Berlusconi, premier van Italië, is zondag aangevallen en daarbij gewond geraakt. Een zekere Massimo Tartaglia, heeft inmiddels spijt betuigd. De man is 42 jaar en staat al tien jaar onder behandeling van een psycholoog. Van een duidelijk politiek gemotiveerde aanslag is dan ook klaarblijkelijk geen sprake. van een daad die ik op welke manier ook toejuich trouwens evenmin – hoezeer ik Berlusconi ook verafschuw.

Half Italië alsof er wel degelijk een politieke aanslag is gepleegd. Berlusconi zelf: “Ik mag iedereen graag, ik wil voor iedereen het beste, ik begrijp niet waarom nesen mij zo haten”, zo geeft een priester die hem in het ziekenhuis bezocht  de woorden van de premier weer. Volgens leden van zijn partij die hem op hadden gezocht sprak Berlusconi van een “haatcampagne” tegen hem. “Maar (…) ze zullen me niet stoppen.”

Zijn bondgenoten gaan verder. “Politici uit het rechtse Berlusconi-kamp verklaarden de aanval door te wijzen op het ‘klimaat van confrontatie en haat’jegens berlusconi. Umberto Bossi van de Lega Nord sprak van over een terreurdaad.” Tegenstanders laten zich niet onbetuigd: “Ook de linkse oppositie veroordeelde het geweld.” Bersini, leider van de centrumlinkse PD, noemde de daad “een niet te beschrijven actie die krachtig moet worden veroordeeld.” Intussen is justitie maar vast een onderzoek begonnen naar Facebook-groepen die leuzen gebruien oals ‘Berlusconi moet dood’. Zo houdt Italië er inmiddels een eigen mini-versie van de Oorlog tegen Terrorisme op na – met als aanleiding een labiele man die een stenen voorwerp gooit.

Wat valt hier verder over te zeggen? Jazeker, er is een “klimaat van haat en confrontatie” in italië. Maar het is Berlusconi die, samen met zijn rechtse en deels fascistische bondgenoten, in eer hoge mate verantwoordelijk is voor dat klimaat. Hij praat al sinds zijn politieke opkomst vanaf 1992 over links als een soort binnenlandse vijand. Dat is oorlogstaal. Echte oorlog was er ook. Onder Berlusconi nam Italië deel aan de beetting van Irak, onder Berlusconi neemt Italië deel aan de bezetting van Afghanistan. 

Oorlog was er ook binnenslands. Berlusconi en zijn minister Fini lieten in juli 2001 tijdens de G8-top in Genua duizenden zwaarbewapende carabinieri – militaire oproerpolitie – los op grote aantallen demonstranten. Of die betogers vreedzaam of minder vreedzaam actievoerden maakte niet veel uit, klappen, traangas, waterkanonnen, dodelijke kogels voor betoger Carlo Giuliani, en een politievoertuig dan nog even over die dode jongen heenreed – dat was de gewelddadige realiteit. Groepen die in de binnenstad echt vernielingen aanrichtten, konden intussen urenlang hun gang gaan terwijl de politie toekeek of in andere delen van de stad op demonstranten aan het inhakken was. Berlusnoni is nu gewond geraakt door een psychisch gestoorde man. Carlo Giuliani is doodgeschoten door een functionaris in dienst van de regering van dieelfde Berlusconi. Maar destijds hoorde ik van Bossi geen veroordeling van carabinieri én opperbaas Berlusconi wegens terrorisme.

Iedereen die, zoals Fini, spreekt over de “plicht om te voorkomen dat de jaren van geweld weer opleven” ziet over het hoofd datgeweld onder berlusconi’s verantwoordelijkheid realiteit van staatswege was en is. Voeg daarbij de corruptieschandalen, de aanwijzingen dat Berlusconi connecties met de Mafia had, maar ook de jacht die ijn politie en soms ook geestverwante rechtse knokploegen maken op migranten onder verblijfsvergunning - en de vraag van Berlusconi “waarom mensen mij zo haten” heeft wel een redelijk antwoord. En als Berlusconi “het beste voor heeft met iedereen”, dan zal dat de familie van Carlo Giuliani waarschijnlijk niet echt zijn opgevallen, en al die migranten die van staatswege worden opgesloten om te worden gedeporteerd evenmin.

Gezien de gewelddadigheid waarmee Berlusconi en bondgenoten de Italiaanse politiek en maatschappij hebben helpen doordrenken, kun je het “klimaat van haat en confrontatie”, en ook de aanval op hemzelf, met reden zien als een kestie van chickens coming home to roost, wie wind zaait zal storm oogsten. Het is niet vréémd dat er eens iemand een keihard voorwerp naar zo’n premier wil gooien. Al eerder was hij trouwens met een hard voorwerp op het hoofd gemept, dus het is ook niet echt nieuw.

Maar, hoe onzinnig de vermoorde-onschuld-houding van Berlusconi en zijn bondgenoten ook is, het verwonden van de premier door een hard ding te gooien is niet grappig, niet gunstig en niet goed. Het gaat er niet om of Berlusconi zoiets verdíént. Het gaat erom wat zo’n aanval kan losmaken, wat voor invloed het heeft. En dan verwacht ik van zo ‘n aanval niets positiefs. Het is een daad die – als ze al ingegeven zou zijn door terechte woede en afkeer van Berlusconi en zijn politiek – averechts werk, contraproductief is.

In de eerste plaats wegens de rechstreekse beeldvorming. Doorgaans zien we Berlusconi als een arrogante politicus met gladde praatjes en een nog gladdere glimlach, die zijn asociale beleid rechtpraat. Daartegen nemen linkse mensen eenvoudig en vrij probleemloos stelling. Nu opeens zien we een gewonde, geschrokken, aangeslagen man. meteen vergeet de kijker waar de ie man voor staat. Weg is dan de afkeer van zijn beleid. Voorop staat dan bij veel mensen – en niet de slechste mensen! – medeleven met het slachtoffer, en afkeer van degene die zo nodig moest gaan gooien. De uitkomst is dat Berlusconi stérker staat, psychologisch gezien, vanwege die slachtofferrol.  Het is een beetje als met Pim Fortuyn, nadat die een taart in zijn gezicht kreeg, maar dan veel sterker.

Een tweede punt is feitelijk al aangestipt. Rechts en het gezag sowieso gebruiken zo’n aanval om extra hard tegen tegenstanders van Berlusconi in te gaan, ‘terrorisme!’ te roepen en voor onderdrukking te pleiten. Met een regering waarin fascisten zitten, en met straatgeweld uit fascistische hoek, kan dit een wel heel gevaarlijke dynamiek krijgen. Individueel geweld tegen een rechtse politicus kan net datgene zijn dat groepsgeweld vanuit rechts en uiterst-rechts helpt ontketenen. En in moord en doodslag ijn fascistisch rechts én de staatsinstellingen beter dan zelfs het meest militante links. Dát soort krachtmeting moet links niet zoeken, want daar zit onze kracht niet.

Dit is geen pleidooi voor principiële geweldloosheid bij politieke strijd. Ik vind dat demonstranten terug mogen vechten als de politie ze aanvalt, en onder sommige omstandigheden ook de politie aan mogen vallen, dat krakers hardhandig hun panden mogen verdedigen, en stakers hun blokkades van de fabriekspoort. En dat de strijd tegen bezetting en onderdrukking soms een gewapende strijd is, beschouw ik als onontkoombaar zolang bezetting en onderdrukking bestaan. En ja, een  schoen richting Bush door een Irakees, boos op de man wiens oorlog irak zoveel doden en leed heeft berokkent is niet verkeerd (als die raak was geweest was er trouwens niet meer dan een schrammetje geweest). Maar het verwonden of doden van individuele politici draagt niets bij en versterken het bestel waar die politici leiding aan geven. Uit een aanval zoals Berlosconi zondag overkwam, komt narigheid.

Soms zie je op een gezapige zaterdag opeens zo’n kort berichtje dat je aandacht prikkelt, en dat na enig snuffelwerk zowaar aanleiding voor een weblogstukje is. Dat overkwam me dit weekend weer eens. Kop van het berichtje: “Griekse politie arresteert bejaarde anarchist”. Zowel mijn waardering voor het anarchisme als het feit dat ik gebeurtenissen in Griekenland na de revolte van december 2008  probeer te volgen, maakten dat ik het berichtje eventjes las.

Wat bleek?  Twee mensen hadden een bank beroofd inde Griekse plaats Trikala. Even later arresteerde de poltitie twee mensen, een 46-jarige Griek, en een 72-jarige Italiaan. Om die laatste draait het. Zijn naam is Alfredo Maria Bonanno, al tientallen jaren anarchist en schrijver waarin hij zijn kijk geeft op de soort revolutie die volgens hem noodzakelijk is.

Wat moeten we met dit bericht? Van alles. Laten we het eerst eens over de bankoverval hebben. Ik word niet warm of koud van bankovervallen. Ik zie er geen revolutionaire verzetsdaad in. Maar ik reserveer mijn morele verontwaardiging graag voor ernstiger vergrijpen dan een bankroof. Ik woon in een land waarin banken als de DSB mensen mogen beroven door ze dubieuze waardepapieren aan te smeren, en daarvoor niet veel  meer straf krijgen dan een vermanend woord van minister Bos en een boete van 120.000 euro die ze nauwelijks mérken. Over de grenzen gaat het niet wezenlijk anders. Waarom mogen banken straffeloos mensen beroven, terwijl mensen die een bank beroven als vreselijke criminelen worden afgeschilderd en behandeld?

Het enige anti-sociale aan  een bankroof als deze is de, mogelijkerwijs traumatische, schrik die de daders aan personeelsleden – die het allemaal ook niet kunnen helpen – kunnen hebben toegebracht. Maar dat er een bedrag van 50.000 euro verhuist vanuit de kluis van een bank naar mensen die er ongetwijfeld iets zinnigers mee weten te doen dan als bankkapitaal dienen – dat kan ik geen ramp, geen wandaad, vinden.

Maar hebben de twee het dan gedaan? Het bericht baseert zich op een woordvoerder van de Griekse politie. Eéén ding over de politie in het algemeen, en de Griekse in het bijzonder. Niets van wat zo’n instantie beweert kan op voorhand als waarheid worden gezien. De geloofwaardigheid van het gezag in dit soort aken is wat mij betreft minimaal. Griekse autoriteiten – en niet alleen zij – arresteren wel vaker radicaal-linkse mensen wegens zaken waar ze niets mee te maken hebben. Het valt niet uit te sluiten dat ze nu ook een anarchist te grazen hebben willen nemen, en een bankoverval gebruikt hebben als excuus om hem op te pakken.

Is het dan uitgesloten dat hij en de 46-jarige Griek het gedaan hebben? Nee, dat niet. Er ís een stroming binnen het anarchisme die bepaalde vormen van roof – van grote kapitalistische instellingen – als legitiem actiemiddel, of als uitdrukking van verzet tegen burgerlijke orde en moraal, ziet. Het is geen promonente stroming binnen het anarchisme, hoezeer rechtse publicisten ook graag hun best doen om het hele anarchisme als stroming van gewelddadige relschopp[ers en criminelen af te schilderen. Maar het is ook onzinnig om te ontkennen dat dit type anarchisme bestáát.

Het is dus dénkbaar dat ze het hebben gedaan, vanuit een politiek motief. Maar voor hetzelfde geld zaten ze gewoon krap bij kas. Ik roep ook wel eens, als ik wat leuks wil doen dat geld kost: ik beroof morgen wel een bank. Weten wij veel, misschien hebben deze twee mensen wel de daad bij dit soort woorden gevoegd. Het zou zomaar kunnen… maar het zou ook zomaar kunnen dat de twee helemaal niets met de hele bankoverval te maken hebben gehad. Bewijs van hun schuld heb ik niet gezien.

Interessanter is echter het antwoord op de vraag: wie is deze  Alfredo Maria Bonnano? Ik had niet van de man gehoord, ik ben positief-belangstellend in het anarchisme, maar geen anarchisme-expert. Enig vluchtig gesnuffel, via het vrijwel onvermijdelijke Wikipedia en via Indymedia,  leerde dat het hier een anarchist betreft die al heel wat jaartjes meeloopt. En zoals het een serieus revolutionair vrijwel betaamt, heeft hij van die vele jaartjes ook enige tijd in de gevangenis gezeten.

Hij heeft een reeks publicaties op zijn naam staan. Eén van die publicaties heb ik vandaag on-line zitten doorlezen, en dat was geen nutteloze tijdsbesteding, en ook niet onaangenaam. Het gaat om een werk uit 1977 dat ook in het nieuwsberichtje genoemd werd: “Gewapend plezier”. Ik heb de Engelstalige tekst bekeken: “Armed Joy”. Het is een tekst trouwens waarvoor Bonnano 18 maanden in de gevangenis heeft gezeten,en die volgens de inleiding van het boek uit Italiaanse bilbliotheken moest worden verwijderd. Zeer vrijheidslievend, zeer democratisch allemaal.

Uit de tekst blijkt dat Bonanno gewapende strijd tegen de staat – concreet: tegen politieagenten en dergelijke – nodig en juist vindt. ik vermoed dat dát de reden was waarom de Italisaanse staat hem achter slot en grendel gooide. maar de kern van de tekst, het zwaatepunt, ligt niet bij die gewapende strijd zelf. Hij voert in “Armed Joy” een polemiek tegen andere delen van de revolutionaire beweging die hij verwijt niet diepgaand-revolutionair genoeg te zijn

Zo valt hij de gangbare revolutionaire politiek aan omdat die werk, arbeid, zo centraal stelt. Arbeid is de basis van de uitbuiting. Het gaat er volgens hem niet om het arbeidsproces over te nemen, de productiemiddelen in handen te nemen, productie in zelfbeheer  te organiseren of zoiets. Waar de productie centraal staat, daar staat de onvrijheid, de arbeidsmoraal van het kapitalisme, nog altijd centraal. De wereld van de arbeid is de wereld van de vervreemding. Daartegenover wil Bonanno het “plezier” - misschien beter: de vreugde - uit de titel  van zijn tekst naar voren schuiven – gewapenderhand, in de revolutionaire strijd die tegelijk speels en serieus is.

In het voorbijgaan keert hij zich ook tegen andere vormen van gewapende strijd, zoals de soort stadsguerrilla die de Rode Brigades en de RAF voerden in de tijd dat hij dit schreef. Díé gewapende strijd was niet vreugdevol, maar wortelde in het aloude plichtsbesef, met haar discipline en opofferingsgezindheid – kortom, in de door Bonanno verfoeide wereld van de arbeid.

Bonanno maakt veel scherpe observaties, die bij mij ook herkenning oproepen. Inderdaad – het is niet zijn rechtstrekse onderwerp, maar wel eraan verwant denk ik - voelt actief zijn als revolutionair te vaak als een báán, als arbeid. Inderdaad ontbreekt de vreugde nogal eens. Inderdaad is arbeid sowieso niet iets dat in zichzelf vrij is, ook niet na een arbeidersrevolutie.

Karl Marx had het in dit verband over het “rijk van de noodzakelijkheid”: de noodzaak om in het bestaan van mensen te voorzien. Dat rijk van de noodzaak, de wereld van de arbeid, van de productie, moest natuurlijk onder democratische zeggenschap van de maatschappij komen te staan. het werk kon en moest ook ontdaan worden vande onaangename werkomstandigheden, het geush door chefs en dergelijke, die arbeid in het kapitalisme ook tot zo’n hel maken. Maar er blééf een element van noodaak, van dwang, van ónvrijheid in aanwezig. Onontkoombaar. 

Daarnaast was er het “rijk van de vrijheid”:  de ontplooiing van de menselijke mogelijkheden,  waarvoor steeds meer tijd en ruimte kwam naarmate het mogelijk werd door technische ontwikkeling in steeds minder tijd in de behoeften van de maatschappij en haar leden te voorzien. Marx spreekt in Het Kapitaal, deel 3, van “die ontwikkeling van menselijke energie die een doel op zichzelf is, een waar rijk van vrijheid, dat echter alleen tot bloei kan komen met dat rijk van noodzakelijkheid als basis. De verkorting van de arbeidsdag is hiervoor de elementaire voorwaarde.”  De sleutel was dus: steeds korter hoeven werken, steeds meer écht authentiek vrije tijd.

Over dit soort complexiteiten maakt Bonanno zich nauwelijks druk. Over hoe in de communistische wereld waar hij voor vecht, de mensen hun basisbehoeften bevredigd gaan zien, is hij erg summier. Maar zijn polemische aanval op arbeid-als-norm is daarmee niet weerlegd. Stof tot nadenken biedt Bonnano zeer zeker.

Stof tot denkwerk trouwens ook, en tot vermaak. De tekst zit vol wrange humor, maar ook vol ingewikkelde formuleringen. Ik snap lang niet altijd wat hij bedoelt. Hij is duidelijk beïnvloed door het Situationisme, een revolutionaire stroming uit vooral de jaren zestig van de vorige eeuw die marxistische analyse, anarchistische rebelsheid en surrealistische beelden en visies combineert.

Centraal staat in het Situationisme het begrip “het spektakel”, waarmee Situationistisch theroreticus Guy Debord het verschijnsel aanduidde dat de kapitalistische werkelijkheid een wereld van illusies uitstraalt, een vervreemdende schijnwerkelijkheid waardoor allerlei aspecten van de maatschappij déél worden, ondergeschikt blijven, aan het kapitalisme. We leven in een schijnwereld die tegelijk een hele reële wereld van uitbuiting en geweld is, en waar we veroordeeld zijn tot de rol van toeschouwer van iets waar we geen greep op hebben. De titel van Debords bekendste werk zegt het al: , “Le Societé du Spectacle”, in het Franse origineel, “De spektakelmaatschappij”. De Engelse vertaling staat on-line: “Society of the Spectacle”.

Het begrip “spektakel” hanteert ook Bonanno veevuldig in zijn tekst, al is zijn proza verder wel een stuk minder ingewikkeld dan dat van Debord. De tekst doet ook wel een beetje denken aan een veel recenter werk dat onder revolutionair links opgang heeft gemaakt: een Franse tekst geschreven in de nasleep van de rellen in de Franse voorsteden in 2005. De vertaling in het Engels heet: “The Coming Insurrection”.

Net als bij de tekst van Bonanno bevat ook dit werk veel leerzaams dat overdenking verdient, ook al ben ik het met lang niet alles eens. Zoals zo vaak bij anarchisten en aanverwante revolutionairen: ook al ben je het met het hele verhaal niet eens, er valt meer van te leren dan menig marxist helaas nog steeds denkt.

De Italiaanse regering – een coalitie van ‘gewone’ rechte politici met halve en hele fascisten – heeft een wet door het parlement gekregen waarmee immigranten nog harder kunnen worden onderdrukt dan eerder. Er is gelukkig protest tegen de wet. Maar dat protest is vooralsnog tam – veel te tam.

De wet zelf maakt verblijf zonder verblijfsvergunning strafbaar’. ‘Illegale’ migranten kunnen boetens van ettelijke duizenden euro’s krijgen. De regering mag  ‘illegale’ migranten ook langer opl sluiten: tot zes maanden (dat was tot nu toe twee maanden). Mensen die migranten zonder de vereiste papieren helpen, onderdak bieden en dergelijke, worden ook strafbaar. De maximale straf op het verhuren aan iemand waarvan je weet dat die  ‘illegaal’ is wordt drie jaar cel.

Griezelig is ook de bepaling dat er burgerwachten mogen komen die de politie gaan helpen tegen de misdaad. Dat is korenm op de molen van regelrechte fascisten. En inderdaad werd er snel een groepering opgericht onder de naam  ‘Italiaanse Nationale Garde’.  Die wilde met uniform en fascistische symbolen gaan patrouilleren. Zelfs minister Roberto Maroni van Binnenlandse Zaken van de Noordelijke Liga, de regeringspartij die gangmaker is achter  deracistische anti- immigratie-wetgeving, vond dit te bar. De groep krijgt geen toestemming, eerst worden de bepalingen  uitgewerkt waaraan burgerwachten moeten voldoen.

De wetgeving tegen immigranten wordt gepresenteerd als misdaadbestrijding. De parallel met het gestook van een zekere Wilders tegen ‘Marokkaanse straatterroristen’ (lees: hangjongeren van marokkaanse herkomst) is nogal helder. Wie wil weten hoe Nederland er uit dreigt te gaan zien als Wilders ooit gaat regeren, doet er sowieso goed aan om naar Italië te kijken. Misschien dat het mensen motiveert om eens onder ogen te zien wat er op het spel staat.

Hoerzeer de atmosfeer in Italië vergiftigd is met racisme, blijkt ook uit een eerder incident.  Een parlementslid van de Noordelijke Liga stelde in mei voor om aparte wagens in de metro van Milaan te reserveren voor geregistreerde inwonders van Milan, en voor vrouwen. gewoon een uitbreiding van de aparte voorzieningen die er al zijn voor bijvoorbeeld invaliden, zo zei hij. Tegelijk moest hiermee de misdaad bestreden worden en het gevoel tegengegaan dat Milanezen ‘tweedeklasburgers’ in hun stad waren. Uit dat laatste blijkf het diepere motief: angst en afkeer van vreemdelingen, omgezet in een stukje apartheid in het  openbaar vervoer. Hoe het met het voorstel is afgelopen weet ik niet. Er was nogal wat kritiek, zelf Fini – eerder aanvoerder van  ‘post-fascistische’partij en minister van binnenlandse zaken onder een eerdere Berlusconi-regering – maakte bezwaar.

Maar het tekent het klimaat in het land, dat dit soort voorstellen sowieso geopperd worden. En in andere streken is dit soort scheiding al doorgevoerd. In Foggia zijn aparte busroutes, voor bewoners en voor immigranten! En in Treviso bepaalde de gemeente dat alleen Italiaanse burgers en mensen die er minstens vijf jaar legaal verbleven steun vanwege de economische crisis konden krijgen.

De nieuwe wetgeving tegen immigranten ontmoet gelukkig wel protest. “Amnesty International zegt dat de wet kwetsbare mensen in het land treft en afbreuk doet aan de rechten van migranten.” Zelfs het Vaticaan sprak bezorgdheid uit. Er is bovendien een hoopgevende oproep van schrijvers tegen de wetgeving. “De regering van Berlusconi heeft, met veiligheid als voorwendsel, wetten doorgedrukt… zoals we die niet meer gezien hebben sinds het doorvoeren van de fascistische rassenwet.” Onder meer Dario Fo, toneelschrijver en Nobelprijs-winnaar, ondersteunt deze verklaring.

Het is íéts, en het verdient grote waardering. Hopelijk wordt het een aanzet om tot meer, en steviger, activiteiten te komen om de racistische regeringspolitiek te verslaan.

Italië gaat gebukt onder een regering van rechts en uiterst rechts – maar misschien is ‘gebukt’ niet langer het juiste woord. Veel mensen in het land staan deze week immers op, in protest tegen die regering en het beleid ervan.

Vandaag bijvoorbeeld betoogden honderdduizenden mensen in Rome tegen die regering-Berlusconi. Het NOS-journaal van 22.00 uur vertelde dat die demonstratie al maanden geleden op touw was gezet, als protest tegen de wet waarmee Berlusconi zichzelf voor strafvervolging probeert te vrijwaren. Inmiddels waren daar andere thema’s bijgekomen: eisen voopr beter loon en pensioen, en protest tegen bezuinigingen in het onderwijs. Bovendien betoogden mensen tegen de vreemdelingenhaat die, aangejaagd door een regering waar ook fascisten in zitten, door Italië spoelt.

De oproep voor de demonstratie kwam van de centrumlinkse Democratische Partij (PD); de actie kreeg steun van de Socialisten en andere groepen, waaronder  de natrionale verniging van partisanen uit de Tweede Wereldoorlog, aldus de NRC. Deelname van die laatste is tekenend voor de zorg over herlevend fascisme en groeiend racisme die onder veel Italianen leeft. Uit een NOS-teletekst-bericht: “Centrum-links beschuldigt Berlusconi van flirten met het fascisme. Volgens oppositieleider Veltroni wordt Italië steeds racistischer.” Een petitie tegen bezuinigingen, vreemdelingenhaat en andere aspecten van berlusconi’s beleid kreeg al 4 miljoen handtekeningen.

Progressief protest tegen Berlusconi heeft dus een zeer aanzienlijk draagvlak. Maar tegenover deze kracht staat volgens een opiniepeiling van het dagblad Repubblica een overweldigende steun  voor Berlusconi: 62 procent  sprak daarin steun voor de premier uit. De Volkskrant wijdt een artikel aan pogingen om die steun voor Berlusconi te verklaren, en komt niet heel erg ver. Een rector van een universiteit in Rome wijst erop dat Berlusconi “zich een sterk leider (toont)”. Vooral de presentatie van het beleid is zoveel beter dan van iemand als Veltroni, de centrum-linkse oppositieleider, aldus die rector. Een hoogleraar in de geschiedeniswetenschap ziet de steun vaan Berlusconi vooral als een gebrek aan steun voor links. “Het is geen liefde, maar eerder een reactie op de problemen bij de linkse partijen. Veel Italianen vinden links besluiteloos, dus stemmen ze maar op Berlusconi.” Onzin is het niet, denk ik, maar het is te oppervlakkig.

Links is soms besluiteloos, maar dat heeft te maken met de tegenstrijdigheid waarin vooral centrum-links uitblinkt: progressieve retoriek, gekoppeld aan beleid dat niet zo héél veel afwijkt van dat van rechts. De centrum-linkse oppositie regeerde een jaar geleden nog – en bezuinigde óók, en voerde óók beleid tegen migranten zonder verblijfsvergunning.

Mensen konden kiezen tussen partijen die rechts deden én praatten, en partijen die weliswaar min of meer links praatten maar feitelijk rechts deden. In een strijd tussen een helder en zelfbewust rechts, en een aarzelend, in eigen tegenstrijdigheden verstrikt links dat niet principieel tegenover rechts stond, wint dat zelfbewuste rechts, onder aanvoering van de wel zeer zelfbewuste Berlusconi.

Maar daarmee is niet alles gezegd. Ja, Berlusconi wint een meerderheid in de stembus, en een nog grotere meerderheid in een peiling. maar dit soort steun is passief. De tegenstand tegen Berlusconi is actief, neemt de vorm aan van demonstraties en eerder deze week ook stakingsacties.Een menjing geven in een peiling is één ding. Je zaterdag besteden aan een massabetoging toch nog wel iets anders, iets méér, iets dat zwaarder weegt.

Het kan best waar zijn dat de PD de betoging van afgelopen zaterdag opzette om electorale steun te winnen, zoals de NRC oppert. En het is zeker zo dat het protest van DP-politici als Veltroni iets hypocries heeft, gezien hun verantwoordelijkheid voor een toen al rechts beleid waarop Berlusconi alleen maar harder voortborduurt. Dat het protest echter actieve vormen aanneemt, dat een links dat de stembusslag verloor nu de strijd op straat terugvindt, is echter een goed teken. Italiër  wordt geregeerd door gevaarlijk rechts. Maar grote aantallen mensen in Italië lieten afgelopen zaterdag zien dat de macht van die regering op grenzen stuit.

Oktober 2008 is een maand van ongekende crisis op de internationale aandelenbeurzen en financiële instellingen. Niet alleen bedrijven, zelfs hele landen – Ijsland, en volgens het NOS-journaal nu ook al Hongarije – staan tegenover een bankroet. Commentatoren spreken van de ernstigste financiële crisis sinds 1929, en sommigen vragen zich af of daarop nu ook de diepste economische crisis sinds de jaren dertig volgt.

Maar dezelfde maand laat ook zien dat arbeiders, juist ook in crisistijd, hun vermogen om voor hun rechten op te komen bepaald niet kwijt zijn. Land na land ziet forse stakingen van pakweg een dag, vaak gekoppeld aan demonstraties en andere acties. Twee voorbeelden:

Griekenland: op 21 oktober hielden vakbonden daar een algemene staking van 24 uur. Arbeiders protesteerden die dag op demonstraties tegen het plan waarmee de Griekse regering de banken bijspringt met miljarden. “Niet één euro om de kapitalisten te steunen”, aldus een spandoek. “De regering geeft de banken garanties maar snijdt in mijn pensioen”, aldus een demonstrant. “Wij zijn hier omdat we problemen hebben en de regering ons negeert, maar politici zijn rijk en wij zijn arm”, zegt een ander ( Zie “General Strike in Greece amidst deepening financial crisis”, op WSWS, 23 oktober). het is de negende algemene staking sinds de huidige rechtse regering in 2004 aantrad (zie “Greece: another important general strike – right-wing government in deep crisis”, op In Defence of Marxism, 24 oktober).

Italië: op 17 oktober betoogden een half miljoen mensen in Rome tegen de regering van Berlusconi. In Milaan waren 50.000 mensen de straat op gegaan, evenals in Turijn. Scholieren en docenten waren op veel scholen in staking gegaan tegen het voornemen van de regering om 87.000 decenten te ontslaan. Drie kleine vakbonden hadden tot staking opgeroepen, en daaraan gaven veel personeelsleden bij trein en bus gehoor. De grote vakbondsfederaties riepen helaas niet tot staking op . De stakingsoproep zette eisen voor onder meer betere lonen en pensioenen kracht bij. Studenten en schi\olieren demonstreerden tegen de groei van onzekere vormen van arbeid (“precarious labour”, uitzendwerk en zo), en tegen het racisme dat van regeringswege tegen migranten wordt aangejaagd. (Zie “Mass protests in Italy to stop cuts”, Socialist Worker (UK), 25 oktober). De acties waren fel: in MIlaan botsten studenten met de politie: drie gewonden. In Rome stond de oproerpolitie klaar om studenten te beletten het ministerie van onderwijs binnen te gaan. Ook leders waren felle acties (zie “Mass Strike in Italy against Berlusconi government”, WSWS, 24 oktber, die trouwens spreekt van 300.000 betogers in Rome, niet van een half miljoen).

Juist in het door rechts en uiterst rechts geregeerde Italië zijn deze acties een ware verademing. Net als die staking in Griekenland laten ze zien dat arbeiders niet alles over hun kant laten gaan.

Even een paar losse flodders uit de actualiteit die ik zojuist aantrof. Op zich hebben  ze niets met elkaar te maken maar ze laten een beetje zien hoe de wereld vandaag draait. We gaan naar Groenland, en daarna naar Italië.

Eerst Groenland. Dat noordelijke eiland, bewoond door 56.000 mensen, is een onderdeel van het koninkrijk Denemarken,  maar heeft zelfbestuur (eeen beetje zoals Aruba binnen het Koninkrijk der Nerderlanden, al heb ik het idee dan Groenland meet echte zelfstandigheid heeft).

Tientallen jaren lang gebruikten de Verenigde Staten het gebied voor een netwerk van militaire bases. De wijze van ontmanteling daarvan, nadat de koude oorlog voorbij was, zet nogal wat kwaad bloed, zo valt in de Christian Science Monitor te lezen. Sowieso heeft het misbruik van het gebied door de Amerikaanse militaire machine nogal wat littekens achtergelaten. Zo wordt er rond een fjord bij de Thule luchtmachtbasis verhoogde radioactiviteit aangetroffen. Niet zo gek: in 1968 verongelukte daar een Amerikaans vliegtuig, met vier waterstofbommen erin. Eéén ervan is nooit teruggevonden. Mensen die hielpenhet afval van de vliegramp op te ruimen zeggen gezondheidsproblemen te hebben gekregen.

Een ander schrijnend probleem is de weigering van de VErenigde Staten om na ontmanteling van hun basis op het schiereiland Dundas ook de achtergebleven rommel op te ruimen. De VS zegt daartoe niet verplicht te zijn, dus vertikt het land het.  De basis was immers eegn gezamenlijke bijrdrage aan de Verdediging van de Vrijheid… De echte reden is echter angst: “Ze zeiden dat als ze zelf hun rommel achter zich moesten opruimen, ze met soortgelijke eisen te maken zouden krijgen in de Filippijnen, Japan en elders in de wereld. Ze wilden dat precedent niet zetten.” Zo omschreef een Deense ex-minister  van milieu de Amerikaanse houding. Etra wrang is het feit dat voor zo’n basis in 1953 een heel dorpp onrijwillig is ontruimd: tientallen mensen hebben maandenlang in tenten moeten verblijven – ik mag hopen dat het hier zomermaanden betrof, en niet de ijzige Groenlande winterperiode.

Een ander wrang bericht komt it Italië. Ik heb vaker op dit weblog bericht over hoe dit land gereegrd wordt door een stel rechtse politici, met hele en halve fascisten daar tudden. Die regering voert een zeer onderdrukkend beleid, waarbij het deporteren van mensen zonder verblijfsvergunning, en het gedwongen registreren via vingerafdrukken van Roma er uitspringen als grove racistische maatregelen.

De oppositie hiertegen is halfzacht tot vrijwel afwezig. Maar nu klinkt er dan toch een kritisch geluid – uit een katholiek familieblad nota bene, Famiglia Christiana. Dat blad sprak bezorgd de hoop uit dat “het fascisme niet in een andeere vermomming “terugkeerde in ons land”. Het blad kreeg voor deze stellingname bijval van… de paus. Die sprak zich uit tegen “‘recente voorbeelden van racisme’en hielp Katholieken eraan herinneren dat hun plicht was om anderen weg te houden van ‘racisme, intolerantie en het uitsluiten van anderen’”, aldus de Guardian (gevonden via het weblog Empire Burlesque). Hoe diep moet links nog zinken – dat het een reactionaire oppergeestelijke als Benedictus XVI moet zijn die de afkeer van groeiend racisme in Italië het meest promionent verwoordt?

‘New Labour’, de griezelige mutatie van wat ooit de Labourpartij was, krijgt dreun na dreun te verduren van kiezers die hetzij thuisblijven, hetzij op andere partijen stemmen – welke andere partij dan ook. Dit schept  een situatie die zowel hilarisch is als ook erg griezelig. Want: wie ziet nu níet graag dat de partij van Blair en Brown, de partij van oorlog en bezetting, van islamofobie en gestook tegen vluchtelingen, van loonstijging-beneden-inflatie voor gemeentepersoneel en snel stijgende topinkomens, in de steek gelaten wordt en afgestraft? Maar tevens: hoe kunnen we blij zijn met de ineenstorting van New Labour en haar regering, als rechts en uiterst rechts de enige alternatieven zijn die sterk genoeg zijn om het roer over te nemen?

Hoe diep de problemen van premier Brown en zijn regering inmiddels zijn, zien we in de verkiezingen deze week in een kiesdistrict in Glasgow Oost. Daar had Labour een solide meerderheid, maar die verdampte. De Schotse Nationale Partij won de zetel. als Labour op zúlke plekken zoveel steun verliest ,, dan is de regeringspartij nergens meer veilig voor de woede en afkeer van de kiezers. Dan zijn de dagen van de regering geteld. The Guardian citeert een ex-minister: “we zijn overal onverkiesbaar, en dat is onhoudbaar.” Het gonst van geluiden dat Labour-politici Brown willen vervangen om nòg erger te voorkomen. De BBC noemt ex-minister Blunkett als iemand die parlementsleden vermaant om achter Brown te blijven staan. Jack Straw, minister van justitie, laat een soortgelijk geluid horen. Maar een complete steunverklaring van hem aan Brown kan er bij hem nog niet vanaf. Hij wordt wel genoemd als mogelijke aanvoerder van een rebellie tegen het leiderschap van Brown, later in het jaar. Intussen roept de leider van de Conservatieven, David Cameron, om nieuwe verkiezingen.

Zulke verkiezingen – of ze nu snel komen of wat trager – zullen ertoe leiden dat New Labour wordt weggevaagd. Een landelijke herhaling van de verschuiving van 22,5 procent die de kiezers in Glasgow Oost teweegbrachten zou betekenen dat er nog slechts 20 Labour-leden in het Britse Lagerhuis overblijven. En zelfs als de verschuiving in veel delen van het land veel minder dramatisch zal zijn, dan nog is het niet waarschijnlijk dat Labour haar meerderheid en haar regeringsmacht behoudt.

Een wisseling aan de wacht in het leiderschap – Brown vervangen door Straw, bijvoorbeeld – zal de zaak niet redden, net zomin als het plaatsmaken van Blair ten gunste van Brown de partij van de huidige afgang behoedde. Alle topfiguren in de partij tekenen voor de hoofdlijnen van het regeringsbeleid. En juist die hoofdlijnen – ruim baan voor markt en bedrijven, een harde toon-plus-maatregelen tegen vluchtelingen en migranten, uitholling van burgerrechten in de zogeheten ’strijd tegen terrorisme’, en op de achtergrond de voortwoedende bezettingen van Afghanistan en Irak – schieten grote aantallen mensen hardnekkig in het verkeerde keelgat. De economische recessie die groot-Brittannië begint te treffen, zet de verhoudingen nog eens extra op scherp.

De stakingen van vorige week – voor een fatsoenlijke loonstijging voor gemeentepersoneel – laten dat zien. In dit soort stakingen staan arbeiders en vakbonden – daartoe gedwongen om nog enige geloofwaardigheid voor arbeiders te hebben – aan de ene kant. De regering – afhankelijk van arbeidersstemmen en geld vanuit die vakbonden – staat aan de andere. Een regering die zich zo openlijk vijand van haar eigen achterban betoont is verloren, waarschijnlijk reddeloos verloren. Daar verandert geen leiderschapswisseling wezenlijk iets aan.

En een echte koerswijziging ten gunste van vakbonden en arbeiders, ten gunste van degenen die de oorlogen afwijzen en de troepen willen terugtrekken, ten gunste van migranten en vluchtelingen en al degenen die zich druk maken om hun bedreigde democratische rechten – zoiets is hoogst onwaarschijnlijk. De ruggengraat van New Labour, vooral de hele top, gelóóft in hun rechtse beleid en kan alleen maar verzinnen dat een terugkeer van de Conservatieven – die nu iets linkser praten dan Labour, maar dat is verkiezingstrucage -  nóg erger zou zijn.

Precies dat dreigt nu; een verkiezingszege en overname van de regering door rechts, door die Conservatieven. Het enige soort punten waarmee de regeing an Brown nog enigszins scoort draagt aan die kracht van rechts bij. Ik doel op de keiharde campagne tegen misdaad – een lijn die niet alleen erg autoritair is en de burgerrechten bedreigt, maar ook code is voor racisme. De ene keer richt zich dat tegen Polen, de andere keer tegen vluchtelingen en bij voortduring tegen moslims. Dit slaat helaas aan bij een deel van de bevolking dat haar levenspeil en bestaanszekerheid bedreigd ziet, geen stevig links alternatief tegenkomt en vatbaar is voor het aanwijzen van zondebokken en het via racisme afleiden van de aandacht.

Maar ook dit rechtse gestook redt de regering niet. Vergeleken met hard rechts zal Labour altijd overkomen als halfslachtig op rechtse thema’s. Hoe harder Brown’s mensen tekeer gaan tegen ‘criminele asielzoekers’, ‘onaangepaste migranten’ en ‘terroristische moslims’, hoe meer rechts en uiterst rechts de winst kunnen incasseren: het zijn immers hún stokpaardjes. Zo draagt de rechtse taal van New Labour bij aan de verdere afkalving van die partij – en aan de groei van niet alleen de conservatieven, maar hier en daar ook van de nazi’s van de British National Party.

De situatie begint hiermee naargeestige overeenkomst te vertonen met die in Italië. Daar was tot in dit voorjaar een regering van centrum-links, die echter een rechts beleid voerde – ongeveer zoals New Labour dat doet. Daar verloor die regering landelijke verkiezingen van rechts en uiterst rechts, ongeveer zoals Labour nu plaatselijke verkiezingen verliest. Daar regeert nu een keiharde regering vol, ik herhaal het nog maar eens, hele, halve en kwartfascisten. Ja, er zitten ook flink wat niet-fascisten in. Heel geruststellend allemaal…

Intussen heeft de rechtse meerderheid in Italië een wet doorgevoerd die verblijf-zonder-verblijfsvergunning strafbaar maakt, het vasthouden van migranten-zonder-verblijfspapier tot 18 maanden (dat was twee) mogelijk maakt. “Ook krijgen veroordeelde buitenlanders straffen opgelegd die een derde waarder zijn dan die voor Italianen”, schreef de NRC er op 23 juli over. Het betreft openlijk discriminerende wetgeving, en het zou de alarmbellen onder antiracistisch links in heel Europe moeten doen afgaan.

De ontwikkelingen in Groot-Brittannië gaan díé kant op. Te vrezen valt – met een regering waaraan de PvdA deelneemt,en een arrogante rechtse oppositie – dat Nederland iets soortgelijks te wachten staat. Misschien toch reden voor links om de huidige zomerslaap niet te laten overgaan  in een coma of erger.

Opm.: een goed stuk over de verkiezingsnederlaag van New Labour, en wat links nu zou moeten doen, is te lezen op Lenin’s Tomb. Ik heb er voor het bovenstaande veel aan gehad. Niet héél links slaapt, gelukkig.

In Italië regeert rechts, hard rechts en racistisch rechts. Verontrustende ontwikkelingen blijven daardoor bepaald niet uit, ik schreef daar eerder over (1).

Diverse maatregelen van de nieuwe regering-Berlusconi laten zien uit welke hoek de wind waait. Wetgeving waarmee de premier kennelijk strafvervolging tegen hemzelf wil dwarsbomen staat op de rails. Schandalig genoeg. Maar twee andere maatregelen laten het autoritaire karakter van het huidige bewind zien.

Zo laat de regering militairen patrouilleren in de steden als maatregel tegen criminaliteit. Bestrijding van de misdaad was één van de thema’s waarmee rechts de verkiezingen verloor. Dus mogen nu 2500 soldaten – deels mensen die in Kosovo en Afghanistan actief zijn geweest – zich laten gelden. Een gevaarlijke ontwikkeling, terecht als “militarisering van de straten” aan de kaak gesteld door iemand van de Democratische Partij (vroeger een likse partij, maar daarvan is vrijwel niets overgebleven, maar dat is een ander verhaal). Uit vakbondshoek komt ook kritiek: de regering zou de 25.000 politiemensen beter moeten benutten, in plaats van het leger de straat op te sturen. Maar precies dit soort kritiek is ontoereikend: de vraag is niet zozeer of meer blauw op straat de voorkeur heeft boven het groen op straat van legeruniformen. Het probleem is dat het bestrijden van de misdaad zelf een zodanige lading heeft gekregen dat geen maatregel te wild is, dat het niet stoer genoeg kan. Dat is een weg naar dictatoriaal beleid.

De hele harde toon tegen misdaad is niet alleen een vrijbief voor de uitbouw van een steeds openlijker autoritaire staat. Het is ook een vorm van soms gecodeerd, vaak ook openlijk, racisme. In de rechtse retoriek staat er een is-gelijk-teken tussen criminaliteit en migranten, vooral migranten zonder verblijfsvergunning en vooral Roma (‘zigeuners’). Voor Roma is onder de nieuwe regering nog minder plek dan onder eerdere regeringen. Marco Brazzudoro schreef over de positie van Roma, het racisme tegen deze bevolkingsgroep een leerzaam stuk dat te lezen is op OpenDemocracy.net. Hij geeft daar in het voorbijgaan ook aan hoe absurd de hype rond criminaliteit is: “official statiustics suggest that  criminal offenses have not increased in the last decade (moreover, Italy has one of the lowest murder rates in Europe) “

Een ander stuk beleid dat het klimaat verder vergiftigt is het plan om verblijf-zonder-verblijfsvergunning (‘illegaliteit’) als zodanig strafbaar te maken. Tot nu toe kan verblijf zonder de vereiste papieren beantwoord worden met deportatie.als het ook nog een zelfstandig delict wordt, dan krijg een imigrant zonder zulke papieren eerst nog straf ook. Zelfs Berlusconi heeft zo zijn twijfels en noemt het opsluiten van grote aantallen immigranten “onrealistisch”, zo meldde de International Herald Tribune op 21 juni. Dit wetsvoorstel komt er echter toch, zo valt te vrezen, omdat Berlusconi’s nog rechtsere coalitiepartners – met name van de Lega Nord – het eisen.

Economisch is het jagen op migranten zonder vereiste papieren bepaald problematisch, zo legt het angehaalde artikel uit. Veel van deze immigranten werken voor gezinnen, om daarin de ouderen te verzorgen. Met een deels gesloopte sociale zekerheid, een laag geboortecijfer en een snel ouder wordende bevolking is er dan ook grote vraag naar dit type van bejaardenzorg.

Het grove racisme tegen ‘illegalen’ dient dan ook niet zozerer een rechtstreeks economisch doel, het heeft een strategische functie. Het gaat om het breken van de gezamenlijke kracht van werkende mensen, het scheuren van de onderkant van de maatschappij in twee tegenover elkaar staande groepen, insiders en outsiders, om gezamelijke solidariteit tegen de heersers te saboteren. Het gaat ook om het afleiden van de aandacht, het aanwijzen van een groep als vermeende oorzaak van allerlei problemen, zodat de echte problemen en vooral de oorzaken ervan – gelegen in de maatschappelijke structuur en in het beleid van machthebbers – aan het oog onttrokken worden.

Terwijl de regering de jacht op migranten en zigeuners opvoert, zij aan zij met rechtse knokploegen, gaan ook ondernemers tot nieuwe aanvallen over. FIAT gooit een aantal fabrieken bijvoorbeeld tijdelijk dicht, en voert als reden aan dat de vraag naar auto’s is afgenomen. Nee, dat is geen gevolg van het rechtse beleid van de regering-Berlusconi. Maar het ondernemersvriendelijke krakter van die regering maakt dit soort maatregelen – waardoor arbeiders tijdelijk zonder werk komen – wel makkelijker. Iets soortgelijks geldt voor de ontslaggolf die vliegtuigbedrijf Alitalia van plan is door te voeren: zeker 5 tot 6000, mogelijk zelfs 8 tot 10.000 mensen op straat.

Rechts en ondernemers in de aanval, dat is het beeld in Italië. Links is vrijwel nergens, en moet vrijwel vanaf nul beginnen. Vrijwel – maar uiteindelijk ook weer niet. Want de basis waarop een serieuze linkse pioltiek gebouwd kan worden is er in Italië wel degelijk, en laat zich gelden ook. Die basis is te vinden in een arbeidersbeweging die door  de rechtse overmacht weliswaar zwaar in de verdediging is gedrukt, maar bepaald niet is verpletterd.

Een tweetal voorbeelden laten dat zien. Komende week wordt een operavoorstelling in Milaan afgelast, omdat vakbonden van mensen die in de opera werken een staking hebben aangekondigd. Dat berichtte de New york Times op 5 juli. En op 6 juli staakten arbeiders in het openbaar vervoer voor betere arbeidsvoorwaarden voor 250.000 personeelsleden. metro, trein en bus lag die dag plat wegens de staking, voor een deel al vanaf de avond ervoor, zo schreef de NRC gisteren.

Ja, de overmacht van rechts  in Italië - van conservatief tot fascistisch rechts – is beangstigend. Maar tegenkrachten laten zich al gelden. Voor zorg is alle reden, wanhoop is echter zowel ongegrond als, vawege het verlammend effect ervan, contraproductief.

(1). Dit eerdere stuk ontlokte aan Rick Gallagher enig commentaar. In het stuk spreek ik onder meer van een regering vor hele, halve en kwartfascisten. Rick tooont zich bezorgd dat ik het woord ‘fascist’ als scheldwoord gebruik, of als synoniem voor racist. Hij heeft het echter mis. Kijk maar naar de voorbeelden die ik aanhaal.

Ik noem “vier ministers van een partij met openlijk fascistische inslag” (en voeg eraan toe dat die club ook nog acht onderministers heeft mogen leveren). Het gaat hier om de Nationale Alliantie, die wortelt in de MSI, een partij die vrij snel naar de Tweede Wereldoorlog is gevormd door mensen die de politieke erfenis van fascistenleider Mussolini wilden voortzetten. Het gaat hier om een netjes ingeklede, maar herkenbaar fascistische partij. De nieuwe burgemeester van Rome, ook van die partij, werd toegejuicht door aanhangers die de fascistengroet brachten. Is het verkeerd als ik in dit verband het woord  fascist in de mond neem? Ik zou niet weten waarom.

Ik noem de premier – het gaat natuurlijk om Berlusconi – die de uitspraak deed: “wij zijn de nieuwe Falange” .Welnu, ‘Falange’ was de naam van de fascistische beweging in Spanje in de jaren dertig. De uitspraak van berlusconi maakt hem natuurlijk niet tot fascist, maar wel tot iemand die zich op wezenlijke punten geestverwant van eerdere fascisten toont.

Ik citeer uitspraken van “de leider van de derde regeringspartij, een groepering voor meer regionale autonomie, maar vooral voor meer racisme”. Het betreft hier Umberto Bossi van de Lega Nord. De uitspraken gana over rokende geweren en “300.000 mensen achter de hand” tegen links. dat is de taal van gewapende terreur tegen tegenstanders, taal die niet past bij gewoon rechts maar wel bij het fascisme. Ik citeer een raadslid van diezelfde partij die in de strijd tegen ‘illegalen’ een openlijk voorbeeld neemt aan SS-methoden. Is het gek dat ik hier een fascistisch luchtje meen te ontwaren? En ik noem nog een prominent lid van die partij, die het heeft over “‘burgerwachten’ om te jargen op ‘illegale immigranten’ .” Ook dat heeft die typerende zweem van knokploeggeweld en paramilitaire organisaties die, gecombineerd met racisme, herkenbaar fascistische trekken heeft.

Alle voorbeelden die ik gaf zijn hiermee redelijk helder in verband te brengen, niet alleen met racisme, maar wel degelijk met de klassieke fascistische traditie. Op deze voorbeelden doel ik als ik spreek van hele, halve en kwartfascisten. Ja, dat is een scherpe typering. Maar die typering is aannemelijk te maken en ook gemaakt. Het is geen een synoniem voor racisten of racisme,  en evenmin een scheldwoord, puur uit effectbejag neergezet. Bezorgdheid over de situatie in Italië bracht me tot de scherpe typering. Ik meen dat zowel voor die bezorgdheid als voor die typering gegronde reden is.

Stel je het volgende voor. Een groot Europees land krijgt via verkiezingen een rechtse regering. In die regering zitten vier ministers van een partij met openlijk fascistische inslag. Diezelfde partij levert ook nog eens acht onderministers. De leider van die ‘post-fascistische ‘partij is president geworden van de Kamer van Afgevaardigden, één van de twee kamers van het parlement. Een ander kopstuk van die extreem-rechtse partij is burgemeester geworden van de hoofdstad van het land, aanhangers brachten hem de fascistengroet toen hij gekozen werd.

Stel je verder voor dat de premier van dat land, een steenrijke mediamagnaat, zegt: “wij zijn de nieuwe Falange”- kennelijk een verwijzing naar de gelijknamige fascistenbende in Spanje vanaf de jaren dertig van de vorige eeuw. De leider van de derde regeringspartij, een groepering voor meer regionale autonomie van het Noorden, maar vooral ook voor meer racisme, zegt dingen als: “ik weet niet wat links wil, maar wij zijn klaar… Als ze conflicten willen, dan hebben we 300.000 man achter de hand.” En, om het duidelijk te maken: “Onze geweren roken altijd.” Een raadslid van diezelfde partij zei: “Met immigranten moeten we hetzelfde systeem gebruiken dat de SS gebruikte – tien van hen straffen voor elk vergrijp dat één van hen tegen onze burgers begaat.” Een ander kopstuk, nog steeds van deze partij, pleitte voor het opzetten van “burgerwachten”  om te jagen op “illegale immigranten”.

Het land – nogmaals, een groot Europees land, je bent er met het vliegtuig binnen een paar uur – zag afgelopen weken een aanval met brandbommen op een kamp van Roma-zigeuners, en een aanval op winkels van migranten in de hoofdstad. Deportatie van migranten is op gang gekomen. Links – bij verkiezingen weggevaagd uit het parlement, vooral omdat ze zich voorafgaande jaren zo bij het midden aansloot dat bijna niemand het verschil nog kon zien, laat staan een reden kon vinden om erop te stemmen – houdt zich buitengewoon gedeisd. En zo glijdt dat keurige land af in de richting van een autoritaire staat, doordrenkt met meer dan een beetje fascisme.

Je zou denken dat antiracisten, antifascisten, links, de arbeidersbeweging – iedereen die de naargeestige uiterst rechtse wind voelt waaien en er last van heeft – op zijn achterste benen zou staan. Toen in 2000 Oostenrijk een regering kreeg met de extreem-rechtse vrijheidspartij van de schakelfascist (1) Jorg Haider erin, was de woede – terecht! – wijdverbreid. Ook in Nederland is toen fel betoogd, er waren zelfs oproepen tot een boycot van dit land. Maar nu? Niets van dat alles.

Lezers hebben hopelijk gezien over welk land ik het heb, namelijk Italië. Al eerder besteedde ik daar wat aandacht aan, maar de ontwikkelingen daar zijn te onheilspellend om met een enkel artikeltje af te doen. Het uiterst-rechtse succes in Italië heeft consequenties die ver over de grenzen van dat land heen gaan. Als fascisme zo ongeveer genormaliseerd wordt, als razzia’s – of moeten we, in het kader van het post-fascisme, spreken van post-razzia’s? – openlijk staatsbeleid worden en (post-)pogroms ruim baan krijgen, dan is dat voor fascisten en andere uiterst-rechtse krachten ook in Nederland een aanmoediging. De opkomst van Wilders, zelf een fascist, en Verdonk, een grensgeval volgens mij, laat al zien dat de uiterst-rechtse opmars geen specifiek italiaans verschijnsel is. Hoe ongeremder het rechtse succes daar, hoe groter de kansen dat het ook hier gebeurt.

Tegen die achtergrond ga ik eens kijken hoe links her en der reageert. Vrolijk wordt je er niet van. De SP slaapt, en wordt waarschijnlijk pas wakker als de junta van Verdonk en Wilders – die laatste vindt samenwerking met Verdonk trouwens al bespreekbaar – het Catshuis heeft overgenomen. Maar ook clubs met een steviger antiracistische reputatie zijn niet zeer wakker. Bij Doorbraak vindt ik niets over Italië – terwijl de rechtse opmars daar toch leerzaam is voor wie wil weten hoe je die opmars in Nederland effectief dwarsboomt. Maar de keus voor een actie-organisatie om zich om de actualiteiten in Nederland te richten is te begrijpen, al betreur ik het, en hoop ik dat het verandert. De Fabel van de Illegaal , een blad dat vaak scherpe antiracistische analyses maakt heeft wel iets relevants: “Italiaanse deportaties voorbode voor de rest van de EU?”, uit voorjaar 2008. Maar dat gaat nog over deportaties uit 2007, onder de centrum-’linkse’ regering, die er op dit gebied ook al wat van kon en in wiens voetsporen de huidige regeringsbende van hele, halve en kwartfascisten nu kan treden. Een waarschuwende analyse van de rechtse overwinning en de gevolgen ervan ontbreekt ook daar.

De Internationale Socialisten (IS) hadden direct na de verkiezingsoverwinning van rechts wel een behoorlijk stuk: “Nederlaag Italië is waarschuwing”. En deze week verscheen op de website van de IS een stuk over protesten tegen de manier waarop autoriteiten de arme bevolking opzadelen met enorme bergen gedumpt afval. Die protesten bieden hoop tegen rechts en haar regering, zo betoogt het stuk feitelijk. Klopt – maar het doet aan de ernst van de huidige situatie niet veel af.

Het laatstgenoemde artikel is vertaald uit de Socialist Worker, het blad van de zusterorganisatie van de IS in groot-Brittannië, de SWP. In dat blad staat meer over Italië, en daar heb ik voor het bovenstaande lustig gebruik van gemaakt ook. De analyse erachter is solide en belangrijk. Links heeft met haar aanpassing aan het midden, en de ondraaglijke compromissen die het daartoe bereid was te sluiten, haar eigen aanhang gedemoraliseerd en daarmee de deur open gezet voor rechts. Daar komt het op neer.

Maar de analyse wordt enigszins ontsierd door pogingen om er, koste wat kost, de moed er in te houden, een houding van voorál positief blijven, voorál geen paniek. Nu hebben we aan paniek inderdaad niets, maar de toestand is ernstig genoeg voor groot alarm, en daar merk ik nog te weinig van.Een vorbeeld van wat ik bedoel biedt Alex Callinicos deze week. “Don’t overstate the rise of the right”, heet zijn verhaal. Het artikel bevat veel goeds. Maar het gaat mis als Callinicos de opkomst van Hitler en Mussolini vergelijkt met de huidige situatie. Hij schrijft: “Het idee dat het fascisme op de deur klopt – of zelfs dat europa scherp naar rechts zwenkt – is nonsens. Hitler en Mussoline kwamen aan de macht vanwege twee beslissende voorwaarden. In de eerste plaats was  links en de arbeidersklasse een zware nederlaag toegebracht. In de tweede plaats stond de kapitalistenklasse tegenover een economische en sociale crisis die zo zwaar was dat  ze alle arbeidersorganisaties moesten verpletteren om de winstgevendheid te herstellen. Geen van deze twee voorwaarden is vandaag de dag zelfs maar in de verte aanwezig in Europa.”

