Wouter Bos en het graaikapitalisme

Wouter Bos, minister van financiën en naar eigen zeggen nog steed sociaal-democraat, hoopt op een einde aan het Amerikaanse “graaikapitalisme”. Zo reageert hij op de wild om zich heen grijpende crisis in de financiële sector. “De hele crisis betekent de definitieve teloorgang van een syteem dat gebaseerd is op hebzucht, onverantwoorde risico’s en perverse beloningen”, aldus Bos. Over het Amerikaane regeringsplan om de sector met enorme sommen geld overeind te houden zegt hiij: “Kennelijk bestaat de gedachte dat dit de mogelijkheid biedt om de risico’s uit het systeem te krijgen.”

Eerst maar eens over dat “graaikapitalisme”, dat Bos zegt te verfoeien. Daar is niets Amerikaans aan, en het is niet erg netjes van Wouter om ingrijpen in de VS aan te prijzen maar in Nederland te weigeren aan het graaien serieuze beperkingen op te leggen. We herinneren ons zijn gedraai in discussies over topinkomens die maar omhoogvliegen terwijl wij het moeten doen met een nullijn of minder. Van een ‘graaitaks’ op toipinkomens wilde hij in april 2007 niets weten, hij liet het bij een “moreel appel” aan bestuurders van grote ondernemingen om het een beetje rutig aan te doen met hun inkomen.  We zien intussen de topinkomens in de semi-publieke sector, van omroepen tot ziekenhuien. Steeds worden die inkomens verdedigd als “marktconform”. Hans Hoogervorst, ironisch genoeg vooritter van de Autoriteit Financiële Markten, kreeg  vorig jaar van Bos doodleuk instemming om een salaris te vangen dat 100.000 euro hoger lag dan dat van de, toch echt niet straatarme, Balkenende.

Nee, voor een kapitalistische graaicultuur hoeven we niet naar de VS. Het verschil is natuurlijk dat het schimpen op de Amerikaane zelfverrijking scoort en geen enkele verplichting met zich meebrengt. Iets zeggen over de graaierij in Nederland roept echter onmiddellijk de vraag op: ‘En, mijnheer Bos, wat gaat u er aan dóén?’ Welnu, niets dus, eigenlijk, en dus loopt Bos om het pikante onderwerp heen.

Er is meer merkwaardigs te vinden in de uitspraken van Bos. Hij meent een “definitieve teloorgang van een systeem gebaseerd op hebzucht” waar te nemen. Definitief? We hebben al een eerder een gereguleerde financiële sector zien komen én zien gaan – na de beurskracht van 1929 en de daaropvolgende grote depressie in de VS en daarbuiten. Allerlei vormen van regulering werden toen doogedrukt om het kapitalime van haar eigen destructieve factoren te verlossen. Maar de kern van het kapitalisme – productie uit winstbejag tdoor onderling concurrerende bedrijven – bleef overeind. En de “hebzucht”, volgens Bos blijkbaar alleen maar met de huidige vorm van kapitalime samenhangt, is ingebouwd in de werking van élke vorm ervan. Vandaar de druk om de regulering weer opzij te schuiven als de crisis voorbij is, de politieke verhoudingen weer gunstiger worden en ondernemers weer durven. Vandaar dat, toen vanaf de jaren zeventig veel ondernemers en daarmee sympathiserende politici zich sterk genoeg voelden, zij de regulering weer terug draaiden. Het gevolg waren de vrije financiële markten die ons de huidige financiële crisis hebben gebracht. Petrino LIneo schetst op de website van Socialist Worker (VS) de opkomst van de regulering vanaf 1929, en de ontmanteling ervan sinds de jaren zeventig, in een nuttig achtergrondstuk over de huidige financiële crisis.

Ook aan de huidige golf van staatsingrijpen om de financiële crisis te beteugelen komt omgetwijfeld weer een einde – als we het kapitalisme tenminste tijd van leven gunnen. Het idee dat het mogelijk is om “de risico’ s uit het systeem te krijgen”  is trouwens een droom. Om een werkelijk einde aan het graaikapitalime en de bijbehorende risico’s te zien, zullen we moeten erkennen dat graaikapitalisme net zoiets is als witte sneeuw of natte regen: een beetje dubbel op. Een graai-loos kapitalisme is ondenkbaar.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: