Iran: begin van revolutie

“Aan het einde van de week is Ahmedinejad verdwenen.” Dat riepen demonstranten vandaag op de immense protestmanifestatie in Teheran tegen de officële uitslag van de presidentsverkiezingen in Iran. De optocht was minstens negen kilometer lang. Dat moeten zeer, zeer veel mensen geweest zijn, honderdduizenden, zoals de NRC schrijft.

Zal de president inderdaad bezwijken onder  de explosie van verzet die zich inmiddels aftekent? Het is denkbaar – en het is te hopen ook. Een regime dat op zijn minst de schijn van grootschalige verkiezingsfraude heeft gewekt, oproerpolitie en gewapende gardisten loslaat op mensen die protesteren, terwijl de president blijft doen alsof alles min of meer in orde is – zo’n regime verdient het om te worden opgeruimd door het soort volksmassa’s dat vandaag in beweging is gekomen.

Gisteravond waren er al tekenen dat de protesten door zouden gaan, en grotere vormen aanzouden kunnen nemen. Er was de aankondiging van de protestbijeenkomst in Teheran, en in 19 andere Iraanse steden. Er was de aankondiging van een landelijke staking voor morgen. Er was ook het bericht dat in de hoofdstad mensen op de daken waren geklommen en “”God is groot” riepen. Dat was een teken aan de wand. Dít soort actie was namelijk deel van de gigantische protesten die samen de Iraanse revolutie van 1978-1979 tegen het schrikbewind van de Shah vormden. Dat mensen juist dít dit geluid in stelling brengen tegen het bewind dat aan die revolutie haar legitimatie ontleent. Dat juist dit soort taferelen zich nu afspeelden, liet zien in wat voor gevaar het regime zich inmiddels vond. Zou de opstand doorzetten?

Vandaag leek het even of het zo’n vaart niet zou lopen. De manifestatie van de oppositie in Teheran was aanvankelijk door de oppositie zelf afgeblazen – volgens sommige berichten omdat de autoriteiten hadden gedreigd dat gewapende eenheden met scherpe munitie klaar zouden staan.  Intussen was het bewind zelf gaan schuiven. Opperste leider Khamenei heeft inmiddels een onderzoek naar eventuele verkiezingsfraude toegezegd. Het leek deels een poging om de rust terug te krijgen, deels ook een teken dat delen van het bewind inzagen dat de ramkoers van de afgelopen dagen niet vol te houden zou zijn onder de groeiende druk van het protest.

Maar de afgeblazen manifestatioe kwam toch van de grond. Eerst werd melding gemaakt van enkele honderden mensen die toch waren gaan protesteren. Laat in de middag  bleken tienduizenden mensen zich te hebben verzameld. Twee oppositiekandidaten, Mousavi en Karroubi waren erbij. Mijn interpretatie: de oppositieleiders bogen aanvankelijk voor het verbod op de manifestatie, uit angst voor staatsgeweld. Toen ze zagen dat mensen sowieso de straat op gingen – de mededeling dat de manifestatie was afgeblazen had veel mensen niet tijdig berikt, dat krijg je als je elektronische communicatie dwarsboomt -, gingen ze daar toch in mee. Misschien heeft Mousavi wel een seintje vanuit het regime gekregen: doe het maar, ga maar met de mensen de straat op – maar hou ze rustig.

Dat laatste wil Mousavi, hij riep daar al eerder toe op. Maar rustig blijven valt niet mee, nu de staat geweld, inmiddels dodelijk geweld, inzet. Na het eind van de manifestatie vandaag schoot de Basji, gewapende vrijwilligers van het bewind, op demonstranten: één dode . Dat gebeurde kennelijk nadat demonstranten een hoofdkwartier van deze Basij belegerden en in brand dreigden te steken. De gang van zaken van de aanloop naar de manifestatie zelf is stap voor stap te volgen in een artikel met doorverwijzingen op The Lede, nieuwsblog van de New York Times.

