoviny.cz, 25 juni 2006 (via Labourstart.org gevonden); en “Tsjechische openbare sector staakt tegen besparingen”, De Morgen, 24 juni 2006.

Staking streekvervoer: bescheiden maar belangrijke overwinning

De grote staking in het streekbusvervoer is voorbij, de balans kan worden opgemaakt. Als ik moet kiezen tussen twee opties: het was een overwinning of het was een nederlaag, dan zeg ik: het was een overwinning - maar geen hele stevige. De uitkomst is gunstiger dan zonder staken zou zijn bereikt, maar er zitten belangrijke gaten in het succes.

Ik kan me in grote lijnen vinden in de woorden van Bart Griffioen op de website van de Internationale Socialisten: “Dat werkgevers in het principe-akkoord tegemoet lijken komen aan de vakbondseis van 3,5 procent loonsverhoging, inclusief een halve procent verhoging van de eindejaarsuitkering en een tegemoetkoming in de ziektenkostenpremie, is resultaat van de staking.” Elders in het stuk spreekt hij van “het doorzettingsvermogen van de buschauffeurs dat de druk op de ketel hield” en  “aanhoudende actiedruk”. Inderdaad: het resultaat dat is behaald is precies dát: resultaat van hard actievoeren, van staken.

Dat is een andere benadering dan die van Emile Roemer op de SP-website. Die eist zo’n beetje de eer op van het succes: “Gelukkig steunde de Kamer mijn voorstel om de staatssecretaris naar de onderhandelingstafel te sturen. Wij hebben haar duidelijk verteld dat ze niet met een lege portemonnee mocht aanschuiven en ik ben dan ook ontzettend blij en trots dat dit tot resultaat heeft geleid.” Openingszin van het desbetreffende artikel: “Het voorstel van SP-Kamerlid Emile Roemer om staatssecretaris Huizinga een oplossing te laten zoeken, heeft binnen een week resultaat opgeleverd.”  De staatssecretaris stelde inderdaad 16 miljoen beschikbaar - maar was dat vooral vanwege het verzoek van Roemer of welk Kamerlid dan ook? Of weas het de volhardend volgehouden staking die de staatsssecretaris die kant op dreef? Ik denk het tweede. Het zijn de stakers die een relatief gunstige oplossing hebben geforceerd. Het Kamerwerk van de SP mag een beetje geholpen hebben om de boel parlementair gesproken in kannen en kruiken te krijgen, de hoofdrol komt de buschauffeurs toe en niemand anders.

Maar Bart Griffioen  maakt ook duidelijk dat de overwinning van kanttekeningen voorzien moet worden: de busbedrijven mogen extra kosten doorberekenen in de bustarieven. en de loonsverhoging van 2 procent voor de laatste zes van de 18 maanden dat de CAO geldt, zou wel eens veel te weinig kunnen zijn. Ik maakte soortgelijke punten woensdag eveneens. “De permanente druk op lonen, werkroosters en het gevecht o een sterke concurrentiepositie de norm zijn”, zegt Griffioen terecht. Inderdaad - en het verkopen van de ATV-dagen, zoals de CAO dat toestaat, is daar onderdeel van.

De overwinning die behaald is heeft twee dimensies. Buschauffeurs zelf hebben zoals gezegd, een betere CAO behaald dan ze zonder staken zouden hebben gekregen. Maar erg veel beter zal hun bestaan niet worden, de loonstijging houdt de inflatie min of meer bij, en dat is het wel ongeveer. Belangrijker is het demonstratieve effect naar andere groepen arbeiders. De boodschap is wel degelijk: staken heeft zin, staken doet er toe.

Bij deze balans moeten we niet in de val trappen dat we de nadruk verkeerd leggen. Ja, het is goed om te zien dat de staking de staatssecretaris dwong om met geld over de brug te komen. Maar we moeten niet doen alsof dit ene principiële breuk met het beleid is, zoals Jesse dat in het eerste commentaar op mijn vorige stuk deed. “Mijns inziens een overwinning van formaat daar de overheid de bedrijven financieel onderstyeunt, wat tegen de neoliberale marktprincipes indruist en niet zo’n beetje ook.”  De kwestie is echter dat staatssteun aan de busbedrijven niets nieuws is: het streekvervoer wordt juist deels gefinancierd door fondsen die vanuit de regering naar de provincies gaan, en vandaar naar de bedrijven zelf. Het waren bezuinigingen op die fondsen die bedrijven naar eigen zeggen klem zetten; daarom krijgen ze nu eenmalig 16 miljoen. Maar het principe van staatssteun aan de bedrijven is dus niett veranderd, van een echte inbreuk op marktwerking is dan ook geen sprake hier. Bovendien mogen bedrijven, zoals gezegd, extra kosten nu doorberekenen in de prijs van het buskaartje - dat wil zeggen, op dat onderdeel krijgt marktwerking ruimte die het eerst niet had.

Het is onjuist om de staking vooral te zien als een strijd tussen abstracties, een strijd tussen staatsingrijpen en marktwerking. Bij de vraag: overwinning of nederlaag is de kernvraag anders: gaan arbeiders - zowel de buschauffeurs als andere groepen arbeiders- er op vooruit, hebben ze resultaat geboekt met hun strijd, is de positie van arbeiders tegenover ondernemers versterkt? Dáárop is het antwoord inderdaad een voorzichtig maar hoopgevend: ja.

Staking streekvervoer loopt ten einde - met succes?

De grote staking in het streekvervoer loopt ten einde. Vakbonden roepen hun leden op om morgen weer aan het werk te gaan. Het afgelopen vrijdag bereiikte ‘onderhandelingsresultaat’ kan nu een echt CAO-akkoord worden, nu de regering met 16 miljoen euro - iets minder dan de gevraagde 21 miljoen maar meer dan de nul euro die de regering eerst bood… - over de brug komt om de uitvoering mogelijk te maken.

Hoe moeten we het reslutaat, en de staking zelf, duiden? Als het akkoord neerkomt op het onderhandelingsresultaat van vorige week, dan zijn er pluispunten maar ook pijnlijke zaken voor de chauffeurs. Pluspunt is dat de looneis van 3,5 procent is binnengehaald. Op dit punt hebben de stakers gewonnen.

Maar de CAO krijgt 18 maanden looptijd, en voor de laatste 6 maanden is 2 procent afgesproken. Die verlenging is geen pluspunt, en de 2 procent ook niet zonder meer. Niemand weet hoe dan de kosten van levensonderhoud zijn gestegen, en of die 2 procent een klein beetje genoeg is om die stijging voor te blijven. Loonstijgingen zo lang van te voren afspreken is, zeker in tijden van stijgende inflatie, voor de vakbond en de arbeiders niet gunstig. Minpuntje dus, naar mijn idee. Kwalijk is ook het feit dat vervoersbedrijven het recht krijgen de kostenstijging door te berekenen in de vervoersprijzen. Zo wordt het voor die bedrijven makkelijker om de schuld van een duurder kaartje aan de chauffeurs te geven. De bijdrage in de ziektenkostenpremie die ondernemers toezeggen lijkt me gunstig, de verhoging van de eindejaarsuitkering van een half procentop het eerste gezicht ook. Maar het openen van de mogelijkheid om ATV-dagen te ruilen voor geld is een hele slechte zaak. Financiële noodzaak zal chauffeurs kunnen dwingen hun vrije dagen te verkopen, druk van het management om chauffeurs hiertoe te bewegen om gaten in de dienstregeling op te vangen zal van de vrijwilligheid weinig heel laten. Gevolg: een verder groeiende werkdruk, ongetwijfeld leidend tot nieuw ziekteverzuim en eerder méér dan minder uitval van diensten. Slecht voor het personeel, slecht ook voor de reizigers. En over het plan van de bedriujven om pauzes nmog maar voor een deel door te betelen, lees ik niets. Is die aanval op de schaarse vrije tijd van hardwerkende buschauffeurs nu afgeslagen, of niet?

Alles bij elkaar is het resultaat geen frontale nederlaag, maar ook niet de overwinning die recht doet aan de grote volharding en inzet van de stakers. Toch is er resultaat geboekt: de chauffeurs hebben met hun 18 dagen durende staking de bedrijven gedwongen om geld te gaan zoeken in Den Haag. Ze hebben, door  de staking ook na het ónderhandelingsresultaat’ door te staken, de regering - die eerst zover mogelijk buiten het conflict wilde blijven - ertoe gebracht toch geld beschikbaar te stellen. Ze hebben met hun acties bovendien landelijke aandacht afgedwongen voor de misstanden in het streekvervoer, product van de rare mix van marktwerking, bezuinigingen grillig bureaucratisch regeringsbeleid, zoals Klaas de Vries die in kaart bracht.

Dat alles is in de kern te danken aan de strijdbare chauffeurs zelf. De bondsbestuurders opereerden veel halfslachtiger, vooral in de slotfase. Nadat de rechtbank in Groningen staken in de spits had verboden in de drie noordelijke provincies, duurde de volledige staking in de rest van het land aanvankelijk voort. Maar al snel gingen bussen ook in de rest van het land in de spits weer rijden, in een stap die paste in het beleid van de vakbondstop om er snel uit te komen. “Veel chauffeurs waren het hier niet mee eens, zo bleven stakers in Amsterdam een dag langer in de remise“, melden de Internationale Socialisten (IS). Die organisatie heeft trouwens de afgelopen weken voorbeeldige staaltjes van solidariteitswerk rond de staking laten zien.

De stakers waren hun leiding, wat strijdbaarheid betreft, af en toe een stap vóór. Zij mogen de eer opeisen voor water bereikt is. Ze hebben daarmee een goed voorbeeld gegeven van hoe je fatsoenlijke lonen en arbeidsvoorweaarden verdedigt. En met een snel slechter wordende economische situatie, met prijsstijgingen en recessiedreiging alom, zullen we zo’n verdediging hard nodig hebben ook.

Niet alleen buschauffeurs in actie

Terwijl de staking in het streekvervoer, gedwarsboomd door kort geding en stakingsverbod in de spits, dóorgaat, vinden ook in andere bedrijfdtakken allerhande acties plaats. Openlijk en collectief arbeidersprotest is gangbaar aan het worden, en dat is een goede ontwikkeling. Er is immers meer dan genoeg om als arbeiders samen tegen te protesteren.

Het verbod om in de spits te staken dat drie noordelijke provincies en reizigersvereniging ROVER gister van de rechtbank in Groningen verzwakt te staking. Twee maal daags de staking moeten onderbreken betekent twee maal daags de staking moeten hervatten - met alle risico’s van botsingen tussen stakers enerzijds, werkwilligen gesteund door managers anderzijds, van dien. Maar het spitsstaakverbod geldt slechts voor die drie provincies die het geding hadden aangespannen. Gelukkig gaat de staking in de andere provincies gewoon volledig door, zo maakten vakbonden vandaag bekend. Hoe lang dit door kan gaan is maar de vraag, want reizigersvereniging overweegt nu ook “verdere stappen om er voor te zorgen dat de bussen in ieder geval in de spits weer gaan rijden”, in overleg met onder meer andere provincies. Dat zou wel eens op een nieuw kort geding kunnen uitdraaien, en het is niet waarschijnlijk dat andere rechytbanken veel anders zullen beslissen dan de Groninkse rechtbank. Dat betekent dat de tijd om nog steeds bijna complete staking de overwinning binnen te slepen wel begint te dringen. Extra druk zal daarvoor nodig zijn.

Intussen zijn er in andere sectoren ook acties, en er komt nog meer aan. Afgelopen maandag lagen de veerdiensten over de Maas een groot deel van de dag plat wegens staking. In de spits was het vervoer gratis.Het personeel - 20 vaste schippers en een aantal  oproepkrachten - eist 2,3 procent meer loon en voert daarom actie.

Vandaag bezetten personeelsleden van de thuiszorg samen met mensen die van thuiszorg afhankelijk zijn elf gemeentehuizen. De actie wordt samen met de SP, die zelf uitgebreid en kleurrijk verslag doet, gehouden. De bezettingen zijn een protest tegen de gevolgen van de Wet Maatschappelijke Ontwikkeling, en meer algemeen tegen marktwerking in de zorg. Agnes Kant, SP-kamerlid: “Een groot deel van de thuiszorgmedewerkers moet twintig tot 25 procent van het toch al magere salaris inleveren. Als ze daar niet mee akkoord gaan, kunnen ze opstappen.” Dit is gevolg van die wet, die de gemeenten ertoe aanzet gemeenten zo goedkoop mogelijke thuiszorg in te huren. Vandaar dat juist gemeeentehuizen doelwit waren van de actie.

Komende vrijdag gaan ook leraren weer protesteren. Zij zullen om vier uur ’s middags op het Plein in Den Haag ballonnen oplaten die de ‘vervlogen hoop’ moeten uitbeelden. Daarmee stellen ze het te magere plan van minister Plasterk om een beter salaris voor docenten te bereiken, aan de kaak. Het geldbedrag is te laag, zicht op afdoende vermindering van de werkdruk is er niet, en het blijft maar afwachten hoe de managers en schoolbestuurders de salarissen van docenten precies invullen. Vooral die onduidelijkheid is volgens SP-kamerlid Jasper van Dijk die er een column aan wijdt een doorn in het oog van de docenten. Vandaar opnieuw een actie van  Leraren in Actie, een groep die druk op de ketel wil houden ook als de vakbond zich niet schrap zet.

Staking in streekvervoer van twee kanten bedreigd

De grote staking in het streekgevoer loopt gevaar, en de dreiging komt van twee kanten. In de eerste plaats is er het gedeeltelijke stakingsverbod dat de rechtbank in Groningen vandaag uitsprak. In de tweede plaats is er de keus vanuit de vakbond om een zogeheten overbruggings-CAO te overwegen. Beiden dreigen de kracht van de staking te ondermijnen.

Eerst de rechterlijke uitspraak. Die houdt in dat de staking alleen buiten de spits mag doorgaan. tussen 7.00 en 9.00 uur en tussen 16.00 uur en 19.00 uur moeten de bussen weer rijden. helemaal verbieden wilde de rechter de staking niet. Maar deze uitspraak komt erop neer dat arbeiders slechts stakingsrecht hebben zolang de staking niet al te effectief word. Een slechte zaak. De uitspraak maakt het de busbedrijven makkelijker om te proberen de uitputtingsslag met de stakende chauffeurs te winnen, en helpt daarmee die bedrijven feitelijk in het CAO-coflict. Dat de uitspraak twee maanden geldt, en dat de bonden daarna weer voluit mogen staken, is een schrale troost.

Intussen laat FNV Bondgenoten, één van de betrokken vakbonden, doorschemeren dat ze zoekt naar een compromis. FNV-onderhandelaar Janny Koppens zei dat haar vakbond wel iets voelt voor een overbruggings-CAO , geldig voor één jaar. De regering zou voor een jaar een bezuiniging van 21 miljoen euro moeten schrappen. Dan kan in ieder geval de looneis van de vakbonden betaald worden. Over de andere conflictpunten - zoals de eis van de bedrijven om de pauzes maar voor de helft uit te betalen - kan in de tussentijd gepraat worden. Koppens vraagt om overleg met de ondernemers hierover. “Wij zullen hen dan ook op een aantal punten tegemoetkomen”, zegt ze. Welke punten? Gaat de doorbetaalde pauze er toch voor de helft aan geloven in ruil voor de loonsverhoging van 3,5 procent? Gaat er toch op andere punten aan arbeidsvoorwaarden geknabbeld worden? Hoe moet ik me trouwens een overbruggings-CAO voorstellen waarin niets over die pauzes wordt afgesproken? Blijven die in de tussentijd wel doorbetaald?

Koppens, en daarmee haar vakbond, begeeft zich met dit alles op een gevaarlijk hellend vlak. Voordat de bedrijven serieuze concessies doen al aanzetten met tegemoetkomingen, om maar tot onderhandelingen te komen - het lijkt mij een teken van zwakte, zeker tegen de achtergrond van het gedeeltelijke stakingsverbod van de rechtbank in Groningen. Het laat de zwakke plek zien in het stakingsfront: een vakbondsleiding die de strijd niet tot het uiterste wil voeren, maar een matig compromis prefereert boven een gevecht tot de overwinning.

Hoe verder? Het mooiste zou zijn als de vakbonden het stakingsverbod gewoon negeerden en doorstaakten, ook in de spits.  Jazeker, daar staat een boete op: 20.000 per dag, tot een maximum van 200.000 euro. Maar is dat écht een probleem? Zouden er ècht geen 200.000 solidaire mensen te vinden zijn die allemaal één euro willen betalen zodat de boete betaald wordt en er gewoon doorgestaakt kan worden? En als de bond nu eens gewoon niét betaalt? Als rechters partij kiezen tegen stakingen, waarom zouden stakers en vakbonden dan niet de rechter trotseren?

De kans dat de vakbonden dit type confrontatie aangaan is echter niet groot. Ze accepteren immers de rechtsorde waar het gedeeltelijke stakingsverbod uit voortkomt. Als ze moete kiezen tussen klassenstrijd tot het uiterste, of de orde die rechters in staat stelt stakingen uit te hollen en ondernemersbelangen veilig te stellen - dan kiezen ze voor het tweede. Het zoeken naar het compromis rond die al genoemde overbruggings-CAO laat al zien welke houding in die kringen domineert. 

Pas als de druk van gewone vakbondsleden om door te zetten zó groot wordt dat de vakbondsleiding niet anders meer kan zonder ieder gezicht te verliezen zal die vakbondsleiding zich steviger schrap zetten. De stakers zullen al hun vasthoudendheid nodig hebben om in deze, minder gunstig geworden situatie, toch de broodnodige overwinning te behalen. En de solidariteit van ons allemaal blijft hoognodig.

Staking streekvervoer in tweede week

De staking van chauffeurs in het streekvervoer duurt nu al ruim een week. Een manifestatie van 4500 actievoerende chauffeurs op het Jaarbeursplein in Utrecht liet zien hoe vastbesloten de stakers zijn, en hoezeer chauffeurs zich bewust zijn dat het om meer gaat dan CAO-eisen; het openbaar vervoer zèlf staat op het spel. Het verslag van Sinsia van Kalkeren op de website van de Internationale Socialisten laat dat duidelijk zien.

Intussen reageert reizigersvereniging Rover met een kort geding om gedaan te krijgen dat de staking tenminste in de spits verboden wordt. Busbedrijven riepen de bonden al op om de staking op te schorten. Gelukkig leggen de vakbonden die oproep naast zich neer.

Verder duikt de onvermijdelijke berichtgeving over ‘intimidatie van werkwilligen’ ook al op. Valt het trouwens niet op? Als stakers in de meerderheid zijn en druk uitoefenen op stakingsbrekers om niet uit te rijden, heet dat ‘intimidatie’. Als de meerderheid wil werken en, gesteund door managers, potentiële stakers van actievoeren afhouden, dan is dat natuurlijk géén intimidatie, maar het handhaven van de arbeidsdiscipline via een collegiaal beroep op de ander…  En zelfs een woordvoerder van Veolia erkende dat stakers zich bepaald niet grof gedroegen: “de emoties lopen soms erg hoog op. maar van  echt grove indimidatie zoals  bedreigingen en fuysiek geweld heb ik nog niet gehoord.”

Intussen begint de staking effect te sorteren - in politiek Den Haag. Pvda-kopstuk Klaas de Vries werd door ondernemers en vakbonden  op onderzoek gestuurd om te kijken wat er mis is rond het streekvervoer. Ziin conclusies: de gedeeltelijke marktwerking maakt oplossing zonder hulp vanuit de regering erg lastig. Wat is het geval? Streekvervoerbedrijven Veolia, Connexion en Arriva moeten naar winst streven op een markt. Dat heet ‘marktwerking’. Ze hebben langlopende contracten met de overheid. Die overheid geeft subsidies via de provincie. De bedrijven hebben echter ook te maken met wisselende, soms snel stijgende, kosten. Zo zijn de brandstofprijzen nogal gestegen. En de bedrijven mogen niet zomaar allerlei kosten doorberekenen: politiek Den Haag heeft bijvoorbeeld een prijsstijging van de strippenkaart afgeremd. Datzelfde politiek Den Haag verhoogde wel de brandstofaccijnzen, en bovendien heeft het huidige kabinet bezuinigd op de subsidies via de provincies. Om nog winst te maken hebben de bedrijven weinig andere keus dan bezuinigen op de arbeidsvoorwaarden, en zich schrap zetten tegen de vakbondseisen en de staking. Dat is wat we uit de analyse van De Vries kunnen halen. Hij voegt er aan toe dat dus de regering op één of andere manier over de brug moet komen - met geld bijvoorbeeld. De SP is intussen al begonnen om zich ervoor sterk te maken dat de regering inderdaad geld beschikbaar stelt om het conflict te helpen oplossen.

Zo is de staking bezig tegelijk een krachtmeting met  hetkabinet te worden, want staatssecretaris Huizinga voelt niets voor staatssteun aan de vervoersbedrijven. Dat is immers concurrentievervalsing? Dat de bedrijven wel op een markt werken, maar vanwge de genoemde subsidie en afspraken over beperkte prijsstijgingen niet bepaald op een vrije markt actief zijn - en dat de staat dus, door neoliberale bril gezien, sowieso ‘de concurrentie vervalst’ - dat negeert ze.

Voor de stakers betekent dit alles dat ze, naast de vervoerdbedrijven, vooral ook de regering onder druk dienen te zetten. Dat de bedrijven zich de loonkostenstijging die uit de CAO-eisen voortvloeien niet kunnen permitteren, is niet het probleem van het personeel. Voor hen gaat het om goede arbeidsvoorwaarden, en waarom zouden streekvervoersbedrijven sowieso om winst moeten draaien? De manier om én de winstgevendheid te redden, én de stakingseisen inte willigen, zou wel eens in kunnen houden dat de bedrijven het recht krijgen om wèl de prijs afdoende (voor de rentabiliteit) te verhogen. Niet alleen is dat een asociale maatregel, het leven is al duur genoeg. De CAO-kosten afwentelen op reizigers zou ook nog eens betekenen dat bij een volgende staking die reizigers aanzienlijk minder begrip voor stakingen zouden opbrengen. Terwijl juist solidariteit van niet-stakers, waaronder reizigers, zo dringend nodig is - en zal zijn. Dat betekent dat de regering gewoon met geld moet komen zodat de stakers hun eisen ingewilligd krijgen.

De staking is inmiddels niet alleen een krachtmeting is tussen bonden en bedrijven, en zelfs niet alleen tussen bonden enerzijds, bedrijven en regering anderzijds. Het is een krachtmeting waar een dogma van de vrije markt - ‘gij zult geen staatssteun aan het vrije bedrijfsleven geven’ - wordt aangevallen. Dat is ook goed, juist en terecht. Het streekvervoer is een openbare voorziening, ten bate van de bevolking. Winststreven in de bedrijfsvoering hoort daar al helemaal niet in thuis, het hoort de draaien om goed en betaalbaar vervoer, en goede arbeidsvoorwaarden van degenen die dat vervoer dag in dag uit verzorgen.

Dat maakt de staking feitelijk tot een botsing tussen menselijke behoeften enerzijds, en het genadeloze winststreven anderzijds. gecombineerd met de omvang en de grimmigheid van het conflict betekent dit dat we hier met één van de belangrijiste arbeidsconflicten van de laatste jaren hebben te maken. Als de stakers winnen, zou dat een dijkdoorbraak betekenen in de polder: het zou voor arbeiders in bedrijfstak na bedrijfstak laten zien dat de logica van winst en management niet almachtig is, dat we die logica en degenen de ervan profiteren gezamenlijk kunnen verslaan.

Staking streekvervoer: belangrijke krachtmeting, stakers verdienen steun

Vandaag  zijn streekbuschauffeurs begonnen met een staking voor onbepaalde tijd. Daarmee voeren de vakbonden in het al wekend durende CAO-conflinct de druk verder op, na een reeks kortere stakinsgacties. Vorige week bezetten honderden chauffers in Heereveen en Dordrecht al kantoren van busbedrijf Arriva. daarmee uitten ze hun woede over uitspraken van directeur Anne Hettinga. Die vond dat chauffeurs “veel productiever” moesten worden. Het hele conflict wordt duidelijk feller.

De vakbonden voeren deze staking om een behoorlijke loonstijging af te dwingen en om verslechteringen tegen te gaan. ze willen 3,5 procent erbij in een jaar. De bedrijven bieden in totaal  weliswaar 11,5 procent in drie jaar, plus een dertiende maand. Maar tegelijk willen ze de eindejaarsuitkering schrappen en de pauzes nog maar half uitbetalen. Het overleg zit muurvast, en vakbonden zetten nu het stakinsgwapen voor onbepaalde tijd in om de bazen van de busbedrijven weer in beweging te krijgen.

Dit is één van de grotere stakingsacties van de laatste jaren. Stakingen voor onbepaalde tijd in hele bedrijfstakken en sectoren zijn in Nederland bepaald tamelijk zeldzaam momenteel. Het begin van zo’n soort staking derzer dagen laat zien dat de spanning tussen arbeid en kapitaal in Nederland aan het oplopen is.

De busbedrijven kunnen, zoals Emile Roemer van de SP uitlegt, wijzen op de politiek: die voert marktwerking in, waardoor busbedrijven boven alles naar maximale winst kijken. Maar de stadsbusdienst in grote steden blijft voorlopig buiten aanbestedingen, waardoor de drie grote streekbusbedrijven dat stuk markt niet in handen krijgen. Dat scheelt winst. De hogere kosten vanwege gestegen dieseplijzen en hogere dieselaccijnzen brengen de winst ook in gevaar. Daarom is er ‘geen geld’ voor een behoorlijke verbetering van de arbeidsvoorwaarden. Maar voor bonus van een vertrekkend directeur van busbedrijf Connexion -  800.000 euro - was onlangs wel geld.

Intussen weigert staatssecretaris 100 miljoen euro extra in het streekvervoer te stoppen, zoals FNV Bondgenoten vraagt. Het is de staat die de bedrijven de markt op geduwd heeft, de staking richt zich daarmee niet alleen tegen de bedrijven maar ook tegen de regering die de bedrijven in de positie brengt waarin ze, vanwege de winst, zich zo star opstellen.

Tegen de hardheid van bedrijfsleidingen past slechts de hardheid van een stevige staking. De buschauffeurs hebben recht op eenm goede CAO, en reizigers hebben daara alle belang bij. Redelijk betaalde chauffeurs, die niet vanwege zware werkroosters doodop zijn, en die een fatsoenlijke en doorbetaalde pauze kunnen genieten doen hun werk immers met meer motivatie en onder betere omstandigheden. Dat is wel zo veilig.

Natuurlijk zijn er mensen gedupeerd, zoals komende dagen MBO-scholieren die examen moeten doen en waarvan er velen de streekbus nodig hebben. Maar het breed uitmeten van dat leed is niet vrij van demagogie. Er alleen maar op wijzen dat de staking overlast breng, zonder te vermelden dat de ondernemers de staking over zich afroepen met hun botte opstelling, betekent in feite partij kiezen voor de ondernemers. De stakers staan in hun recht, en ze verdienen solidariteit. Als de streekbusstaking wint is dat, na Menzies op Schiphol en na de poststakingen, de derde keer in korte tijd dat arbeiders het stakingswapen met enig succes inzetten. Dat maakt de positie van arbeiders tegenover ondernemers sterker, en het smaakt naar meer. Het  laat zien dat een solidair en strijdbaar tegenwicht tegen oprukkend rechts mogelijk is, en hoe je dat dichterbij brengt.

Linkse groeperingen komen dan ook terecht her en der in beweging om de stakingen te steunen. De Internationale Socialisten (IS) publiceerden een aanstekelijk verslag van een solidariteitsbezoek dat afdeling Leiden van de IS bracht aan een busremise vol stakers. Ze deelden daar een pamflet uit en kregen een warm onthaal. En afdeling Breda van de SP wijdt aan de stakingen een stukje, en roept mensen bovendien op om een steunbetuiging aan de stakers te tekenen op internet. Eventjes doen dus.

Staking streekvervoer gaat door, stakingen bij post boekten resultaat

Buschauffeurs in het streekvervoer zetten hun acties voor een behoorlijke CAO voort. De NRC meldt dat ze komende dinsdag tot en met donderdag gaan staken buiten de spits. In de spits zelf zullen actievoerende chauffeurs geen kaartjes controleren. Bonden eisen onder meer een loonsverhoging van 3,5 procent. Als het niet opschiet met die CAO, dan willen de vakbonden verder gaan: “De bonden hebben al laten weten het streekvervoer vanaf 1 juni voor onbepaalde tijd helemaal plat te willen leggen” , aldus onder meer de NRC. en goede drukverhogende stap vooruit in de stakingsacties.

Het is goed denkbaar dat de busbedrijven het zover niet laten komen en vlak voor één juni overstag gaan. Iets soortgelijks gebeurde vorige week in de post. Ook daar staakte het personeel, in de ene stad na de andere: groningen, Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven zagen poststakingen, en de bonden kondigden voor 28 juni een landelijke staking en manifestatie aan. Op 20 mei nodigde het TNT-postbedrijf de bonden uit om opnieuw te gaan praten. Afgelopen weekend was er een voorlopig akkoord. De staking en manifestatie gaan nu niet meer door.

Volgens die ontwerp-CAO krijgt het personeel 3 procent loonsverhoging - ruim boven de aanvankelijk geboden anderhalf procent. Daarbovenop krijgen ze nog een half procent onder bepaalde voorwaarden, waarmee het akkoord in de buurt komt van de door vakbonden geëiste 3,5 procent. Bovendien ziet TNT af van geplande bezuinigingen op arbeidsvoorwaarden. Die zouden hebben kunnen leiden tot grove loondálingen en grootschalig banenverlies.

Voorzover ik kan overzien is dit akkoord een overwinning voor de stakende postarbeiders. “Die acties hebben TNT toch veel last bezorgd” , concludeerde iemand van CNV publieke zaak, één van de betrokken vakbonden. Het feit dat de regering de liberalisering van de binnenlandse postmarkt heeft uitgesteld hielp ook. door di uitstelk blijft de markt voor brieven en pakjes beneden de 50 gram voorbehouden aan TNT, en dreigt er nog geen moordende concurrentie met andere bedrijven over de ruggen van het personeel. Dit maakte het iets makkelijker, zo lijkt het, voor TNT om haar brute rearganisatieplannen niet door te drukken.

Nòg niet, zo valt te vrezen: die liberalisering zou later wel eens alsnog doorgevoerd kunnen worden, en dan al tnt daar vast naar evrwijzen om ahaar harde reorganisatie opnieuw op te dringen. Maar de stakers bij de post hebben laten zien dat zij bereid en in staat zijn om dit soort aanvallen van een stevig antwoord te voorzien. En het is te hopen dat streekbuschauffeurs aan de relatief succesvolle stakingen bij de post wat exta goede moed putten om ook een overwinning binnen te slepen.

Stakingen in Frankrijk laten zien hoe we ons rechts van het lijf kunnen houden

Rechts rukt gevaarlijk op in meerdere Europese landen. Londen dreunt nog na van de verkiezingszege van de consercatieve Boris Johnson bij de burgemeestersverkiezingen daar, en ook bij verdere gemeenteraadsverkiezingen rukten die Conservatieven griezelig op - net als de nazi’s van de British National Party (BNP). In Italië is de ramp groter. Daar is Berlusconi er in geslaagd voor de derde keer premier te verkiezinge. Links is weggevaagd; gematigd links heeft zich opgelost in de Democratische Partij, radicaal links is de volksvertegenwoordiging uitgeveegd. Berlusconi en vooral zijn griezelige coalitiepartners waaronder de Lega nord van Bossi, openen momenteel de jacht op migranten en Roma (’zigeuners’) en bezigen daarbij regelrechte nazi-taal. In Nederland reigt een vergelijkbare ramp. Peilingen geven ineenstorting van de PvdA, verval ook van de SP, en een doorbraak van Verdonks Trots Op Nederland - een partij die in het griezelkabinet van Berlusconi niet zou misstaan.

Overeenkomst in al deze situaties is de achtergrond van de rechtse kracht. Steeds weet rechts gebruik te maken van de nalatigheid van een gematigd links dat zoveel mogelijk pogingen doet om op rechts te lijken. Het racisme van Italiaans rechts bijvoorbeeld borduurt voort op de politiek van de vorige burgemeester van Rome, een zekere Veltroni. Die schepte op dat hij 6000 Roma-zigeuners had laten uitzetten uit hun kampen. Deze Veltroni werd vervolgens aanvoerder van de Democratische Partij die het tegen Berlusconi opnam. De keus was tussen het pseudo-links/namaakrechts van Veltroni en het harde rechts van Bossi en Berlusconi , en bij zoiets is het harde rechts in het voordeel - zoals weer eens bleek. In Londen en Groot-Brittannië speelde iets soortgelijks: Livingstone, de kandidaat voor Nieuw Labour, deed zoveel pogingen om Londen vooral aantrekkelijk te maken voor  bedrijven en de rijken, dat het verschil met de rechtse Boris Johnson steeds minder opviel.

Hoe kan links zich herstellen van de klappen, en de tegenaanval weer inzetten - of, zoals in Nederland - vorkomen dat het zulke klappen gaat lijden als in Italië? Daar valt veel over te zeggen, maar gebeurtenissen in Frankrijk laten een belangrijk en hoopgevend patroon zien. In Frankrijk won vorig jaar de rechtse Sarkozy presidentsverkiezingen op dezelfde basis als  Berlusconi de verkiezingen in Italië won. Gematigd links in Frankrijk was zover naar het midden opgeschoven dat het als progressief alternatief tegenover rechts zo ongeveer had afgedaan. Radicaal links wist de versplintering niet te boven te komen en kwam slechter uit dfe verf dan eerdere jaren. Rechts won, Sarkozy werd president, en zette de aanval in op de arbeidersbeweging.

Maar precies die aanval stuit op toch vrij grootschalig verzet. Verkiezingen winnen is één ding voor rechts, maar daarmee  is niet zomaar de bereidheid van arbeiders verdwenen om hun rechten hardnekkig te verdedigen. Die verdediging heeft al herhaaldelijk tot serieuze stakingen en protesten geleid. Zo ook deze week.

Op donderdag 22 maart staakten in Frankrijk arbeiders bij spoor, metro en busvervoer. Ook bij de post en bij  de telecom werd gestaakt, door  tussen de 10 en de 20 procent van hety personeel. Vakbonden protesteerden hiermee tegen plannen van de regering om pas volledig pensioen uit te betalen na 41 jaar in plaats van na 40.

Arbeiders zetten hun staking kracht bij met een reeks massademonstraties. in Parijs kwamen tienduizenden mensen op de been: 70.000 volgens vakbond CGT, 28.000 volgens de politie. Bordeaux: 25.000 aldus CGT,  8000 aldus politie; Marseille: 60.000 CGT; 8200 volgens autoriteiten. Totaal: 700.000 volgens de bonden, 292.000 volgens de politie die al eerder heeft laten zien dat tellen niet haar sterkste kant is. Op sommige plaatset liepen ook fabrieksarbeiders en havenwerkers mee, uit woede overdreigende privatiseringen. de staking had brede sympathie: een peiling in het blad Liberation meldde dat zes op de tien mensen in Frankrijk de protesten steunde.

De stakingsdag kwam een week na een landelijke actiedag van docenten. Grote aantallen van hen staakten een dag  in protest tegen het plan om enkele tienduizende banen te schrappen. ook andere groepen arbeiders voerden acties, en ook toen was er een reeks massademonstraties; 50.000 betogers (18.000 volgens politie…) alleen al in Parijs, achter een spandoek: “samen  om de openbare dienst te verdedigen en te verbeteren”. En studenten betoogden in Grenoble, waarbij jongeren slaags raakten met de oproerpolitie.

Rechts heeft in Frankrijk de regeringsgebouwen en de politieke macht. Links kan echter bouwen op haar werkelijke kracht - in de bedrijven en op straat, waar de rechtse kracht veel minder indruk maakt dan in het officiële politieke landschap. En precies daar - in de bedrijven en op straat - zit ook de kracht die het in Nederland mogelijk maakt om ons de Nederlandse Berlusconi/Sarkozy - een Rita Verdonk, bijvoorbeeld - van het lijf te houden. Juist dat maakt de stakingen in post en streekvervoer in Nederland tot veel méér dan alleen arbeidsconflicten die postarbeiders en buschauffeurs aangaan.

Voor dit stuk heb ik gebruik gemaakt van:

Chris Bambery, “Italy’s Right launches tidal wave of racism”, Socialist Worker (UK), 20 mei 2008; “Mass strike over French job cuts”, Aljazeera, 16 mei 2008; “France hit by national strike”, Aljazeera, 22 mei 2008; “Strikes over pensions hit France”, BBC, 22 mei 2008; “French pension strike sparks numbers battle”, BBC, 22 mei 2008.

Stakingsgolf in Nederland - stakers post en streekvervoer verdienen steun

Nederland beleeft momenteel een reeks van tamelijk forse stakingen. Het is niet overdreven om hier te spreken van een bescheiden stakingsgolf.

Al weken lang zijn er bijvoorbeeld regionale stakingen bij de post. Bonden eisen een loonsverhoging van 3,5 procent, het postbedrijf wil daar niet van weten. Bovendien maken arbeiders in die sector zich zorgen over reorganisatie en banenverlies in die sector.

Al vanaf 23 april vinden acties plaats. Op 24 april staakten postwerkers in Den Haag, de dag erop in Amsterdam, op 29 april in Rotterdam en op 6 mei in Eindhoven. Via de website reddepostbode.nl vind je de relevante SP-berichten. Sowieso besteedt de SP ruime en positieve aandacht aan het verzet van de postwerkers.

Vandaag werd bovendien bekend dat er een landelijke stakingsdag van de postsector komt. Op 28 mei ligt de postbezorging en postverwerking helemaal stil, als het aan de vakbonden ligt. Dat meldt De Volkskrant vandaag. Bovendien houden vakbonden op diezelfde dag ook een manifestatie, en wel op het Museumplein in Amsterdam.

Terwijl dit zich afspeelt zijn ook streekbuschauffeurs op flinke schaal in actie. Gisteren en vandaag waren en zijn ze in staking, na eerder  publieksvriendelijke acties te hebben gehouden. Ook hier gaat het arbeiders om een loonsverhoging van 3,5 procent. Maar ook protesteren zij tegen het niet langer betalen van het eerste kwartier pauze, en tegen de flexibele roosters, de gebroken diensten met daartussen een paar uur vrij. naar huis gaan zit er dan, door de korte duur van die vrije tijd en door reiskosten, niet in.

De kop van een NRC-artikel van 14 mei over de staking is veelzeggend:  “Chauffeurs staken tegen overnachten in remise”. De Volkskrant citeert Mike Zuiderwijk, buschauffeur: “In de fabriek of op kantoior gata de fluit en legt iedereen het werk neer. Wij kunnen moeilijk onze bus aan de kant zetten om te schaften. In de praktijk schieten onze pauzes er juist vaak bij in. Het wordt steeds drukker op de weg, terwijl we steeds meer ritten in een uur moeten maken.”

De twee stakingscampagnes, bij post en bij streekvervoer, lopen parallel aan elkaar en vertonen overeenkomsten. Het zijn door de vakbonden gedragen loonstakingen, in steeds meer naar de markt overgehevelde sectoren van publieke dienstverlening. Het succes van de stakingen is niet alleen voor de betrokken arbeiders van belang. Ook reizigers hebben belang bij buschauffeurs die níét uitgeput, onderbetaald en slecht gemotiveerd achter het stuur zitten. En allemaal hebben we belang bij postbezorging die goed verzorgd wordt door mensen die daar behoorlijk voor worden betaald. En allemaal hebben we belang bij vormen van verzet waarmee we een vuist kunnen maken tegen ondernemers die arbeidsvoorwaarden uithollen en slechts onder harde druk akkoord gaan met  hard noodzakelijke loonsverhogingen.

Daarom verdienen de stakende buschauffeurs en postwerkers actieve steun, van héél links, van ons allemaal. Een mooi moment om die steun te betuigen is die landelijke manifestatie die vakbonden in het kader van de poststakingen dus organiseren op 28 mei. Hopelijk zie ik jullie allemaal dan en daar.