Venezuela en de herverkiesbaarheid van Chavez

In Venezuela stemmen mensen vandaag over een grondwetswijziging die de beperking op het aantal ambtstermijnen waarvoor iemand zich kandidaat voor het presidentschap mag stellen, opheft. Als een meerderheid vóór die wijziging stemt, kan president Chavez zich nogmaals verkiesbaar stellen.

Tegenstanders zien er een stap richting dictatuur van Chavez in: hij kan dan immers eindeloos aanblijven en zijn macht onbeperkt consolideren. Maar dat is grote nonsens. In de eerste plaats is kandidaat stellen niet hetzelfde als herverkiezing wínnen. Chavez zal keer op keer voldoende stun moeten winnen bij een meerderheid om een nieuwe ambtstermijn te winnen. Dat de oppositie er keer op keer niet in slaagt om met een betere kandidaat te komen, met een programma dat vertrouwen inbozemt, is niet Chavez’ fout. Met een oppositie die voornamelijk leunt op de rijken, en hun angsten voor sociale verandering naar links mobiliseert, is het overigens niet vreemd dat die oppositie niet wint. Chavez heeft ingrijpende veranderingen gebracht ten gunste van de armen, en er zijn nu eenmaal meer armen dan rijken in Venezuela, mede dankzij het slag mensen dat momenteel de oppositie vormt maar decennia lang venezuela regeerde.

Precies omdat de oppositie zo rechts is en  zo opkomt voor de rijke minderheid, wil ze dat de huidige beperking op het aantal ambtstermijnen blijft, zodat Chavez na afloop van zijn huidige ambtstermijn verdwijnt als president. In het linkse kamp is niemand met het prestige van Chavez; ter rechterzijde begint de oppositie zich wel degelijk te versterken. Een race tusen Chavez en een rechtse opponent gaat met gemak naar Chavez; een race tussen een rechtse kandidaat en een relatief onbekende opvolger van Chavez is echter géén gelopen race. Gezien de traagheid waarmee de regering van Chavez de laatste jaren veranderingen doorzet, de corruptie en bureaucatische praktijkenwaar allerlei Chavistische bestuurders zich schuldig  aan maken, en de onvrede onder de arme bevolking die dit meebrengt, is de kans op een rechtse verkiezingsoverwinning dan helemaal niet zo klein.

Links doet er dan ook goed aan om de weg naar een volgende ambtstermijn open te houden. maar het is zaak om dat met een principiële, juiste argumentatie te doen. In International Viewpoint komen een aantal socialisten uit de Vierde Internationale, een internationale bundeling van Trotskistische organisaties, met een minder gelukkige motivatie voor een vóór-stem. Ze zeggen: “De politieke traditie van de Vierde Internationale is altijd gekant geweest tegen buitensporige verlenging van electorale mandaten en het professionaliseren van de politiek. Desondanks (…) lijkt het ons belangrijk, in dit geval, om de ‘ja’-optie te steunen in het referendum van de 15e.” De reden daarvoor: “voor het ogenblik is de relatie tussen president Chavez en de bevoking of de sociale bewegingen is een noodzakelijke voorwaarde om de ruimte waarin het mogelijk is het politieke proces te verdiepen, te bewaren.” Met andere woorden: normaal gesproken willen we geen onbeperkte herkiesbaarheid; maar de sociale veranderingen in linkse richting in Venezuela kunnen nog even niet zonder Chavez, dus moet hij herkozen kunnen worden.

Ik denk er anders over. Het is democratisch gezien weliswaar inderdaad niet gezond als dezelfde functie al te lang door dezelfde persoon vervuld wordt. Zoeken naar een alternatief voor Chavez zou de linkse bewegingen goed doen, en het zou gezond zijn als Cjhavez dit zelf ook zag. Beter nog zou het zijn om structuren te ontwikkelen waarin het presidentschap sowieso minder belangrijk was. Het feit dat in Venezuela zoveel draait om wel of geen Chavez, is geen kracht van het veranderingsproces dat bekend staat als ‘Bolivariaanse revolutie’, maar een zwakte. Het maakt het proces veel te kwetsbaar. Dat een herverkiezing van Chavez  momenteel wenslijk is, gegeven die zwakte die zomaar niet verdwenen is, lijkt me weer wel waar.

Maar een verbod op herverkiesbaarheid, een beperking van het aantal ambtstermijnen, is een  principieel onjuist antwoord. Het beperkt niet alleen het recht van mensen om zich kandidaat te stellen, zo vaak ze maar willen, het beperkt het fundamentele recht vak kiezers om op de kandidaat van hun keuze te stemmen, hoe vaak zij dat ook maar willen. Zelf ben ik er voor dat er nieuwe mensen naar voren komen binnen de linkse beweging, en dat Chavez dus afgelost kan worden. Maar als kiezers Chavez willen, en nogmaals Chavez – mag dat verlangen dan met een grondwetsbepaling worden geblokkeerd?

Je kunt het van een andere kant bekijken. Ik ben een voorstander van de meest radicale vormen van democratie. Daarbij hoort het recht van kiezers om hun afgevaardigden desnoods tussentijds ter verantwoording te roepen en via herstemmingen te vervangen. Praktisch gesproken kan het natuurlijk onhandig zijn om wekelijks je bestuurders via verkiezingen in te ruilen. Maar het antwoord daarop is niet dat je tussentijdse verkiezingen blokkeert. Laten bestuurders dan maar beter hun best doen, zodat ze niet al te vaak tussentijds weggestemd worden. Maar het récht om ze weg te stemmen is fundamenteel.

Welnu, met een soortgelijke redenering zeg ik: het recht om iemand niet weg te stemmen, om hem of haar net zo vaak terug te laten komen als een meerderheid dit wil, is fundamenteel. beperkinge erop moge niet in de wet terechtkomen; wie het wijsheid vindt dat dezelfde kandidaat niet eindeloos aanblijft, dient daarover met die kandidaat in discussie te gaan, of binnen een vrijwillige bundeling van krachten, een politieke partij of beweging, daarover afspraken te maken. Een grondwettelijke blokkade op herverkiesbaarheid is echter een beperking van de democratie.

Het is dus niet zo dat socialisten, zoals het stuk in International Viewpoint bepleit, eigenlijk wel voor beperkingen van het aantal ambtstermijnen horen te zijn, maar nu even niet omdat Chavez zo onmisbaar is. We dienen sowieso voor opheffing van die beperking te stemmen. Het moet daar principieel tegen zijn, om redenen van democratisch recht. Het is aan kandidaten om te bepalen hoe vaak ze zich aan een oordeel van kiezers willen onderwerpen. En het is aan de kiezers, en uiteindelijk aan niemand anders, om uit te maken wie ze willen, en hoe lang. Dát is democratie.

Hoe onzinnig trouwens de gangbare verontwaardiging over de opheffing van het aantal mogelijke  ambtstermijnen in Venezuela is, laat George Ciccariello-Maher zien in een artikel in Counterpunch (gevonden via Venezuelanalysis). Allerlei leiders hebben zonder zo’n beperking kunnen regeren: de Britse premiers Blair en Thatcher, en de Amerikaanse president Roosevelt die als hij niet was overleden zelfs 4 ambtstermijnen oftwewel 16 jaar had kunnen regeren. En ik vraag me als ik dat lees ook af: was de VS in die tijd bezig een halve dictatuur te worden? Is Frankrijk, puur omdat het gene beperkingen op het aantal ambtstermijnen van een president kent, minder democratisch dan de VS waar die beperking er tegenwoordig wel is?

 En is Chavez onmisbaar? Het lijkt me een taak voor  de linkse bewegingen in Venezuela om zich zodanig te versterken en onafhankelijk van de staat op te stellen, dat die onmisbaarheid van één persoon, ook inspirerend en belangrijk ook,  tot het verleden gaat behoren. De revolutie in Venezuela is te belangrijk om aan welk afzonderlijk persoon ook  te worden overgelaten, zelfs al heet die persoon Chavez.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: