Servië en Kroatië: opstandige arbeiders, rebelse studenten

Na de protesten in Kroatië waar ik vorige week zaterdag over berichtte, is er nu ook sprake van merkbare sociale onvrede in buurland en ouder rivaal Servië. Stakingen, een hongerstaking van arbeiders, en zelfs zelfverminking, vonden of vinden plaats.

De reden: stijgende wekrkloosheid, en een regeringsbeleid dat niet helpt maar wel prijzen van bijvoorbeeld mobieltjes verhoogt door een belastingheffing. Maar ook het niet uitbetalen vann lonen leidt tot protest.

Maandag maakte de NRC bijvoorbeeld melding van een hongerstaking van enkele honderden arbeiders in Novi Pazar, bij een textielbedrijf. Een stakingsleider had zelfs ijn pink afgesneden en opgegeten, als protest. De man, Butalevic genaamd, ging na ziekenhuisbeoek weer naar de andere actievoerders. De actie toont de woedende wanhoop van arbeiders die al hadden meegemaakt dat het personeelsbestand van enkele duienden terugliep naar een paar honderd. En dan ook nog eens maanden geen loon krijgen voor gedaan werk.

Een bericht op BalkanInsights bericht ook over de actie in Novi Pazar, maar schetst ook het bredere plaatje. Een werkloosheid van 14 procent, en die zou wel eens tot 17 procent kunnen oplopen. Sinds begin van dit jaar kwamen er  al bijna 40.000 baanloen bij. De regering doet haar bijdrage door dit jaar het aantal ambtenaren met 10 procent te verminderen. En dan is er de genoemde belasting-annex-prijsstijging. Intussen houden kleinere particuliere bedrijven  er in groten getale mee op: sinds begin van dit jaar al 10.000.

Tegen dee achtergrond is er een stakings- en actiegolf. Dat een recente arbeidersdemonstratie  3000 mensen trok, minder dan verwacht, is geen teken van tevredenheid. het artikel waar ik dee gegevens aan ontleen, spreekt van verdeeldheid tussen de diverse vakbonden die een eensgezind arbeidersprotest in de weg staat.

Het maakt de harde acties zoals die van de hongerstakers in Novi Pazar, alleen maar belangrijker als teken dat het wél kan.  En de actie daar had resultaat: er kwamen toezeggingen van autoriteiten over toegang tot sociale zekerheid. Actievoerders kondigden aan dat ze stopten met volgende acties van zelfverminking. Maar als de toezeggingen niet werden nagekomen, zouden ze deze acties hervatten.

In Zagreb, hoofdstad van Kroatië zijn intussen op één mei enkele honderden mensen – helaas minder dan verwacht – afgekomen op een oproep onder de kleurrijke titel ‘Haal zelf  je broekriem aan, jullie dievenbende’, om het aftreden van de regering te eisen. En, niet bepaald onbelangrijk, de internationaal bekende Noam Chomsky heeft zijn steun uitgesproken voor het studentenprotest dat daar al enige tijd woedt. Het zijn bescheiden tekenen dat de geest van verzet leeft – en de internationale solidariteit eveneens.

Kroatië: studentenverzet, vakbondsprotest, Facebook-opstandigheid…

Het is tot nu toe een goedbewaard geheim, maar gelukkig maakte een alerte lezer van mijn weblog – bedankt, Dylan! – mij erop attent: studenten in Kroatië voeren actie voor vrije toegang tot het onderwijs. Een bericht op het forum Revleft.com op 21 april waar deze lezer me op wees spreekt van bezettingen van faculteiten in de hoofdstad Zagreb, en in Zadar. Latere commentaren bij het bericht melden ook elders acties.

Op de libertaire website  Libcom is een verklaring van bezettende studenten in Zagreb te vinden. Daaruit: “wij eisen de afschaffing van alle soorten van collegegeld die zijn ingevoerd: pre-doctoraal, doctoraal en postdoctoraal. De belastingen die we betalen moeten voldoende garantie geven voor elementaire rechten en verworven instellingen van sociale rechtvaardigheid en gelijkheid. iederaan die beweert dat dit niet mogelijk is binnen het bestaande raamwerk van belastingen bevestigt daarmee alleen maar de acute noodzaak om het beleid  dat dit raamwerk heeft opgezet fundamenteel opnieuw ontworpen moet worden.” En, met woorden die de invloed van de andersglobalistische acties van de afgelopen 10 jaar weerspiegelen: “Wij zullen niet instemmen met het veilen van rechten – gelijkheid is niet te koop!”

De acties hebben zich intussen uitgebreid. De website javno.com meldt: “Studenten in Split hebben zich aangesloten bij het protest van studenten in Zagreb, Zadar, Rijeka en Osijek.” Dat zijn allemaal belangrijke steden in Kroatië, en de studentenstrijd in dat land is daarmee tot een flinke beweging aan het uitgroeien.

En er is meer aan de hand in deze voormalige Joegoslavische deelrepubliek. Via Facebook is een oproep gelanceerd om op 1 mei de straat op te gaan. “Haal zélf de broekriem aan,  dievenbende!” , zo heet het initiatief, waar 58.000 mensen lid van zijn (via dat Facebook, blijkbaar). Het initiatief eist dat de regering onder meer de BTW op voedingswaren verlaagt, pensioenen verhoogt, een fonds voor herstel van gepluncderde bezittingen vormt, en het stemrecht van mensen die niet in Kroatië wonen, of zelfs helemaal niet bestaan, schrapt. Sociale verbeteringen en democratische hervormingen dus. De regering krijgt tot 28 april de tijd, anders willen de activisten daadwerkelijk de straat op, om te eisen dat de regering aftreedt.

Intussen houden diverse commentatoren – professoren in de filosofie en de sociologie – het voor mogelijk dat de diverse protesten, nu nog verbrokkeld, uit gaan monden in een grotere opstand. Van achter mijn PC-tje in Tilburg valt onmogelijk uit te maken of de uitspraken in het ene bericht waar ik ze  zag – ook op javno.com – realistisch zijn. Maar het feit dat ook de vakbeweging in Kroatië stelling neemt – onder meer tegen eenzijdige loondaling in de openbare sector, opgelegd door de regering – verhoogt de indruk dat Kroatië een tijd van groeiend sociaal verzet aan het beleven is. Vanuit de vakbeweging wordt er ook al opgeroepen tot acties op 1 mei.

Opm.: De website javno.com en sommige van de links naar stukken daarop vond ik via labourstart.org