Zimbabwe: de laatste dagen van dictator Mugabe?

Zijn we getuige van de laatste dagen van het bewind van president Mugabe in Zimbabwe? Het begint er op te lijken, nu machtige politici in Westerse landen dreigend om zijn aftreden roepen, en nu het land zelf gonst van demonstraties en rellen. Het is duidelijk dat het regime voor een diepe crisis staat – een product van de algehele maatschappelijke crisis waarin Zimbabwe verkeert.

Ziek symbool voor de crisis is de cholera-epidemie die al bijna zeshonderd dodelijke slachtoffers heeft geëist. Cholera is een akelige ziekte, maar met schoon drinkwater en juiste, niet eens erg moeilijke, verzorging, niet heel moeilijk te bestrijden. Maar de infrastructuur in het land is ingestort, de drinkwatervoorziening ook, mensen sterven als vliegen.

De sociale crisis drijft mensen tot wanhoop – en ook tot woede. Zelfs soldaten – voorheen steunpilaar van de dictatuur – gaan nu de straat op, zoals het NOS-journaal vanavond liet zien. Dit protest biedt de hoop op een verandering vanuit de bevolking zelf – de enige methode die ervoor kan zorgen dat die verandering ook werkelijk aan die getergde bevolking ten goede komt.

Maar er dreigt een ander soort verandering. Condoliza Rice, nog héél veven minister van Buitenlandse Zaken van de VS, heeft gezegd dat het “meer dan de hoogste tijd is dat Mugabe vertrekt.” De Britse premier Gordon brown grijpt de cholera-epidemie aan als argument om de ‘wereldgemeenschap’ op te roepen om tegen Mugabe te zeggen: “genoeg is genoeg”. Ook dat is een oproep aan Mugabe om af te treden, en feitelijk zelfs een dreigement met ingrijpen. Desmond Tutu, aartsbisschop in Zuid-Afrika, zet zijn aanzienlijke, in de strijd tegen de apartheid verworven morele gezag in en roept Mugabe op om te kiezen: vertrekken, of opgepakt te worden en aangeklaagd. Tutu roept zelfs op tot gewapend ingrijpen als Mugabe niet vertrekt.

Het zou een tragedie zijn als Mugabe door Westerse druk, wellicht zelfs militaire interventie, verdreven zou worden. Ja, Mugabe moet weg: hij heeft de arme meerderheid van de bevolking van het land nog armer helpen maken, en hij onderdrukt protest met grof geweld. Hij verdient ten val gebracht te komen. Daarover geen twijfel.

Maar Westerse interventie, en zelfs het dreigen ermee, helpt de bevolking achteruit en niet vooruit. We zien nu al hoe de woorden van Rice door het bewind worden benut om zichzelf te profileren als verdedigers van de onafhankelijkheid tegenover buitenlandse inmenging. “Zimbabwe is een soevereinde staat die zich niet de wet kan laten voorschrijven door een minister van buitenlandse zaken van enig land, hoe groot ook. Zimbabweanen zijn degenen die Mugabe kunnen vertellen dat hij moet vertrekken, met grondwettelijke middelen.”

Natuurlijk is dit hypocrisie: “grondwettelijke middelen” zijn voor Zimbabweanen eerder in dit jaar geblokkeerd, toen het bewind met grootschalige intimidatie wederom verkiezingen wist te ‘winnen’. Maar buitenlandse dreigementen geven het bewind een onverdiend krediet als verdediger van de onafhankelijkheid, en moeten alleen al daaro worden afgewezen. Inderdaad, alleen Zimabwanen komt het recht toe Mugabe te verdrijven – met grondwettige of ongrondwettige middelen, die keus is aan de bevolking zelf.

Minstens zo belangrijk zijn de gevolgen van een buitenlands (lees: Amerikaans-Brits, of door die twee staten op afstand aangestuurd) militair ingrijpen. Denken we echt dat het bestrijden van cholera en het herstel van mensenrechten het echte doel va zo’n interventie zou zijn? Hoe is het gesteld met de gezondheid van de bevolking in Irak en Afghanistan, nadat de VS en Groot-Brittannië daar het bewind verdreven? De hele sociale infrastructuur is ingestort, de riolering in Bagdad is een aanfluiting, en in Afghanistan dreigt deze winter hongersnood (zie een artikel van Jelle Bruinsma daarover op de website van de Internationale Socialisten). Het idee dat humanitaire overwegingen meer zijn dan een rotsmoes om Mugabe te verdrijven, kan dan ook naar de prullenbak.

Wat zijn de echte redenen voor Westerse staten om van Mugabe af te willen? Volgens mij zijn er twee. Mugabe voerde in de jaren tachtig, tot ver in de jaren negentig zelfs, een klassiek neo-liberaal beleid waar ook Westerse ondernemers en staten zeer content mee waren. tegen die achtergrond werden Mugabe’s schendingen van democratische rechten nogal eens door de vingers gezien. Maar in de tweede helft van de jaren negentig kwam vanuit de vakbonden een brede verzetsgolf los. er ontstond eenoppositiebeweging die, met massacampagnes en verkiezingen, Mugabe de macht betwistte.

Mugabe reageerde met repressie en verkiezingsfraude. maar hij deed ook iets anders. Hij begon linksige taal uit te slaan tegen rijke witte boeren. Hij wakkerde landbezettingen aan van de grond van die rijken, iets dat gezien de koloniale erfenis van Mugabe bij een deel van de bevolking aansloeg. En hij ging steeds harder tekeer tegen buitenlandse inmenging, die hij verantwoordelijk hield voor de opkomst van de oppositie. Anders gezegd; Mugabe profileerde zich als antikoloniale Derde-Wered-nationalist, en zelfs – op huichelachtige wijze – als links. Leo Zeilig schetste de ontwikkeling van het bewind van Mugabe en de oppositie ertegen in de Socialist Worker (UK) van 10 april 2007.

Dat sloeg bij delen van de plattelandsbevolking nog aan ook. Het feit dat de oppositiebeweging MDC weliswaar vanuit de vakbonden was opgekomen, maar steeds meer steun kreeg van ondernemers, en zich voorstander van neoliberaal beleid betoonde, maakte het Mugabe makkelijker. Een consistent links geluid tegen het pseudo-links van Mugabe had zijn bewind effecief in het nauw kunnen brengen en had veel beter aangesloten bij de woede van de arme bevolking tegenover de profiterende elite rond de president. Maar dat heldere geluid ontbrak grotendeels.

Precies het linksige geluid van Mugabe was voor Westerse staten en bedrijven een steen des aanstoots.  Het dwarsboomt immers de aspiraties van Westerse multinationals om bijvoorbeeld de grondstoffenvoorraden van Zimbabwe te exploiteren. Tweede reden zou wel eens kunnen zijn dat Westerse staten zagen dat Mugabe’s troon sowieso wankelde. Maar een echte revolutie van arbeiders en boeren zou het pseudo-linkse bewind van Mugabe wel eens kunnen vervangen door een authentiek socialistisch soort van bestuur. Dát kan natuurlijk niet de bedoeling van Britse en Amerikaanse leiders zijn. En daarom vervangen ze Mugabe liever zelf, zeker nu een wisseling van de wacht via verkiezingen die MDC-leider Tsvangirai, een voor het westen betrouwbaar, feitelijk neoliberaal, politicus, aan de macht haden moeten brengen, was mislukt.

Militaire interventie om revolutie vóór te zijn, dat is volgens mij een drijfveer achter de huidige buitenlandse druk op Mugabe. En precies omdat  juist zo’n revolutie zo nodig is, moet die buitenlandse pressie resoluut worden afgewezen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: