Tegen Wilders: domme aangifte, slechte uitspraak OM

Het Openbaar Ministerie (OM) wordt bedánkt. Gisteren stelde het OM vast dat de reeks van kwaadaardige uitlatingen van Geert Wilders tegen Moslims en de islam net strafbaar zijn. Daarmee geeft het OM feitelijk groen licht aan Wilders en geestverwanten om door te gaan op deze hatelijke weg. Racisme mág dus, in het publieke debat. Daar komt de kwalijke uitspraak op neer.

Maar niet alleen het OM wordt bedankt. De organisaties die de aangifte hebben gedaan waarvan het OM nu zegt dat ze die niet in een aanklacht gaat omzetten, hadden beter moeten weten. De aanpak van racisme via aangifte en rechterlijke uitspraken is al bedenkelijk, zoals ik eerder aangaf. Die hele aangifte kón immers alleen maar negatief uitpakken voor democraten en dus voor antiracisten. Zou het OM wél tot vervolging zijn overgegaan, en zou de rechter Wlders schuldig hebben verklaard aan discriminierende en/ of beledigende uitlatingen, dan zou er niets zijn gewonnen. Wilders zou zich des te sterker in de schijnwerper hebben kunnen plaatsen vanuit de slachtofferrol, als kampioen van het vrije woord tegen een censurerende overheid. Bovendien zou de staat haar bevoegdheid om scherpe taal te bestraffen, des te makkelijker tegen échte opponenten van de huidige orde hebben ingezet. linkse kritici zouden dara bepoaald meer last van hebben gekregen dan (uiterst) rechts.

Zo geeft het te denken dat advocaat Spong een aangifte tegen Wilders ondersteunt, en alsnog wil doorzetten. Dezelfde Spong deed, samen met zijn collega Hammerstein, in 2002 aangifte tegen mensen die Fortuyn een rechtse extremist, een fascist, een hollandse Haider typeerden. ik was één van degenen tegen wie die aangifte gedaan werd, en gelukkig kwam er van de aangifte verder niets terecht.

Maar de hele poging om via rechtbanken paal en perk te stellen tegen ‘haatzaaierij’ is gevaarlijk voor links, voor democratische rechten in het algemeen. Als het nu tegen Wilders was gelukt, dan zou die uitspraak des te makkelijker als precedent kunnen dienen. Dan zou er morgenaangifte tegen mij gedaan kunnen worden omdat ik Wilders een fascist noem… Nee, ik vind de linkse typering van Wilders als fascist of extremist níet hetzelfde als Wilders’ getier tegen moslims. Maar het strafbaar stellen van het tweede maakt het degenen die ook het eerste wiullen vervolgen wel makkelijker, en dat is schadelijk.

Maar wat nu is gebeurd is wellicht nog erger. Nu zegt de rechterlijke macht, na de aangifte, dat het soort uitlatingen die Wilders keer op keer doet, wél door de beugel kunnen. Immers, ze worden niet zomaar gedaan, ze werden gedaan “binnen de context van een maatschappelijk debat”. Blijkbaar mag schelden en en beledigen dan wel. Vanaf gisteren kan Wilders zeggen: wat ik doe, mág, je moet er maar tegen kunnen. “Wilders: ik heb me aan de wet gehouden”, kopt de Volkskrant al. De hele aangifte is dus uitgedraaid op een voorzet die Wilders helpt om genadeloos in te koppen. Ook degenen die deze aangifte hebben gedaan worden bedánkt. Hopelijk besluit bijvoorbeeld Nederland Bekent Kleur alsnog om af te zien van de procedure om de  rechtbank te bewegen alson werk van de aangifte te maken.

Geen aangifte - en geen uitspraak van de staat over de toelaatbaarheid van Wilders’ taal - was veel en veel beter geweest. Want ja, wat Wilders doet is schelden, beledigen en impliciet dreigen. En nee, dat hoort in het maatschappelijk debat niet thuis en is geen legitieme uitoefening van de vrijheid van meningsuiting. En ja, Wilders gaat wel degelijk verder dan het aanvallen van een godsdienst, hij neemt wel degelijk de aanhangers zelf op de korrel, hoezeer het OM ook beweert van niet.

Maar laten we alsjeblieft de staat niet de gelegenheid geven om als scheidsrechter te dienen om te bepalen wat wel en wat niet gezegd moet worden. Op verbale terreur van rechts is verbale en democratische weerbaarheid van links nodig. Staat, rechtbank en politie zijn in het opbouwen van die weerbaarheid geen bondgenoten, maar obstakels.

Europa in oorlog tegen migranten en vluchtelingen

Migranten en vluchtelingen op zoek naar een draaglijk leven staan tegenover een keihard gewapend Europa, in de vorm van zowel de afzonderlijke Europese staten als de EU gezamenlijk. Zowel aan de buitengrenzen als binnen Europa zef voeren veel van deze ogenschijnlijk weerloze mensen allerlei acties. Gelukkig krijgen ze hier en daar steun van anderen in hun rechtvaardige strijd. Enkele frontberichten in deze wrede oorlog.

• “Tientallen Afrikaanse  migranten zijn in de nacht van zaterdag op zondag de Spaanse enclave Melilla aan de Marokkaanse kust binnengedrongen.(…) De Afrikanen drongenzich langs Marokkaanse bewakers en Spaanse agenten bij een grensovergang” (Nieuws.nl, 23 juni). Nadat sommigen zich hadden verstopt werden ze ontdekt, waarna sommigen van hen de politie met stenen bekogelden en verwondden zelfs een agent, aldus het bericht. Gek he dat je boos bent, als je weet dat na ontdekking deportatie geheid volgt?!
• De avond erop probeerden twintig mensen dezelfde Spaanse enclave binnen te komen. Ze kozen daarvoor het moment dat in de EK-wedstrijd Spanje-Italië strafschoppen werden genomen (Nieuws.nl, 23 juni 2008). Helaas, de bewakers waren onvoldoende door het voetbal in beslag genomen, de actie mislukte.
• In de Begijnhofkerk in Brussel begonnen rond 170 vluchtelingen op 8 mei een hongerstaking (Brusselsnieuws.be, 8 mei 2008). Ze willen duidelijkheid en papieren. Vlak ervoor waren  12 mensen zonder verblijfsvergunning tijdens een manifestatie opgepakt. Dat was de directe aanleiding om met de hongerstaking te beginnen.
• De actie duurt nog steeds voort en krijgt steun vanuit zowel het ABVV, de sociaaldemocratische vakbondsfederatie,  als vanuit het ACV, de Christelijke vakbondskoepel). (Brusselsnieuws.be, 19 juni). Een lid van het ACV heeft zich intussen bij de hongerstaking aangesloten en laat daarmee zien wat solidariteit is. “Hij wil daarmee een brug slaan tussen de wanhoop van deze mensen en de organisatiekracht van de arbeidersbeweging”, zo staat te lezen op een oproep, geplaatst op de website van VOEM,  hetgeen staat voor Vereniging voor Ontwikkeling en Emancipatie van Moslims. (dank aan een anomiem contactpersoon in Vlaanderen die me inseinde over deze prachtige actie…)
• En Nederland hebben op 15 juni rond de twintig mensen op en rond het detentiecentrum ‘Kamp Zeist’actie gevoerd tegen het opsluiten van vluchtelingen aldaar. De actie was op touw gezet door de Anarchistische Anti-deportatiegroep Utrecht. Spandoeken met teksten als ‘Stop uitsluiting opsluiting uitzetting’ en ‘Geen mens is Illegaal’ maakten duidelijk waar het om ging. Actievoerders vertelde achteraf dat gevangen vluchtelingen terugzwaaiden en dergelijke. Bot optreden van onder meer een speciale eenheid maakte aan de actie een einde. Indymedia.nl heeft op en vanaf 15 juni , van actievoerders zelf maar  ook uit gevestigde media, bijeengebracht.

Het zijn slechts een paar schermutselingen. Achtergronden over migratie, oorzaken, gevolgen en consequentyies van het beleid om ze zoveel mogelijk uit te sluiten, lees je in een mooi maar hier en daar lastig geschreven stuk van Saskia Sassen, 19 juni geplaatst op de website Open Democracy. Zij bespreekt daarin onder meer hoe het uitsluiten van migranten de privacy, rechtsbescherming en democratische vrijheden in Westerse staten uitholt,hoe neoloiberaal beleid in arme landen het bestaan van mensen zo zwaar maakt dat ze weg willen, hoe neoliberaal beleid in Westerse landen armzalige banen aan de onderkkant van de arbeidsmarkt schept die dan door migranten zonder papieren vervuld worden, en hoe migranten bvia geld dat ze terugsturen naar hun familie economisch bijdragen, ook richting hun land van herkomst. Nuttig artikel voor wie verder wil komen dan medeleven en terechte verontwaardiging alléén.

Demonstratie tegen racisme en discriminatie: nuttig, maar nodeloos geïsoleerd

Het was een stevige wandeling, in meer dan één betekenis: de demonstratie tegen racisme en discriminatie waar ik eerder over schreef en vandaag aan deelnam. Van het Museumplein naar de Dam en via een andere route weer terug gingen we, een flinke eind lopen. Maar vooral als politiek gebeuren viel het niet echt mee. Wat indrukken en observaties.

We verzamelden ons op het Museumplein. Toen ik aankwam even na 13 uur - de begintijd - waren er rond de 20 mensen. Heel langzaam groeide dat wat, en bij het vertrek waren er tegen de honderd demonstranten. Niet echt wat je noemt heel veel, maar daarover zo nog iets meer.

Voor we gingen lopen was er muziek en sprekers. Muziek: De Hardheid, een vrolijke ska-band, die erg goed naar de Specials en Madness had geluisterd en er muzikaal haar voordeel mee deed. Maatschappijkritische teksten, Nederlandstalig, en goed verstaanbaar. “Ri-Ta-Tovenaar”, over mevrouw Verdonk, “De Buurman is een Terrorist”, en meer aanstekelijks. Helemaal niet verkeerd.

Er spraken achtereenvolgens mensen vanuit diverse groepen. De spreker vanuit de Anti Racisme Groep  (ARG, organisator van de actie)  wees kort en helder op de noodzaak om tegen allerlei vormen van racisme en discriminatie in actie te komen. Vanuit een groep All Included legde ging een vrouw nader in op hoe fort Europa steeds verder ging om vluchtelingen en migranten uit te sluiten. Vooral de rol van het agentschap Frontex, en zowel de noodzaak als moelijkheid om daartegen actie te voren, kreeg aandacht. Ze riep, onder luide bijval, ook politiemensen en ’stillen ‘(agenten in burger) op om ánder werk te gaan doen dan mee te werken aan ID-controles… Daarna deed een vrouw van de Steungroep Vrouwen Zonder Verblijfsvergunning  een oproep aan mensen om onderdak en werk voor vrouwen aan wie deze steungroep hulp probeert te bieden.

Daarna gingen we lopen, en de groep groeide aan tot ruim boven de honderd. Nadat we de Dam waren gepasseerd slonk het aantal weer, en met iets van 70 of 80 mensen kwamen we weer terug op het Museumplein. Een veelheid van leuzen riepen we, en niet allemaal vond ik ze even slim. Vooral de solidariteit met mensen zonder verblijfsvergunning kwam gezond tot uiting: “Geen man, geen vrouw, geen mens is illegaal”, “No borders, no nations, stop deportations”, “Geen grenzen, geen naties, stop deportaties”, “Solidarité avec les Sans-papiers” (solidariteit met de papierlozen, oftewel met de mensen zonder verblijfsvergunning die in Nederland het akelige etiket ‘illegaal’ krijgen opgeplakt). Verder veel rechtstreeks antifascisme. “Toen niet, nu niet, nooit meer fascisme”, “Alerta, Alerta Antifascista”, “No Pasaran” (ze komen er niet door, een leus uit de Spaanse burgeroorlog). Het leek een flink deel van de tocht wel een antifascistische demonstratie zoals de Antifascistische Actie (AFA) die af en toe organiseert (zie bijvoorbeeld mijn verslag en terugblik van zo’n actie vorige zomer). Verschil was alleen dat er nu geen specifieke nazi-optocht was waar we ons tegen keerden. Op zich is er met deze aandacht tegen fascisme niets mis, maar juist de veelheid van racistische en discriminerende utingen die in de oproep voor de actie zo goed werd beklemtoond, kreeg onevenredig weinig aandacht. 

Leuzen als Alerta Antifascista en No Pasaran zullen door veel omstanders ook niet echt makkelijk worden opgepikt en dragen bij aan de sfeer van wat onwezenlijk, ultraradicaal activisme dat erg ver van de belevingswereld van juist ook die mensen afstaat wiens steun we zo hard nodig hebben. Juist op déze manier blijft radicaal links vooral ook marginaal links, en erg klein links. Jammer is dat, meer dan jammer.

Daaraan droeg vooral nog een opvallend accent van veel leuzen bij: afkeer van politie, orde en gezag, de staat zelf. Vaak werd dat mooi gecombineerd met antiracisme: “No nations, no borders, fight law and order”, bijvoorbeeld. Maar te vaak kwam het neer op gewoon de politie maar wat jennen. “No justice, no peace, Fuck the Police” roepen, terwijl de politie rustig met de demonstratie meeloopt, is niet zo heel zinvol, naar mijn idee.

Dan was er nog de prachtleus die tegelijk typerend was voor de nauwe blik van teveel van de aanwezige demonstranten. “Geef de nazi’s de straat terug - STEEN VOOR STEEN!  Ik vind het een vondst. Maar wat je op een afstand vooral hoort: …steen voor steen. Voor omstanders klinkt dit toch vooral als een leus die thuishoort in een rel. Weer dat schadelijke afstand creëren tussen de actievoerders en de mensen om ons heen.

Geleidelijk werd mij duidelijk waar dit vandaan kwam. Ik hoorde variaties op de leus: “Geef Verdonk/ Wilders de straat terug…” Maar vooral: “Geef Cohen de straat (of: zijn ruiten) terug: STEEN VOOR STEEN”. En bij een zijstraatje, afgeschermd door twee rijen agenten: “Ik wil niks, ik kan niks, geef me een uniform!” Kennelijk waren we  dicht bij de ambtswoning van burgemeester Cohen. Want daar draaide het  blijkbaar om: veel betogers uitten hun woede over de grove ontruiming een paar weken geleden van een aantal kraakpanden. Boze actievoerders gooiden toen ruiten in bij Cohen, en leuzen van vandaag riepen die woede in herinnering. Op dit moment was het meer een krakersdemonstratie tegen repressie dan een breder antiracistisch protest. De leus “Hi-Ha-herkraak” die hier en daar klonk, wees ook in die richting.

Ik vond het allemaal op zich niet verkeerd, en nuttig om eens mee te maken, en ik deel de woede van krakers op Cohen vanwege de ontruimingen. Maar ik denk dat de nadruk op kraken en op afkeer van de politie, de afstand tussen veel demonstranten en potentiële bondgenoten onder de omstanders nodeloos vergrootten. Daartoe droeg ook de hele uitstraling van de actie bij. Voorop wapperde een AFA-vlag, een vlag met de anarchisten-A in een cirkel, en een piratenvlag. Boodschap aan voorbijgangers: hier komt zeer ruig radicaal volk langs, hoedt U! Niet echt de manier om steun te vinden. De leus “Vuur en Vlammen voor Elke Staat” mag het anarchistische idee dat de staat onmiddelijk dient te verdwijnen krachtig duidelijk maken, maar onder een geluid van solidariteit en tegen alle vormen van discriminatie versta ik iets anders. 

Ja, sommige actievoerders riepen omstanders op om mee te doen. Maar ik hoorde ook een demonstrant vlak voor me boos roepen: “Lekker winkelen?! Stelletje súkkels!” Waarschijnlijk heeft deze persoon iemand in dienst om zijn boodschappen te doen of zo, en kennelijk heeft hij geen idee dat mensen op zaterdagmiddag na een week hard werken ook gewoon een verzetje willen en de stad in gaan. Een zeer elitair ‘ik ben beter dan jullie’ gevoel sprak hieruit, ongetwijfeld ingegeven door op zich begrijpelijke frustratie over lage opkomst, niet alleen op deze maar ook op andere acties. Maar het beledigen van de mensen die we juist koste wat kost moeten bereiken om samen verandering te winnen - het was gelukkig op zich uitzonderlijk, maar het sloot wel aan bij de sfeer van ultraradicale afkeer, niet alleen van de maatschappij die mensen klein houdt, maar ook van al die kleingehouden mensen zelf die niet met een zwarte capuchon door Amsterdam lopen om tegen racisme actie te voeren. Ik vond het allemaal niet fraai en niet erg veel bijdragen aan een groei van verzet. Kern is, vermoed ik, dat voor veel demonstranten het uiten van het eigen gevoel belangrijker is dan de vraag naar het effect dat die uiting heeft op het bouwen van verzet. Actie is voor zulke mensen vooral zelfexpressie en niet heel veel meer, en dat is te beperkt.

Terug op het Museumplein kregen we nog enkele sprekers: iemand van AFA die nog eens hamerde op de noodzaak van protest tegend discriminatie; en iemand van de Vrienden van Kerwin. Dat slaat op kerwin Duinmeijer, een Antilliaanse jongen die op 20 augustus 1983, 25 jaar geleden, door een racist werd doodgestoken. Dit wordt jaarlijks herdacht, ook nu weer: 20 augustus 2008, 18.00 op de Dam, dan lopen naar het Vondelpark waar op 20.00 een herdenking is. Goede zaak dat dit gedaan blijft worden. Tot slot nog een spreker namens AFA, en een aanstekelijke hip-hop-band, van zwarte, ik vermoed Antilliaanse, jongens.

Dat was het in grote lijnen. Wat valt er verder over te zeggen? Ik vond de sprekers op zich zinnig, al vond ik het typisch dat het specifiek islamofobe racisme slechts door één spreker benoemd werd, die jongen die vanuit AFA sprak. Hier zit echt een miskenning van het speerpunt dat rechts en uiterst rechts heeft gemaakt van islamofobie als breekijzer tegen de solidariteit, en als racistische bangmakerij.

De actie als geheel was niet nutteloos maar toch wel erg beperkt. De opkomst was  laag, wellicht mede door het voetbal gisteren. Mede hierom wordt het tijd dat het Nderlandse elftal eens stevig begint te verliezen, maar dat is een ander onderwerp… De anarchistisch/ autonome/ krakers-inslag droeg tot de smalheid van de mobilistie bij, maar zelfs op demonstraties met deze inslag zijn er wel eens grotere aantallen mensen op de been gekomen dan vandaag. 

En het was tekenend dat alle sprekers wit waren. Voor een actie die de multiculturele samenleving en al haar verscheidendheid tot uitgangspunt wil maken en hoog wil houden, was die sprekerslijst opvallend weinig multicultureel, en dat gold ook voor de deelnemers. Een handvol donkere mensen, maar in overweldigende meerderheid witten op de actie. Maar hoe kun je ook verwachten dat flinke groepen Marokkaanse jongeren deelnemen als niemand van die achtergrond als spreker op het podium staat, of als muzikant? En hoe kun je effectief tegen racisme vechten als de mensen die rechtstreeks door dat racisme worden aangevallen zelf niet meedoen? Antiracisten moeten actief bruggen bouwen naar en in deze gemeenschappen, en het soort groeperingen dat dit soort acties opzet - AFA, en nu het daarmee kennelijk verwante ARG - heeft op dat punt geen goede staat van dienst.

Maar is dat allemaal de schuld van de mensen die er waren, en van de organisatie die de kar vandaag trok? Die conclusie zou zeer unfair zijn. Want waaróm domineerde een anarchistisch, AFA- en krakersgeoriënteerd geluid? Omdat mensen uit die hoek wél kwamen - en de rest van links het verregaand en beschamend liet áfweten. Je kunt als organisatie niet gaan klagen over anarchistische vlaggen en leuzen die het beeld beheersen, als je zelf nalaat met andere vlaggen en leuzen voor het gezamenlijke doel - antiracisme, strijd tegen discriminatie, remember?! - je beste beentje voor te zetten. 

Okay, ik zag één iemand de krant van Offensief verkopen. Een handvol mensen liep met vlaggen van  de International League for People’s Struggle, een mij onbekende groep. Een van hen deelde een pamflet uitvan de Federatie van Arbeiders uit Turkije in Nederland, HTIF. En iemand deelde een krant uit , Klasse geheten, die kennelijk uit de hoek van autonoom radicaal lijnks wordt gemaakt en die ik eens rustig ga lezen.  Dat de SP wegbleef snap ik: 100 krakers zijn niet genoeg voor een Kamerzetel en kunnen dus straffeloos genegeerd worden… Maar waar was het expliciet en radicaal antiracistische Doorbraak? Zelfs geen oproep op de website kon er af. Waar was de NCPN, die zich nog wel eens sterk maakt voor antifascisme hier en daar?

En waar waren de Internationale Socialisten? Die organisatie pleegt van antiracisme terecht een prioriteit te maken, en de groep heeft mobilisatiekracht ook. Dat ze die voor deze demonstratie niet voluit inzette snap ik erg goed, en is ook terecht. Vandaag was de IS bezig met het organiseren van solidariteit met de stakende buschauffeurs, een van de belangrijkste sociale conflicten sinsds vele maanden en dus hoofdzaak voor vandaag. Maar is dat genoeg reden om geen oproepje op de website te plaatsen? Is het genoeg reden om zelfs geen handvol mensen deel te laten nemen - juist ook om het punt te maken naar de andere actievoerders dat stakingen als die in het streekvervoer een enorme krachtbron kunnen zijn, juist als we een sterk en breed front tegen rechts willen bouwen? Ik snap het niet, ik vind het kwalijk, en het bij voorbaat afschrijven van acties zoals die van vandaag, onder het motto dat het een geïsoleerd naar binnen gekeerde subcultuur betreft, lijkt mij echt onjuist. Juist de afzijdigheid van de rest van links geeft de naar binnen gekeerde en subculturele aspecten die inderdaad problematisch waren op de actie van vandaag, nodeloos veel extra ruimte.

Zó krijg je dus inderdaad keer op keer acties die er maar niet in slagen om bredere groepen aan te spreken, in beweging te krijgen en op kernpunten te verenigen. Het zou helpen als groepen als de AFA en het ARG geen genoegen zouden nemen met hun isolement, en de noodzaak om daar uit te breken een hoge prioriteit zouden geven. Maar het zou bijzonder veel helpen als groeperingen die in wezen zien wat voor het doorbreken van dat isolement nodig is, niet gaan afwachten maar gewoon op hun eigen manier gaan déélnemen aan dit soort acties - zodat dit soort acties uitgroeit tot een stérk soort acties. Want nuttig was de dag van vandaag als actie wel. Maar een echt sterk protest is nog wel iets anders.

14 juni, demonstratie tegen discriminatie: nodig maar niet probleemloos

Op 14 juni vindt in Amsterdam een demoinstratie plaats, onder de leus: “Tegen racisme en discriminatie”. Demonstranten verzamelen op 13.00 uur op het Museumplein. vervolgens gaat de demonstratie te binnenstad in. Er zullen bands zijn, en sprekers, zoals te doen gebruikelijk bij betogingen. De actie is uitgeroepen door de Anti Racisme Groep in Amsterdam. Ik zal er bij zijn, als ik enigszins kan.

De oproep, geplaatst op Indymedia, noemt als voorbeelden van discriminatie die actie nodig maakt, de “structurele discriminatie van gastarbeiders en het keiharde, onmenselijke vreemdelingenbeleid.” De tekst gaat verder: “politici komen weg met misdaden als de Schipholbrand en het stelselmatig stigmatiseren van bevolkkingsgroepen. Dan is het niet vreemd dat sommige jongeren denken ongestraft asielzoekers hun dorp uit te kunnen pesten, homo’s te mishandelen of gebedshuizen in de fik te steken.”  De schrijvers van de oproep willen “strijden, juist met verschillende groepen, voor een samenleving waarin iedereen gelijkwaardig is!”

Het is een noodzakelijke demonstratie, en het is heel gezond dat de focus een keer niet speciaal op Wilders gericht is, of tegen Verdonk - hoe nodig en nuttig de acties van de Internationale Socialisten, en het protest tegen Verdonk dat Doorbraak hield, eerder dit jaar ook waren. Er is iets breders gaande, breder dan een racistische haatzaaierij van twee rechtse kopstukken. Hoe vergiftigd het klimaat al is, en hoezeer dat levens van mensen beschadigd, bleek de afgelopen maanden uit meerdere voorbeelden. Redelijk wat aandacht kreeg het gezin uit de Afrikaanse staat Liberia, dat het dorp Waspik uit werd getreiterd terwijl autoriteiten handenwringend toekeken en niets ondernamen. Iets minder aandacht trok het feit dat Turkse ouders op een school in Amsterdam-Noord hun kinderen van school haalden na voortdurend racistische islamofobe pesterijen. Etnische zuivering in zakformaat.

De demonstratie van aanstaande zaterdag maakt dan ook een belangrijk punt, en verdient steun.  Tegelijk ziet het ernaar uit dat het draagvlak beperkt is, en zal er veel moeten gebeuren om voor een flinke opkomst te zorgen. Aan de poster en tekst te oordelen komt het initiatief uit met kraakbeweging en Antifascistische Actie (AFA) verweven groepen. De illustratie op de poster lijkt qua stijl bijvoorbeeld op een flyer die in september gebruikt werd om mensen op te roepen voor een actie tegen de Nederlandse Volksbeweging NVB, een nazi-club. Als mijn indruk klopt, dan beterkent dit dat de autonome radicaal-linkse scene op de been zal zijn komende zaterdag, maar niet heel veel meer dan dat. Dat zou spijtig zijn.

Waaraan dat ligt is nog niet zo eenvoudig uit te maken. Hebben organisatoren breder draagvlak proberen te zoeken, maar is dat niet gelukt? Het is tekenend dat er, buiten de herhaalde oproep op Indymedia, vrijwel niets te vinden is over de demonstratie. Er staat inmiddels gelukkig een oproep op de website van AFA. En er is een Hyves gewijd aan de demonstratie.  

Maar ik zie niets bij Doorbraak, een organisatie die de strijd tegen racisme hoge prioriteit geeft. Ik zie niets bij de Internationale Socialisten, voor wie op andere manier hetzelfde geldt. Zijn deze groepen benaderd voor steun, maar wimpelden zij dit verzoek af? Dan zijn deze groepen in de fout. Zijn deze groepen niet eens benaderd? Dan is de organisatie van de actie van 14 juni zèlf niet goed bezig.

Maar ook in dat tweede geval is er geen zinnige reden om de demonstratie van 14 juni te negeren. Een oproepje op website en/of melding naar mailinglijsten is wel het minste. En als de demonstratie volgens een organisatie géén goed idee is,  is het dan geen aardige gedachte om dat dan gewoon eventjes uit te leggen? Nu ontstaat de indruk van een door een kleine radicale groep opgezette actie die zelfs door de beste delen van links domweg - met de nadruk op dóm - genegeerd wordt. Zo dragen groeperingen bij aan een nog sterker isolement van deze demonstratie. Zo worden de bij grote delen van links gebruikelijke, en op zich vaak niet eens onterechte, verwijten aan AFA- en aanverwant autonoom activisme - ‘naar binnen gekeerd, zelfgekozen isolement, subcultuurtje’ - vooral een self fulfilling prophecy. De strijd tegen racisme verdient beter, antiracisten van allerlei achtergronden horen komende zaterdag dan ook gewoon op deze demonstratie thuis.

Heiligendamm, tegen de G8: terugblik

Een jaar geleden is het alweer, de grootse acties van tienduizenden antikapitalisten, vredes- en milieu-activisten van allerlei achtergronden tegen de G8-top in Heiligendamm, aan de Oostzeekust in Duitsland bij Rostock. Ik was deelnemer, en het was één van de mooiste ervaringen uit mijn leventje. Maar ik werd er ook problematische dingen gewaar in de vorm waarop ik gewend was geraakt acties te voeren. En de vraag dient zich aan: wat hebben de acties opgeleverd? Wat was de betekenis ervan, en hoe ging het verder met dit type van activisme?

Eerst een korte terublik.  Op 2 juni hielden 60.000 mensen een grote demonstratie in Rostock zelf. Daar straalde het gebruikelijke, en noodzakelijke, enthousiasme van af dat dit type internationale optochten tegen de topconferenties van de machthebbers typeerde. Maar ik voelde kort na afloop ook een onbehagen: het had iets routineus, iets plichtmatigs, iets van daar gáán we weer. Ongetwijfeld heeft dit gevoel te maken met het feit dat het de zoveelste keer was voor mij; op mensen die voor het eerst meededen zal het een heel andere impact gehad hebben. En het feit dat de massaal opgetrommelde oproerpolitie de demonstratie intimideerde, provoceerde, in de flanken aanviel en vechtpartijen  met groepen actievoerders aanging, laat zien dat de machthebbers dit soort betogingen wel degelijk als een soort bedreiging opvatten. Toch hield ik er een dubbel gevoel aan over.

Daar had de stijl van demonstreren waar ik zelf aan meedeed ook iets mee te maken. Zoals ik jaar na jaar deed, was ik onderdeel van de groep demonstrantendie vanuit de Internationale Socialisten (IS) naar de acties ging. Ik was immers lid van die organisatie. Gebruikelijke aanpak: samen met andere groepen van de International Socialist Tendency (IS Tendency, de stroming waar de IS deel van is) in een grote groep (een zogeheten ‘blok’) lopen, achter een groot spandoek,met door de organisatie(s) gemaakte borden. Een paar kameraden aan kop, waarvan er één in een megafoon leuzen roept waaraan de rest dan meedoet. een strakke, goed geoliede operatie.

De hele aanpak is op zichzelf voortreffelijk: zo’n blok straalt zelfvertrouwen en enthousiasme uit, je verveelt je er bepaald niet. Maar het kent ook een risico: als er continu leuzen uit de megafoon komen, goeddeels van te voren bedacht, dan is de ruimte voor mensen om zèlf met leuzen te komen beperkt. En juist de spontane vondsten die op zo’n actie gedaan worden, zijn de beste. Maar mensen met een vondst hebben niet automatisch het zelfvertrouwen om naar de persoon met de megafoon te stappen met hun idee. de oplossing is simpel: af en toe tien minuten die megafoon uit laten, en kijken wat er spontaan geroepen wordt. Komt iemand met iets goeds, dan kan zo iemand bijvoorbeeld zelf even de megafoon ter hand nemen.

Zo gaat het vaak bij demonstraties. Maar zo ging het deze keer niet. De megafoon was continu actief, eigen inbreng werd erg lastig. Bij mij gaf dat het gevoel dat ik een vrij passief uitvoerder was van een door onderen gemaakt script, en het droeg bij aan het ‘holadijee daar gáán we weer’-idee. Het is één van die op zich kleine dingen waarin groepen als de IS het soms té goed, té perfect willen doen, waarmee professionaliteit verwordt tot professionalisme, en directe rebelse impulse van mensen zelf te weinig ruimte krijgen. Demotivatie ligt dan op de loer, en dat is niet alleen jammer, maar ook helemaal nergens goed voor.

De dagen erop smolt echter alles wat vastgeroest zat, inclusief sporen van demotivatie, in de ijle lucht weg. Op 4 juni hadden we een zinderende demonstratie van 10.000 mensen, voor migrantenrechten. Enorme hoeveelheden politiemensen sloten ons in en beletten ons om te lopen, urenlang. Wel maakten ze, heel bereidwillig, een spoorlijntje naast de weg waarop we stonden vrij - een spoorlijntje waartussen losliggende stenen lagen. Het was alsof de ME tegen ons zei: dáár, pák die stenen toch, en bekogel ons er maar mee. Níémand ging op die provocatie in - niet van de IS Tendency of van andere marxistische groeperingen, bij wiens politiek dit soort straatgevecht sowieso niet past. Maar ook niemand van de diverse autonome, anarchistische groepen, al dan niet als zwart blok georganiseerd, die soms wél voor dit type van confrontatie kiezen. Ik heb nog nooit zo’n indrukwekkend vertoon van gezamenlijke zelfdiscipline gezien als deze tienduizend mensen die resoluut stónden op hun recht om te demonstreren, en even resoluut wéígerden om zich tot een rel te laten provoceren. En de aanwezige rebelse clowns maakten het werk helemaal af, door te proberen de politie te betrekken in een vrolijk spel met ballonnen en dergelijke. Een staaltje van succesvolle psychologische oorlogvoering tegen de politie, met groot succes gevoerd. Je zag ook de zwakte van de politie op andere manieren. Ik zag er eentje wat onbeholpen kijken op een kaart kijken, kennelijk een stadsplattegrond van Rostock. Dat zag er niet uit als een agent die zich erg sterk voelde áls er al een rel zou komen…

Er valt nog veel meer te vertellen over de week van actie. Dat heb ik elders gedaan. Het hoogtepunt kwam natuurlijk tijdens de blokkades.  Ik ga niet mijn verslag ervan hier nog eens herhalen, dat staat op een eerdere Rooieravotr-plek te lezen. “Een prachtige overwinning” , zo verwoordt een verslag in Der Spiegel (Engelstalige versie) het gevoel van actievoerders.  En Christoph Kleine, één van de organisatoren, vat het mooi samen: “De politie was machteloos tegnover onze tactiek. Ze waren volledig gedesorganiseerd. Zij hadden 16.000 mensen en jaren van voorbereiding. wij hadden ook jaren om ons voor te bereiden. En wij waren succesvol.”  Inderdaad!

Een paar punten zijn hierin van belang:

• De acties , juist ook de blokkades, waren massaal. Zeer uiteenlopende groepen hadden gemobiliseerd, met een zodanig effect dat rond de 15.000 mensen urenlang door bossen en korenvelden liepen, traangas hapten, politiehonden ontweken, op weggetjes en een spoorweg gingen zitten. De G8-top was enige tijd niet over land te bereiken, en de wereldpers deed live verslag. Het was een schoolvoorbeeld van de kracht van massa-actie, en van de noodzaak om daar grootschalig voor te mobiliseren. De IS Tendency, die bij dit soort acties daar de nadruk op legt,  zag haar gelijk hier overtuigend bevestigd, en die les blijft van kracht.
• Maar IS-ers, ik ook in hoge mate, waren erg sceptisch over de vorm die de acties leken te krijgen. In de aanloop klonk het als kleinschalige blokkade-acties her en der, die zonder twijfel met grof geweld gebroken zouden worden. Dapper, maar vrij kansloos. Op de acties zelf bleek hoe mis de sceptici, ik dus ook, het hadden. Er was een meesterlijk plan: waar de politie de aanloopweggetjes blokkeerde, daar waren actievoerders, ingedeeld in grote groepen en allemaal voorzien van een gekleurde vlag plus drager, dwars door de korenvelden en weilanden. De politie had het nakijken, moest met helicopters haar mensen in de landerijen droppenn waarna actievoerders de warrige linies van vervaarlijk uitziende maar log bewegende ME-ers met relatief gemak ontweken. Het afgevuurde traangas was hinderlijk, maar in open land niet half zo effectief als in nauwe straten in de binnenstad. Het waait immers zo weg… Het lukte met deze aanpak om de toegang naar de G8 vanaf land een tidjlang helemaal te blokkeren. Dit was een succes voor een vorm van directe actie die vooral in de radicale milieubeweging, in delen van de autonome/ anarchistische/ radicaal-pacifistische bewegingen, ontwikkeld is. Dit type van blokkeren in open land was bijvoorbeeld ingezet in acties tegen atoomtransoprten in Gorleben. Van dit soort acties moeten marxisten als ik leren, want de eigen traditie biedt op dit vlak vrij weinig. In de leer bij de autonomen dus!
• Maar - en dat is dan weer ironisch - dat leerproces is niet eenzijdig, het heeft een andere kant. Ongetwijfeld beschouwden heel veel van de actievoerders rond de G8 zich als verwant aan vormen van autonome en anarchistische politiek. Maar het succes van de blokkades lag voor een zeer flink deel eraan dat er een plán was, dat van te voren door mensen was úítgedacht, dat die mensen een soort van léíding uitoefenden, en dat de actievoerders die leiding ook acceptéérden. Er waren niet alleen vlaggedragers, we volgden die vlaggedragers ook. We hadden een betere generale staf, een effectievere commandocentrale, gemotiveerder soldaten en onderofficieren, dan de ME met hun dure hek, hun tientallen pantserwagens, waterkanonnen, traangas en alles bij elkaar. De acties waren voor een flink deel een succes voor anti-autoritaire stromingen binnen links. Maar de acties waren geenszins een succes voor echt anarchistische politiek. Leiding, voorhoede, discispline - het was in hoge mate aanwezig, daar in die akkers rond Heiligendamm, naadloos verweven met de vrolijke chaos die óók zo aanwezig was. Boris Kagarlitsky, socialist uit Rusland, spreekt van “een opvallende combinatie van discipline en democratie”. En dát is een punt dat Leninistische groepen als de IS, en mensen die - zoals ondergetekende - als individu in en vanuit die traditie proberen te werken, zeer terecht kunnen en moeten blijven maken.

Protest en politie, van Oss tot Heiligendamm

Oss, 31 mei:  een groep van veertig demonstranten hield een geluidsprotest voor het centraal station tegen de mars die de Nederlandse Volksunie, een club van griezelige maar toch ook nogal belachelijke operette-nazi’s , door die plaats wilde houden. Kort daarop pakte de politie de hele groep antifascistische actievoerders op. De groep werd klemgezet tussen ‘gewone’ politie en ME. Menno Jonker, van het Comie Artikel 1 dat had opgeroepen tot het lawaaiprotest, legde uit: “De politie stuurde ons het station op, van de ME moesten we de stad in. We volgden de ME en toen zijn we opgepakt omdat we ons als groep bewogen.” De politie beweerde aanwijzingen te hebben over stenen in de bagage van demonstranten, maar daarvan bleek niets na fouillering. Verder klaagde de politie erover dat demonstranten zich qua route niet aan afspraken hielden. Maar het Openbaar Ministerie gaat toch maar niet tot vervolging over en geeft daarmee feitelijk toe dat de massa-arrestatie niet deugde.

Intussen is het toch maar wél gebeurd, en liet het Bevoegde Gezag opnieuw zien hoe ver ze gaat om het demonstratierecht van linkse activisten in te perken. Conclusie van J Arnhem, in een commentaar op Indymedia “waar het dus op neer komt: we zijn erin geluisd door de politie, met een smoesje lokte ze ons rechttstreeks naar de cel…” Daar heeft het nogal wat van weg ja. Want de tourbus om arrestanten af te voeren waar zijn verslag van rept, die kan nooit pas op het laatste moment geregeld zijn. De hele operatie moet gepland zijn, los van het precieze gedrag van de demonstranten.

Dit soort inbreuken op de rechten van actievoerders gebeuren herhaaldelijk. Een paar weken geledenw as het raak in Amsterdam. Daar ging de politie langs bij een kraakpand waarover geklaagd werd wegens geluidsoverlast. Er ontstond een vaag vechtpartijtje  - en vervolgens ging de politie over tot acute ontruiming. Niet alleen het pand zelf, maar ook vier andere panden  waren vervolgens doelwit van deze politieactie. Het waren panden die de gemeente al wilde ontruimen, maar het aangrijpen van burengerucht om tot directe ontruiming zonder fatsoenlijke waarschuwing over te gaan is wel héél erg grof. En vervolgens zijn mensen verbaasd dat krakers hun woede koelen op de ambtswoning van de verantwoordelijke burgemeester Cohen…

Het weblog Kritisch Links wijdt aan die gebeurtenis een fraai artikel. Dat wijst over de schandalige aard van deze ontruimingsactie, op het feit dat de woede van krakers terecht en de uiting ervan zeer begrijpelijk is. Het wijst er echter ook op dat de vorm waarmee die woede zich uit niet bepaal;d effectief is, en  pogingen vn rechts om een kraakverbod te rechtvaardigen in de kaart speelt. “Maar die ingooien was ook oerdom”, zo gaat het stuk verder naardat het heeft uitgelegd hoe logisch de woede achter de ingegooide ruiten was. “Het geeft een vluchtige kick en de paar uur daarna ben je iets van je frustratie en woede kwijt. Maar daarna komen die gebroken ruiten de politie en de burgemeester weer uitsteklend van pas in de campagne tegen krakers.” Zo werkt het helaas inderdaad.

Dat werpt echter de vraag op hoe links dan wel om moet gaan met de steeds verder oprukkende inperkingen van de rechten van demonstranten en andere actievoerders. Wat ruiten ingooien en een beetje met de politie vechten is  begrijpelijk maar helpt weinig,als het al niet tegen de actievoerders zelf werkt. Ons passief neerleggen bij massale arrestaties, aanvallen opdemonstranten, steeds verdergaande ontruimingsgolven is echter fataal, dan houden we geen recht meer over behalve het ‘recht’ op dwangarbeid. Wat dan wel?

Op het weblog Lenin’s Tomb staat een nuttig stuk dat stof tot nadenken rond dit vraagstuk biedt. de schrijver, een zekere Roobin, wijst er op dat de politie, op de keper beschouwd, helemaal niet zo erg machtig is tegenover demonstranten. een uitvoerig citaat. “Het goede nieuws is dat gegeven de juiste voorbereiding (die natuurlijk normaal gesproken onmogelijk wordt gemaakt) de gemiddelde burger klap voor klap tegen de politie op kan. Een politieagent beschikt over handwapens, in het bijzonder knuppels, maar de gewone burger kan die eenvoudig ook krijgen of in elkaar flanzen. Dat geldt ook voor pantsering en zelfverdediging. De politie heeft wegblokkades, de mensen barricades. de politie kan logge machtige voertuige gebruiken, het publiek kan dat ook. de politie kan gereedschap zoals waterkanonnen inzetten om een emingte te verspreiden maar een vindingrijke menigte kan soortgelijke werktuigen bedebken voor het omgekeerde effect. de politie kan kleine vuurwapens gebruiken. Zelfs in Groot-Brittannië is het mogelijk voor iemand uit het publiek om ook aan een paar van die dingen te komen. Elk wapen dat op depolitie wordt veroverd in gevecht kan onmiddellijk tegen de politie worden gebruikt.”

Dit is een riskant, maar zeer waar stuk tekst. Riskant,omdat sommige slordige lezers het zouden kunnen opvatten als een advies om onmiddellijk een gevecht tegen de politie te beginnen, ze een paar pistolen te ontfutselen en ze met kogels te bestoken. Linkse weblogger Louis Proyect vat het, als ik zijn reactie op dit stuk op zijn eigen weblog goed opvat, kennelijk zo op. Maar ik geloof niet dat de passage dat echt bedoelt. Lees het vervolg maar: “Het punt is dat de politie vertrouwt op  sterkere organisatie en gecentraliseerde greep, nioet op vuurkracht. Er zijn nooit genoeg politieagenten in een land, nooit genoeg om een algemene beweging van de bevolking aan te kunnen.”  Roobins advies: bewegingen moeten dus zo groot mogelijk zijn. Maar zijn aanvullende tip: doe als actievoerder tegenover de politie vooral dátgene wat de politie, met haar vaak starre bevelsstructuur, niet verwacht.

Hij geeft als voorbeeld de acties tegen de G8-top in juni 2007. Het voorbeeld is schitterend illustatief. De politie bewaakte de weggtjes naar het conferentieoord in Heiligendamm. Dus gingen actievoerders in grote groepen dwars door de korenvelden en bossen om kilometers verderop de weggetjes te blokkeren en een groots opgezette politieoperatie met enorme aantallen pantserwagens, waterkanonnen en een enorm hek in een felle, maar meer vrolijke dan grimmige confrontatie verregaand in de war te sturen voor het oog van de wereldpers.

Op een gegevn moment konden de wereldleiders hun koks en bevoorrading slechts nog via inderhaast gecharterde boten geregeld krijgen. Actievoerders - ik was één van hen, en het was een geweldige ervaring - behaalden een prachtige overwinning, gewoon door perfecte orde om te toveren in blijmoedige chaos. Die kon echter slechts werken door twee dingen: grote aantallen gemotiveerde demonstranten - en inventiviteit, wendbaarheid, speelsheid  om de tegnstander op het verkeerde been te zetten.

Om die wendbaarheid vorem te geven was aan de kant van actievoerders toch ook weer planning en, jawel, leiding, nodig. We gingen in vijf groepen door de weilanden - achter iemand aan met een gekleurde vlag. dat was afgesproken, dat was bedacht van de voren, en het werkte omdat mensen die afspraken ook nakwamen en de vlaggedrager volgden. De chaos die we aanrichtten veronderstelde wel degelijk een soort van orde. Maar dat is weer een heel ander onderwerp…

Terug naar het oprukkende politiegeweld hier in Nederland. Het nodige antwoord valt nu niet moeilijk meer te bedenken. Grotere aantallen actievoerders zijn noodzakelijk. Hoe zou de politie hebben opgetreden als in Oss de groep geen veertig mensen had geteld, maar vierhonderd? Omgekeerd: zou de  blokkade in Heiligendamm vorig jaar ook zo succesvol zijn geweest als er geen 15.000 mensen aan meegedaan hadden,maar slechts 1500? De noodzaak van een zo open mogelijke vorm van mobiliseren, zodat zo veel mogelijk mensen aan protest meedoen, wordt hiermee weer eens onderstreept.

Dat lastige Leninisme (1)

In een eerder stuk schreef ik dat ik me, ook nu ik geen lid meer ben van de Internationale Socialisten (IS), nog steeds als Marxist en Leninist beschouw. Ik sloot het stuk echter af met: “Er is wel degelijk een probleem met dat Leninisme - het is mij namelijk op een bepaalde manier zowel te Leninistisch als niet Leninistisch genoeg. Is dat geen mooie cliffhanger?”  Voor de helderheid: “dat Leninisme” slaat niet op het Leninisme in het algemeen, maar op “de Leninistische traditie zoals gehanteerd door de IS” zoals ik een zin eerder schreef. Het gaat me dus om een bepaalde vórm van Leninisme, een bepaald gebruik dat ervan wordt gemaakt - door de IS en veel andere kleine revolutionaire groepen. Mijn zoektocht dient niet om afstand te nemen van het Leninisme, maar om eens te kijken of er geen béter Leninisme te vinden is dan de gangbare versies ervan.

Maar eerst moeten we eens kijken wat we onder dat Leninisme dienen te verstaan. Dat valt nog niet mee, want over weinig revolutionairen is meer onzin in omloop. Twee gangbare versies moeten eerst even worden bekeken, voor we verder kunnen. Het zijn karikaturen, vervalsingen - maar helaas zeer invloedrijke. De eerste is de officiële versie zoals de Sovjetunie die  kort na de dood van Lenin is gaan hanteren. De tweede is de standaardversie van anticommunistische westerse geschiedschrijvers, politicologen, journalisten en vooral politici. Beide versies zijn nauw verwant, en toevallig is dat niet. Zoals Oost en West elkaars spiegelbeeld waren in de Koude Oorlog, zo waren ook de officiële visies op het Leninisme dat in feite.

Eerst, kort door de bocht, de officiële versie van de Sovjetunie en de politieke stroming die zich daarop oriénteerde - heel verwarrend  “communisme” genoemd. die ging ongeveer als volgt. Lenin, het grote genie, zag in zijn wijsheid dat Rusland een revolutie nodig had. Met een mengsel van visionair inzicht en organisatorisch talent won hij aanhang voor dit idee, smeedde een hechte revolutionaire partij, vocht daarmee tegen de dictatuur van de Tsaar, tegen de Voorlopige Rewgering die aantrad toen de Tsaar viel in 1917, en greep uiteindelijk de macht. Die partij, met Lenin als onbetwiste geniale leider en Stalin als trouwe adjudant, bouwde een socialistische staat op, de Sovjetunie, en werd daarmee lichtend voorbeeld voor alle kleinere Lenins die hetzelfde deden in andere landen - van China onder Mao tot Cuba onder Castro en Albanië onder Hoxha en noem maar op. Lenin bedacht het hele project, Lenin bouwde de benodigde organisatie en maakte daarmee de revolutie. Het hele proces ging van boven naar beneden, van partijleiding als actief element naar gewone boeren en arbeiders als uitvoerders avn instructies die ze van hogerhand kregen aangereikt.

De officiële westerse versie lijkt hierop, alleen waar de officiële  “communistische” versie Lenin laat verschijnen als welwillend menslievend genie, daar is Lenin in de koude-oorlogsversie de kwade genius, de schurk uit het stuk. Lenin bedacht dat er een revolutie nodig was, vormde een ondergrondse samenzwering en een bvijbehorende partij, en met een mengsel van extreem fanatisme, nietsontziendheid en het behendig inspelen op mogelijkheden in de chaos van en ineenstortend  tsarenrijk, wist hij met zijn partij de macht te grijpe en de grondslagen te leggen voor een totalitair imperium.

De overeenkomsten tussen deze visies zijn opvallend. Beiden zien Lenin als grondlegger van de Stalinistische staat, en als de wegbereider van Stalin en zijn dictatuur en de verschrikkingen daarvan. Het gevestigde communisme heeft de glans van de Russische Revolutie nodig om de latere verschrikkingen van een positieve legitimatie te voorzien. De officiële Koude-oorlogs-doctrine geeft Lenin graag de schuld van Stalins misdaden om daarmee ieder revolutionair streven á la Lenin bij voorbaar verdacht te maken als bron van nieuwe verschrikkingen. Beiden gebruiken hun karikatuur van het Leninisme voor eigen politiek gewin. En in beiden verschijnt Lenin als een soort politieke Joop van der Ende die het hele theaterstuk produceerde. De Russische arbeiders en boeren zijn hooguit toneelknechten, figuranten of flink uitgeknepen toeschouwers in het stuk dat de naam “Russische Revolutie” draagt, maar met de echte revolutie in dat land net zo weinig gemeen heeft als  de gemiddelde musical met de realiteit.

Met het werkelijke Leninisme heeft dit allemaal dus niets te maken. Wat houdt dat Leninisme in hoofdlijnen in? Het is zaak om hier te waken tegen zowel een te brede, als tegen een te smalle kijk. Het heeft geen zin om álles wat Lenin ooit gezegd, gedaan, bepleit en geprobeerd heeft, tot en met zijn persoonlijkheid, zijn stijl van optreden en van debatteren, tot “Leninisme” te verheffen. Het heeft echter ook geen zin om het Leninisme te versmallen tot één of twee elementen uit  de politieke theorie en praktijk, bijvoorbeeld zijn visie op de revolutionaire partij die volgens Lenin onmisbaar was voor een succesvolle revolutie. Leninisme is bepaald meer dan dat. Wat dan? Ik hou de spanning er graag nog eventjes in…

Rechts regeert in Italië: reden voor groot alarm

Stel je het volgende voor. Een groot Europees land krijgt via verkiezingen een rechtse regering. In die regering zitten vier ministers van een partij met openlijk fascistische inslag. Diezelfde partij levert ook nog eens acht onderministers. De leider van die ‘post-fascistische ‘partij is president geworden van de Kamer van Afgevaardigden, één van de twee kamers van het parlement. Een ander kopstuk van die extreem-rechtse partij is burgemeester geworden van de hoofdstad van het land, aanhangers brachten hem de fascistengroet toen hij gekozen werd.

Stel je verder voor dat de premier van dat land, een steenrijke mediamagnaat, zegt: “wij zijn de nieuwe Falange”- kennelijk een verwijzing naar de gelijknamige fascistenbende in Spanje vanaf de jaren dertig van de vorige eeuw. De leider van de derde regeringspartij, een groepering voor meer regionale autonomie van het Noorden, maar vooral ook voor meer racisme, zegt dingen als: “ik weet niet wat links wil, maar wij zijn klaar… Als ze conflicten willen, dan hebben we 300.000 man achter de hand.” En, om het duidelijk te maken: “Onze geweren roken altijd.” Een raadslid van diezelfde partij zei: “Met immigranten moeten we hetzelfde systeem gebruiken dat de SS gebruikte - tien van hen straffen voor elk vergrijp dat één van hen tegen onze burgers begaat.” Een ander kopstuk, nog steeds van deze partij, pleitte voor het opzetten van “burgerwachten”  om te jagen op “illegale immigranten”.

Het land - nogmaals, een groot Europees land, je bent er met het vliegtuig binnen een paar uur - zag afgelopen weken een aanval met brandbommen op een kamp van Roma-zigeuners, en een aanval op winkels van migranten in de hoofdstad. Deportatie van migranten is op gang gekomen. Links - bij verkiezingen weggevaagd uit het parlement, vooral omdat ze zich voorafgaande jaren zo bij het midden aansloot dat bijna niemand het verschil nog kon zien, laat staan een reden kon vinden om erop te stemmen - houdt zich buitengewoon gedeisd. En zo glijdt dat keurige land af in de richting van een autoritaire staat, doordrenkt met meer dan een beetje fascisme.

Je zou denken dat antiracisten, antifascisten, links, de arbeidersbeweging - iedereen die de naargeestige uiterst rechtse wind voelt waaien en er last van heeft - op zijn achterste benen zou staan. Toen in 2000 Oostenrijk een regering kreeg met de extreem-rechtse vrijheidspartij van de schakelfascist (1) Jorg Haider erin, was de woede - terecht! - wijdverbreid. Ook in Nederland is toen fel betoogd, er waren zelfs oproepen tot een boycot van dit land. Maar nu? Niets van dat alles.

Lezers hebben hopelijk gezien over welk land ik het heb, namelijk Italië. Al eerder besteedde ik daar wat aandacht aan, maar de ontwikkelingen daar zijn te onheilspellend om met een enkel artikeltje af te doen. Het uiterst-rechtse succes in Italië heeft consequenties die ver over de grenzen van dat land heen gaan. Als fascisme zo ongeveer genormaliseerd wordt, als razzia’s - of moeten we, in het kader van het post-fascisme, spreken van post-razzia’s? - openlijk staatsbeleid worden en (post-)pogroms ruim baan krijgen, dan is dat voor fascisten en andere uiterst-rechtse krachten ook in Nederland een aanmoediging. De opkomst van Wilders, zelf een fascist, en Verdonk, een grensgeval volgens mij, laat al zien dat de uiterst-rechtse opmars geen specifiek italiaans verschijnsel is. Hoe ongeremder het rechtse succes daar, hoe groter de kansen dat het ook hier gebeurt.

Tegen die achtergrond ga ik eens kijken hoe links her en der reageert. Vrolijk wordt je er niet van. De SP slaapt, en wordt waarschijnlijk pas wakker als de junta van Verdonk en Wilders - die laatste vindt samenwerking met Verdonk trouwens al bespreekbaar - het Catshuis heeft overgenomen. Maar ook clubs met een steviger antiracistische reputatie zijn niet zeer wakker. Bij Doorbraak vindt ik niets over Italië - terwijl de rechtse opmars daar toch leerzaam is voor wie wil weten hoe je die opmars in Nederland effectief dwarsboomt. Maar de keus voor een actie-organisatie om zich om de actualiteiten in Nederland te richten is te begrijpen, al betreur ik het, en hoop ik dat het verandert. De Fabel van de Illegaal , een blad dat vaak scherpe antiracistische analyses maakt heeft wel iets relevants: “Italiaanse deportaties voorbode voor de rest van de EU?”, uit voorjaar 2008. Maar dat gaat nog over deportaties uit 2007, onder de centrum-’linkse’ regering, die er op dit gebied ook al wat van kon en in wiens voetsporen de huidige regeringsbende van hele, halve en kwartfascisten nu kan treden. Een waarschuwende analyse van de rechtse overwinning en de gevolgen ervan ontbreekt ook daar.

De Internationale Socialisten (IS) hadden direct na de verkiezingsoverwinning van rechts wel een behoorlijk stuk: “Nederlaag Italië is waarschuwing”. En deze week verscheen op de website van de IS een stuk over protesten tegen de manier waarop autoriteiten de arme bevolking opzadelen met enorme bergen gedumpt afval. Die protesten bieden hoop tegen rechts en haar regering, zo betoogt het stuk feitelijk. Klopt - maar het doet aan de ernst van de huidige situatie niet veel af.

Het laatstgenoemde artikel is vertaald uit de Socialist Worker, het blad van de zusterorganisatie van de IS in groot-Brittannië, de SWP. In dat blad staat meer over Italië, en daar heb ik voor het bovenstaande lustig gebruik van gemaakt ook. De analyse erachter is solide en belangrijk. Links heeft met haar aanpassing aan het midden, en de ondraaglijke compromissen die het daartoe bereid was te sluiten, haar eigen aanhang gedemoraliseerd en daarmee de deur open gezet voor rechts. Daar komt het op neer.

Maar de analyse wordt enigszins ontsierd door pogingen om er, koste wat kost, de moed er in te houden, een houding van voorál positief blijven, voorál geen paniek. Nu hebben we aan paniek inderdaad niets, maar de toestand is ernstig genoeg voor groot alarm, en daar merk ik nog te weinig van.Een vorbeeld van wat ik bedoel biedt Alex Callinicos deze week. “Don’t overstate the rise of the right”, heet zijn verhaal. Het artikel bevat veel goeds. Maar het gaat mis als Callinicos de opkomst van Hitler en Mussolini vergelijkt met de huidige situatie. Hij schrijft: “Het idee dat het fascisme op de deur klopt - of zelfs dat europa scherp naar rechts zwenkt - is nonsens. Hitler en Mussoline kwamen aan de macht vanwege twee beslissende voorwaarden. In de eerste plaats was  links en de arbeidersklasse een zware nederlaag toegebracht. In de tweede plaats stond de kapitalistenklasse tegenover een economische en sociale crisis die zo zwaar was dat  ze alle arbeidersorganisaties moesten verpletteren om de winstgevendheid te herstellen. Geen van deze twee voorwaarden is vandaag de dag zelfs maar in de verte aanwezig in Europa.”

De kredietcrisis brengt weliswaar waarschijnlijk een stevige recessie mee. “Maar die heeft nog niet toegeslagen”, zegt Callinicos. Kun je nagaan, denk ik dan - al vóór de crisis doorzet, heeft uiterst rechts al zo’n kracht weten te bouwen. Dat maakt de situatie des te gevaarlijker als de recessie echt toeslaat, en links doorsnurkt.

Over de andere voorwaarde - de nederlaag die arbeiders moet zijn toegebracht - antwoordt hij met een betoog over de opkomst van radicaal-links de afgelopen jaren, het aan de macht komen van sociaal-liberale regeringen die steun vinden in de arbeidersklasse maar een klassiek rechts beleid voeren tegen hun achterban in, en de tegenslagen die links heeft doordat het niet of te weinig  met dat neo-/ sociaal-liberale dogma breekt.

Maar daar komen we niet zo heel veel verder mee. In Italië klopt misschien nog niet “het fascisme” in volgroeide vorm “aan de deur” - maar intussen zijn tal van fascisten wel de deur van regeringsgebouwen binnengedrongen en hebben zich er een sterke positie verworden. En dit gebeurde op basis van néderlagen van de arbeidersbeweging, van links, ook al zijn die nog niet zo ernstig als in de jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw. Dat links die nederlagen zichzelf met haar aanpassing aan rechts heeft toegebracht doet daar niets aan af. Ook de nederlagen van de arbeidersbeweging tijdens de opkomst van Hitler waren vooral een kwestie van grove, soms misdadige fouten van links zèlf.

Ik vind het beeld dat er een fascistische dreiging is, in ieder gaval in Italië - toch een belangrijk Europees land - bepaald geen “nonsens”. Het gevaar is reëel, en links moet dat onder ogen zien en daarnaar handelen. Geen paniek nee. Maar wel degelijk groot alarm.

Artikelen die ik verder heb gebruikt:

Chris Bambery, “Italy’s right launches tidal wave  of racism”, Socialist Worker (UK), 20 mei 2008;  ‘Lenin’, “‘Ethnic Cleansing’in Italy”, Lenin’s Tomb, 17 mei 2008; Gaither Stewart, “Rome Diary: Italy’s Leap into The Dark”, Countercurrents.org, 27 mei 2008; Tom Kingston: “Fears of racist violence rise as gang goes on rampage in Rome”, Guardian (UK), 26 mei 2008.

Noot: (1). Dat woord ga ik binnenkort eens nader uitleggen. Ik bedoel er het soort figuren mee dat een brugfunctie vervult tussen fascisme en ‘gewoon’ rechts. In Nederland was Fortuyn zo iemand, en ook Wilders heeft er trekjes van.

Weerzinwekkende vertoning rond racist Nekschot

Wat een weerzinwekkende vertoning, eerst in de media en vervolgens in de Tweede Kamer. Een zekere Gregorius Nekschot, maker van vunzige racistische schetsen - ik weiger die dingen de titel ‘cartoons’ te geven - wordt met een overmacht van agenten opgepakt, en een dag en een nacht vastgehouden. Het OM kijkt of een aantal van de vodden van Nekschot strafbaar zijn wegens “discriminatie en mogelijk het aanzetten van haat of geweld”, aldus De Volkskrant van 16 mei.

En waar gaat de discussie vervolgens over? Over de vraag of de man misschien niet erg lang is vastgehouden, of de politiemacht wel zo groot moest zijn, en vooral of de vrijheid van meningsuiuting hier niet ernstig ‘in het geding’ is. Over bijzaken dus.

De vraag die nauwelijks gesteld is, laat staan beantwoord: is er bij fatsoenlijke mensen een andere houding tegevover te prenten van Nekschot denkbaar dan die van volslagen weerzin? Hebben mensen ze gezien? De tekstjes zijn nog een poging tot humor, hoe mislukt ook. Maar de tekeningen zèlf! De minachting en afkeer van donkere mensen, en vooral van moslims, druipt van de ranzige plaatjes af. Het zijn racistische tekeningen in een zeer klassieke, en in de geschiedenis zeer dodelijk gebleken, traditie. Pepijn Brandin legt, in een gaaf stuk waar ik nog op terug kom, haarfijn uit wèlke ook maar weer.

De allereerste reactie zou dan toch de vraag moeten zijn: wie máákt zulk vergif? Wie drukt die troep, wie pakt de bagger in dozen en wie rijdt de zooi naar boekhandels, wie wil die boekjes van Nekschot aanraken om ze in winkels neer te leggen en in te pakken? En wie kóópt zulke smeerboel? Hoe kan het normaal gevonden worden dat zoiets gewoon wordt gemaakt, verspreid en geconsumeerd? Waar is het terechte maatschappelijke taboe op openlijk racisme gebleven?

O, de vrijheid van meningsuiting? Die heeft met deze zaak niets te maken. Er is geen vrijheid om mensen op straat van hun kleren te beroven en te bespugen. Er is ook geen vrijheid om mensen, hele bevolkingsgroepen, via het maken van hatelijke schetsen, van hun waardigheid en hun menselijkheid proberen te beroven. Het zenden van hatemails, het plegen van  dreigtelefoontjes, het roepen van ‘brand’ in een volle bioscoop als je weet dat er helemaal geen brand is - dat is allemaal helemaal geen vrijheid van meningsuiting, dat is het agressief verzieken van mensenlevens en dus gewoon ontoelaatbaar. De vraag hoe je dat soort  wangedrag tegengaat is een tweede, maar de hele zaak begint met vaststellen dat wat Nekschot met zijn prenten doet, doodgewoon niet dient te kunnen.

Bijna niemand echter die daarmee begint. De Volkskrant zegt weliswaar “inderdaad, zijn grappen kunnen misselijk zijn” maar spreekt vooral schande van de arrestatie. De NRC is wat kritischer. “Aan het vereiste (om strafbaar te zijn, Peter Storm) “beledigend uitlaten” voldoet zijn oeuvre vrij makkelijk”, zo zegt de krant droogjes over het werk van Nekschot.  Maar erg veel kans maakt een veroordeling volgens hetzelfde artikel niet, om redenen die het artikel uitlegt, en die ik hier niet zal herhalen omdat ze me hier verder niet interesseren. Ook de NRC spreekt geen afschuw uit over de schetsen van Nekschot, ook de NRC richt haar aandacht feitelijk alleen op de arrestatie en mogelijke strafzaak tegen de racistische kliederaar.

Je zou denken dat links op zijn minst de ruim voorhanden kritische aandacht voor de arrestatie zou combineren met een duidelijk uitgesproken afschuw van het werk van Nekschot. Nou, wie een links en dus helder antiracistisch antwoord van de SP verwacht kan verder dromen. Jan de Wit van de Socialistische Partij noemt de arrestatie “buiten proporties” en zegt niets over de tekeningen zelf. Een expliciete afwijzing racisme is teveel gevraagd. In het kamerdebat van 20 mei gaat hij nog verder. Ook hij doet een belachelijk beroep op de vrijheid van meningsuiting en zegt expliciet “De SP-fractie is van mening dat iemand deze cartoons moet kunnen publiceren.” Welnu, ik vind dus van niet, en met een legitieme uitoefening van meningsvrijheid hebben de tekeningen van Nekschot helemaal niets te maken.

Vind ik dus dat de arrestatie, het lang vasthouden en een eventuele recchtszaak tegen Nekschot prima zijn? Helemaal niet. Ik sluit me aan bij Pepijn Brandon op de website van de Internationale Socialisten  (IS), in een werkelijk subliem stuk over de hele zaak dat mij bij het bovenstaande erg heeft geholpen. Een sleutelpassage: “De ‘affaire’ toont aan hoe weinig er te bereiken is met de juridische strategie van aanklachten om racisme te bestrijden. Ten eerste is een arrestatie als deze - weten wij uit ervaring - vooral een vorm van gratis reclame. Ten tweede worden dit soort politieacties slechts sporadisch tegen rechtse figuren ingezet, en scheppen ze vervolgens het precedent om alles uit de kast te halen tegen linkse activisten. Ook dat weten we uit ervaring. En ten derde: zelfs als deze man wordt veroordeeld, wat verandert dat dan aan het politieke klimaat in Nederland.” Vervolgens hamert Pepijn Brandon het racistische karakter van Nekschots getekende narigheden er zeer effectief in.

Eén puntje nog ter aanvulling van zijn prachtstuk. Als hij wordt veroordeeld is dat - zoals hij aangeeft - gevaarlijk voor links. Niet de vrijheid van meningsuiting van de racistische vuilspuiter is in gevaar, maar die van het soort mensen dat tegen dit soort racisten opneemt.

En wat als hij - hetgeen best waarschijnlijk is zoals de NRC uitlegt - níét wordt veroordeeld? Dan zijn, zo valt te vrezen, de rapen helemaal gaar. Dan heeft in feite idere racist groen licht gekregen om zijn of haar meest kwaadaardige haat via tekeningen of schrijfsels of anderzins te verspreiden. Dan heeft het OM Nekschot niet slechts een boel publiciteit bezorgd. Dan kan de hele affaire ook nog eens de deur open zetten voor een ware golf van Nekschoten. Een bepaald griezelig vooruitzicht. Links kan zich maar beter schrap zetten - en daarbij hebben we aan de opstelling van Pepijn Brandon en de IS een boel, en aan die van De Wit en de SP op dit punt minder dan niets.

Actie tegen Verdonk en TON in Leeuwarden succesvol

Tweehonderd actievoerders hebben vrijdag 16 mei in Leeuwarden geprotesteerd tegen Rita Verdonk, haar Trots Op Nederland (TON) en het rechtse vergif dat zij samen met dze club verspreidt. Dat deden zij op de stoep van de bijeenkomst die zij had belegd.  Berichtgeving in bijvoorbeeld het Dagblad van het Noorden vermeldde het er niet bij, maar kennelijk gaat het hier om de actie die de linkse groep Doorbraak op poten had gezet.

Tweehonderd mensen bij zo’n soort actie is veel. Het laat ook zien dat er onderhuids actiebereidheid is bij tal van mensen, en dat de kunst is om die bereidheid aan te boren. Dat is Doorbraak gelukt, en de organisatie mag dan ook best trots zijn op zichzelf.

Ik was in een eerder bericht kritisch, omdat op de eerste web-aankondiging onduidelijk was wat voor type actie het zou worden - goedmoedige strijdbaarheid of meteen maar harde confrontatie. Uit het later op de site geplaatste pamflet bleek het om het eerste te gaan: “Ook wij zullen aanwezig zijn (…) om met leuzen, borden en spandoeken tegengas te geven aan Trots op Nederland en om omstanders te informeren over deze beweging en haar ware gezicht.” Dat was onder de omstandigheden de juiste aanpak, en die is goed geslaagd, zo te lezen. Niet alles was perfect, maar daar kom ik nog op.

Natuurlijik was la Rita niet blij. Aangifte wil ze gaan doen, vanwege twee leuzen. Demonstranten riepen “Rita hoer”, en er was een spandoek met “Ruim Rita Op”. Is haar gepraat over korte lontjes slechts geldig als het Moslims zijn die zich gekwetst voelen, vaak door veel grovere uitingen dan die paar leuzen in Leeuwarden?Verdonks aangifte, als die er komt, verdient geen geloofwaardigheid maar een plekje in de prullenbak.

Dat wil niet zeggen dat de twee leuzen de schoonheidsprijs verdienen. “Rita hoer” bijvoorbeeld. Als ik een escortjongen was, zou ik mij beledigd voelen dat mijn poging om het heren naar de zin te maken op één lijn gezet zouden worden met de haatzaaiende politiek van Verdonk. Het zouden prositue(e)s en hun belangenorganisaties moeten zijn die aangifte deden. Ja, prostititie is een problematisch vak, maar dat is geen reden om de mensen die er werkzaam zijn en het al moeilijk genoeg hebben op de korrel te nemen. Het gebruik van ‘hoer’ als scheldwoord in het wilde weg dient geen enkel links doel.

Dan “Ruim Rita Op”. Fraai vind ik hem niet, en het opruimen van personen hoort bepaald geen erezaak voor links te zijn, hoe groot onze afschuw van sommige personen ook is. Natuurlijk, ik weet dat dit allemaal niet letterlijk is bedoeld. Op een foto in het Nieuwsblad van het Noorden is onder de leus min of meer leesbaar: “dat doen we gewoon samen”. Het gaat hier om een politiek ‘opruimen’ van het verschijnsel-Verdonk, niet om een oproep tot liquidatie die Verdonk en anderen er waarschijnlijk van willen maken. Maar dan nog: radicalisme is iets anders dan onze boosheid op een zo bot mogelijke wijze verwoorden.

Maar dat zijn zaken die we binnen links in alle eerlijkheid en openheid dienen uit te zoeken. De keus van onze leuzen is aan ons - niet aan tegenstanders als Verdonk, en ook niet aan het Openbaar Ministerie. We staan voor een goede zaak. Maar laten we die zaak dan samen zorgvuldig vooruit helpen.

UPDATE, 21 mei: inmiddels heeft Doorbraak zelf een mooi verslag online staan (dankjewel Jelle voor het inseinen ). Opmerkelijk daarin: het aantal actievoerders was volgens de organisatie 100, en geen 200. doorgaans halveren de media het aantal linkse demonstranten, nu hebben ze het kennelijk weten te verdubbelen…

Verder verheldert het verslag veel over het gedoe met de leuzen waar ik in het bovenstaande het één en ander over zeg. Ik blijf bij mijn kritische observaties, maar erken wel dat het gewicht ervan na lezing van het doorbraak-verslag, iets kleiner wordt. Het is, in het grote en wel degelijk succesvolle geheel, een vrij ondergeschikt puntje. Doorbraak mag in grote lijnen met voldoening op de actie terugzien, en het smaakt naar meer.