De kredietcrisis brengt weliswaar waarschijnlijk een stevige recessie mee. “Maar die heeft nog niet toegeslagen”, zegt Callinicos. Kun je nagaan, denk ik dan – al vóór de crisis doorzet, heeft uiterst rechts al zo’n kracht weten te bouwen. Dat maakt de situatie des te gevaarlijker als de recessie echt toeslaat, en links doorsnurkt.

Over de andere voorwaarde – de nederlaag die arbeiders moet zijn toegebracht – antwoordt hij met een betoog over de opkomst van radicaal-links de afgelopen jaren, het aan de macht komen van sociaal-liberale regeringen die steun vinden in de arbeidersklasse maar een klassiek rechts beleid voeren tegen hun achterban in, en de tegenslagen die links heeft doordat het niet of te weinig  met dat neo-/ sociaal-liberale dogma breekt.

Maar daar komen we niet zo heel veel verder mee. In Italië klopt misschien nog niet “het fascisme” in volgroeide vorm “aan de deur” - maar intussen zijn tal van fascisten wel de deur van regeringsgebouwen binnengedrongen en hebben zich er een sterke positie verworden. En dit gebeurde op basis van néderlagen van de arbeidersbeweging, van links, ook al zijn die nog niet zo ernstig als in de jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw. Dat links die nederlagen zichzelf met haar aanpassing aan rechts heeft toegebracht doet daar niets aan af. Ook de nederlagen van de arbeidersbeweging tijdens de opkomst van Hitler waren vooral een kwestie van grove, soms misdadige fouten van links zèlf.

Ik vind het beeld dat er een fascistische dreiging is, in ieder gaval in Italië - toch een belangrijk Europees land - bepaald geen “nonsens”. Het gevaar is reëel, en links moet dat onder ogen zien en daarnaar handelen. Geen paniek nee. Maar wel degelijk groot alarm.

Artikelen die ik verder heb gebruikt:

Chris Bambery, “Italy’s right launches tidal wave  of racism”, Socialist Worker (UK), 20 mei 2008;  ‘Lenin’, “‘Ethnic Cleansing’in Italy”, Lenin’s Tomb, 17 mei 2008; Gaither Stewart, “Rome Diary: Italy’s Leap into The Dark”, Countercurrents.org, 27 mei 2008; Tom Kingston: “Fears of racist violence rise as gang goes on rampage in Rome”, Guardian (UK), 26 mei 2008.

Noot: (1). Dat woord ga ik binnenkort eens nader uitleggen. Ik bedoel er het soort figuren mee dat een brugfunctie vervult tussen fascisme en ‘gewoon’ rechts. In Nederland was Fortuyn zo iemand, en ook Wilders heeft er trekjes van.

Schokkende beelden en berichten zijn het, de beelden en berichten die we al dagen zien uit Zuid-Afrika. Knokploegen van straatarme zwarte Zuid-Afrikanen maken jacht op straatarme immigranten en vluchtelingen – mensen die de ellende uit Zimbabwe zijn ontvlucht vooral. De knokploegen steken woningen van de vluchtelingen in brand, verkrachten, mishandelen en vermoorden mensen.

Als excuus gebruiken ze het verhaal dat de migranten de banen van Zuid-Afrikanen zouden stelen. Zo richt de woede van arme mensen – slachtoffers van een regering die de rijken bevoordeelt en de meerderheid laat barsten – zich tegen andere arme mensen die hiervoor als zondebok worden misbruikt. inmiddels zijn er berichten dat op de achtergrond mensen die in de nadagen van de apartheid vanuit veiligheidsdiensten geweld opstookten, op de achtergrond ook nu een rol spelen in het aanjagen van hnet geweld. De media besteden ruim aandacht aan de geweldsgolf die inmiddels  minstens 42 doden heeft gekost en minstens 25.000 mensen heeft verdreven uit hun woningen. En die aandacht is goed en nodig.

Schokkend zijn ook de berichten uit een ander land.In dat land wordt jacht gemaakt op Roma-zigeuners en andere migranten zonder verblijfsvergunning. die worden als criminelen afgeschilderd en behandeld, in groten getale opgepakt en vaak het land uitgewerkt. Dit gebeurt niet door knokploegen maar door de politie. In opdracht van autoriteiten.

De berichten zijn schokkend – maar we krijgen er vrijwel geen beelden van te zien, en dat is feitelijk schokkender. Een reeks grootschalige racistische misdaden, opgezet van staatswege, voltrekt zich, en we krijgen het niet te zien. Het land waar ik op doel is Italië, en het zwijgen over wat zich daar voltrekt is een schande.

De huidige racistische golf woedt al een tijd, maar na de verkjiezingsoverwinning van rechts dit voorjaar lijken de remmen helemaal los. Een paar citaten en voorbeelden: begijmei pakte de politie in meerdere plaatsen tegelijk migranten uit onder meer Oost-Europa en China op. Binnen korte tijd werden 53 van het het land uitgezet. Politie ontruimde een Roma-kamp onder een brug over de Tiber in Rome.

In Napels belegerde een meute een roma-kamp na berichten over een Italisaanse vrouw die beweerde dat een Roma-meisje van 16 jaar haar dochter hadden proberen te ontvoeren. De bende brandde het Roma-kamp plat, de politievoerde de bewoners af naar een andere plek. bij de aanval zou volgens berichten de Camorra – napels’variant van de mafia – zijn betrokken. over de rol van die Camorra bij het vuilnisschandaal in die stad krijgen we wel te horen, maar over de rol rvan in deze pogrom tegen Roma wordt vrijwel overal gezwegen. Umberto Bossi, leider van de Lega nord, sinds kort weer regeringspartij, zweeg echter niet. “Mensen gaan doen wat de politieke klasse niet doet”, zo zei hij over deze pogrom. Ook had hij gezegd: “het is makkelijker om ratten te vernietigen dan om de zigeuners weg te vagen.” Regelrechte nazi-taal.

De aanloop tot dit racistische geweld werd gelegd onder de vorige regering, en onder de vorige burgemeester van Roma, veltroni. die vorige regering had al een nood-decreet doorgevoerd dat onmiddellijke uitzetting van Roma mogelijk maakte. en burgemeester veltroni zegde toe dat hij Roma bijeen zou drijven in kampen die de griezelige naam ’solidariteitsdorpen’ kregen. Berlusconi en de hele en halve fascisten waarmee hij in de regering zit, gaan verder op de al voor hem, door Prodi en Veltroni, ingeslagen weg.

Italië was ooit het land waar de andersglobalistische beweging haar eerste hoogtepunt vond in de confrontaties in Genua tuit protest tegen de G8-top in Genua in juli 2001. Het land beleefde een tweede hoogtepunt in verzet tegen neoliberalisme en oorlog, in het Europees Sociaal Forum in Florence in november 2002, dat werd afgesloten met een megademonstratie van een miljoen mensen tegen de dreigende oorlog in Irak. Het land kende de grootste vredesbeweging rond de tijd toen de VS en Groot-Brittannië, samen met onder meer Italië (toen ook onder Berlusconi) daadwerkelijk de aanval op Irak opende, in 2003. Het land kende bovendien een arbeidersbeweging die met staking na staking zich aanvallen op haar levenspeil van zich alf poogde te houden.

Dat juist in dát land rechts zo gevaarlijk sterk is,een letterlijk op het oorlogspad durft te gaan – nu tegen migranten, maar blijft het waarschijnlijk niet bij – is schokkend. Het wordt tijd om wakker te worden en de ontwikkelingen in dat land met intense aandacht te volgen. want de dreiging van rechts blijft bepaald niet automatisch tot Italië beperkt.

Voor dit stuk maakte ik gebruik van de volgende artikelen:

“South African blames apartheid-era forces for violence”, International Herald Tribune, 23 mei 2008; Stefan Steinberg, “Berlusconi government incites racist progroms”, World Socialist Website, 23 mei 2008; ‘Lenin’, “‘Ethnic Cleansing’in Italy”, Lenin’s Tomb, 17 mei 2008.