Het valt moeilijk in te zien hoe het bewind  protesten van deze omvang nog kan neerslaan. Wat de positie van de president nog gammeler maakt is het feit dat allerlei brokstukken van het bewind imiddels steeds kritischer worden. Het bewind is bepaald niet eensgezind. De kopstukken van de huidige oppositie zelf zijn daar tekenen van: Mousavi was premier in de jaren tachtig, en ook presidentskandidaten Karroubi en Rezai hebben posities van gewicht bekleed in de Islamitische republiek.

Dat Khamenei nu een onderzoek naar onregelmatigheden in de verkiezingen wil, geeft aan dat ook hij niet meer zonder meer achter Ahmedinejad staat. En achter de schermen opereert Rafsanjani, ex-president, belangrijk zakenman én voorzitter van nog weer een ander belangrijk orgaan in de Iraanse staatsstructuur, de Raad van Experts. Hij en Ahmedinejad hebben in de verkiezingscampagne nogal harde taal naar elkaar geslingerd. Rafsanjani steunde Mousavi in de verkiezingsstrijd. Er gaan momenteel geruchten dat hij zijn voorzitterschap van de Raad van Experts heeft neerrgelegd. Een ander geruchten suggereert dat hij in die raad bezig is een meerderheid te smeden om Khamanei, de opperste leider af te zetten. Wat hier van waar is, valt niet te zeggen. Dat Khamenei, Ahmedinejad en Rafsanjaniin een felle machtsstrijd gewikkeld zijn, lijkt me bepaald geen onzin.

Het is bepaald niet uitgesloten dat de straatprotesten ertoe bijdragen dat Ahmedinejad terzijde wordt geschoven door bijvoorbeeld Rafsanjani en zijn bondgenoten, en dat Mousavi toch president wordt. Nieuwe verkiezingen, nadat het door Khamenei aangekondigde onderzoek inderdaad verkiezingsfraude uitwijst, zijn ook een denkbaar scenario. In  beide gevallen zij de dagen van Ahmedinejads  autoritaire presidentschap geteld, en het feit dat de massa’s zo’n ontknoping hebben helpen afdwingen maakt dat goed nieuws.

Maar de gepresenteerde alternatieven bestaan uit een politiek die de huidige structuur slechts op onderdelen wil wijzigen. Mousavi bijvoorbeeld wil meer culturele en poolitiek vrijheden, meer rechten voor vrouwen. Dat is welkom. Maar hij wil ook liberalisering, snellere privatisering – en daarmee bedreigt hij de belangen van de arme meerderheid in het land. mede aan de angstr voor zulke verslechteringen heeft Ahmedinejad zijn wel degelijk aanzienlijke steun te danken gehad.  Van een presidentschap van Mousavi drastische verbeteringen verwachten is niet realistisch. Die verbeteringen vergen een radicaler programma dat strijd voor democratische rechten combineert met opkomen voor het levenspeil van arbeiders en de arme plattelandsbevolking.

Krachten die in Iran zoiets bepleiten zijn in Iran niet erg te bespeuren. Georganiseerd links is  er zwak. Maar een massabeweging die haar eigen kracht aan het ontdekken is, leert snel. En nu al laat de scherpzinnige journalist Robert Fisk zien dat veel van de betogers van vandaag niet zonder meer Mousavi-fans zijn. “Ik denk niet dat ze [de demonstranten] allemaal Mir Hossein Moussavi steyunen, ze maken bezwaar tegen de aanwezigheid van Ahmedinejad als president. Ze geloven niet dat hij die stemmen heeft gewonnen.” De protesten zijn veel groter dan een Mousavi-beweging. Wat we zien een is een massabeweging voor meer, véél meer democratie in Iran. En die beweging verdient steun.

Het valt niet te zeggen hoe de revolutie in Iran zich verder zal ontwikkeling, en wat de uitkomst ervan zal zijn. Dat de revolutie in Iran daadwerkelijk is uitgebroken valt vandaag  niet makkelijk meer te ontkennen.

Advertenties

One Response to Iran: begin van revolutie

  1. Dylan schreef:

    morgen is in solidariteit met de opstand in Iran een demonstratie/manifestatie op Het Plein in Den Haag, 16.30u.

    http://www.indymedia.nl/nl/2009/06/60118.shtml

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: