Wilders’ fascisme: geen erfstuk uit Tempoe Doeloe

Soms zijn er van die onderwerpjes waarvan ik denk: moet ik dáár nu aandacht aan besteden of niet? Dat gevoel had ik bij een bericht eerder dee week over Geert Wilders. Hij zou zijn haar geblondeerd hebben om een Indische familie-achtergrond, tot uiting komend in zwart haar, te verhullen. Boeiuhhhh, om er maar eens een moderne reactie op te geven.

Maar de dagen erop werd mij door minstens drie mensen gevraagd of ik het gehoord had, wat ik er nu van vond en zo. Blijkbaar zet het bericht aan tot allerlei meningen en meninkjes. Nu, vooruit, mijnheer de rooieravotr. Je bent blogger of je bent het niet, een meninkje mot er dus kennelijk kommuh.

Eerst nog even het bericht terughalen. Wilders zou zich blonderen vanwege een Indische, aan zwart haar herkenbare, achtergrond. Preciezer: zijn grootmoeder blijkt iemand van een Indisch-Joodse familie genaamd Meijer te zijn. Zijn grootvader, ambtenaar in het toenmalige Nederlands-Indië, is wegens “ernstig wangedrag” de laan uit gestuurd en kreeg ook nog eens geen pensioen.

Volgens Lizzy vanLeeuwen, die dit naar boven bracht, zou deze achtergrond bepalend zijn geweest voor Wilders’ huidige politieke opstelling.  In het bericht van De Groene Amsterdammer, die met dit verhaal kwam. wordt Wilders een “pur sang postkoloniale  revanchist”, genoemd, “geobsedeerd als hi is door het terugdraaien van naoorlogse demografische veranderingen en het rechtzetten van historische fouten.”

Ik heb het artikel zelf niet kunnen lezen (dat is alleen voor betalende abonnees en papier-lezers beschikbaar, en ik ben lui), maar Nu.nl gaat nog wat verder op het verhaal in. Ik citeer: “Volgens Van Leeuwen zijn Wilders’ standpunten rechtstreeks terug te voeren op zijn familiegeschiedenis. Zijn anti-islamitische opstelling en zijn ‘extreme patriottisme’ deelt Wilkders met veel andere politici van Indische afkomst, en ook met de nationaal-socialistische NSB, die in Nederlands-Indië in de jaren heel populair was.”

Wat moeten we hiermee?  Laat ik beginnen met de opmerking dat de overeenkomst tussen de politiek van Wilders en die van de NSB inderdaad opvallend is. Het is het zoveelste symptoom van het feit dat we hier inderdaad met een soort van fascist te maken hebben. Het is fijn dat ook Lizzy Van Leeuwen argumenten aandraagt om dit verband duidelijker te leggen. Maar dat nu verder even terzijde.

Terzijde: natuurlijk was de NSB in Nederlands-Indië als geheel niet “heel populair”, zoals Nu.nl schrijft. Voor de overgrote meerderheid van de bevolking was de NSB op zijn hoogst een vrij onbekende afkorting uit het land van de overheerser, en niet meer. Die mensen hádden, wat betreft het koloniale gezag, helemaal niks te vinden, en wat de mensen vonden onttrok zich veelal aan waarneming van dat gezag.

De populariteit van de NSB beperkte zich tot de minderheid van Indische Néderlanders. De formulering alsof de NSB populair was in héél Nederlands-Indië is een teken dat de opvattingen meerderheid van de bevolking aldaar gewoon buiten beeld worden gehouden. Nog steeds.

Is Wilders ‘politiek “rechtstreeks terug te voeren” op die familie-achtergrond? Ik geloof dat dit veel te kort door de bocht is. het woord “rechtstreeks” lijkt me echt misplaatst. Nederland wemelt helaas van de islamofobe politici en columnisten. Hebben die allemaal een Indische achtergrond? Mijn grootvader was koloniaal ambtenaar in Nederlands-Indië. Waarom ben ik dan geen Wilders-aanhanger, niet geobesedeerd door oprukkende islam-invloed en al helemaal geen postkoloniaal revanchist (ik verkies revanche tégen het kolonialisme boven revanche vanúít de koloniale mogendheid)?

Ik denk dat linkse mensen erg op moet passen met het rechtstreeks duiden van iemands politiek vanuit de groep waar zij of hij uit voorkomt. Dit is nu precies wat we, terecht, Wilders verwijten: allerlei negatieve eigenschappen toedichten aan hele bevolkingsgroepen. Links moet niet vallen voor deze etnisering van het politieke debat, ook niet tegenover haar felste vijanden.

Maar dat neemt niet weg dat Wilders’ achtergrond van ínvloed zal zijn geweest.  Dat in de Indische gemeenschap destíjjds bepaalde vormen van rechtse politiek dominant waren, dat ziet Van leeuwen goed. Maar dat heeft een sociaal-economische en politieke verklaring.

De Indische gemeenschap in de jaren dertig was tegelijk bevoorrecht én bedreigd. Ze was bevoorrecht ten op zichte van de massa van de Indonesische bevolking die straatarm was en uit de meeste posities van aanzien geweerd werd vanwege het kolonialisme. Indische Nederlanders hadden redelijke banen, leefden vaak een leven van comfort, met bedienden en dergelijke.

Maar de dienst uitmaken deden ze niet; dat gebeurde immers vanuit Nederland, en een door Nderland aangesteld gezag waar Indische Nederlanders veelal voor werkten. Hun positie hing af van hun loyaliteit aan dat gezag, hetgeen het ‘extreme patriottisme’ verklaart waar Van Leeuwen op wijst.

Maar, met het opkomende vrijheidsstreven onder steeds meer Indonesiërs, voelden Indische Nederlandsers zich ook onzeker en bedreigd. Straks waren misschien die Indonesiërs baas in eigen land. Het koloniale gezag kon maken dat het wegkwam, de topfunctionarissen waren Nederlanders met slechts een tijdelijke aanstelling. Die konden wel vertrekken. Maar de Indische nedderlanders  beschouwden zich als bewoners van Nederlands-Indië, niet als tijdelijke migranten die makkelijk terugkonden of wilden. Zonder het Nederlandse gezag dreigden zij status en positie te verliezen. Dat in deze gemeenschap een fel Nederlands nationalisme en een diepe verbondenheid met de symbolen ervan (koningshuis en dergelijke) hoogtij vierden, was niet vreemd.

Ook de hang naar fascisme en de felheid tegen de Islam  kunnen hier geduid worden. De Islam was voor sommige Indonesische nationalisten een bron van motivatie  om zich tegen de Nederlandse overheersing te keren. Eén van de vroeg-nationalistische stromingen in Indonesië heette niet voor niets Sarekat Islam, en deze had in bepaalde fasen een grote aanhang. Dat het verzet van Indische Nederlanders tegen de antikoloniale vrijheidsstrijd zich bij velen van hen uitte in een diep wantrouwen tegen de godsdienst waaruit die vrijheidsstrijd deels motivatie ontleent, is  niet vreemd.

Ook de populariteit van de NSB destijds onder Indische Nederlanders is niet zo raar. Fascistische ideologie groepeert mensen systematisch in een hierarchie van superieure en inferieure mensensoorten, in mensen die in de wie gelegd zijn om de baas te zijn, en mensen die geboren ziijn als knecht, en zij die daar tussenin staan. Dat past vrijwel perfect bij een wereldbeeld waarin volbloed witte Nederlanders heersen over een massa van donkere ‘Inlanders’. en waarin Indische Nederlanders in die overheersing een weliswaar ondergeschikte, maar toch bevoorrechte plek in de hierarchie innemen. Voeg dit bij de fascistische hang naar een autoritaire orde, en je kunt snappen waarom Indische Nederlanders – die hun plek ontleenden aan de handhaving van zo’n orde – zich tot het fascisme aangetrokken voelden. We zagen een soortgelijke voorkeur voor extreem-rechts bij de Franse bevolking in Algerije in de jaren vijftig., waar een onafhankelijkheidsoorlog woedde.

Dat Wilders indirect iets van een fascistische mentaliteit kan hebben meegekregen, en dat islamofobie hem vanuit die achtergrond  min of meer met de paplepel werd ingegoten… het zou best kunnen.  Maar ik denk niet dat de kernverklaring van Wilders’ politiek daar ligt. Hij is immers niet als kant en klaar proto-fascist en islam-hater politiek actief geworden. 

Wilders was een ‘gewone’ VVD-er, die steeds nadrukkelijker op de rechtervreugel opereerde. Geleidelijk werd zijn afkeer van alles wat Islamitisch was sterker. Maar pas toen hij in 2004 voor zichzelf was begonnen, werd Islamofobie een allesbeheersend thema voor hem. Daarin zal iets van zijn achtergrond boven zijn gekomen. Maar het was vooral een angst die wortelde in het héden, een gevoel van bedreiging dat in het nú moet worden gezocht, niet in de jaren dertig van de vorige eeuw.

En het was een gevoel dat Wilders vooral bespéélde, om steun te winnen voor een beleid dat erop gericht was om links terug te slaan, de sociale positie van ondernemers enorm te versterken, en de krachten die daar weerstand aan konden bieden – links, vakbonden, maar óók ieder gevoel van solidariteit tussen arme mensen van verschillende achtergronden, van mslims en niet-moslims  – te slopen. Het fascisme van Wilders is geen erfstuk uit Tempoe Doeloe. Het is een springlevend en actueel verschijnsel.

Dat hij zijn haar blondeert om iets van zijn achtergronden te verdoezelen kan waar zijn, en mag aanleiding zijn voor enig gegniffel. Echt belangrijk is het niet. Als hij over zijn achtergrond werkelijk heeft gelogen – zijn grootvader was ambtenaar, geen militair zoals hij beweerd schijnt te hebben – dient dat hem ingewreven te worden. Dat doet er – voor een politicus die zich profileert als iemand die het zegt zoals het ís – wél toe. 

Maar de kern van het antwoord dat we tegen Wilders nodig hebben, ligt niet in een antecedenten-onderzoek. Die kern ligt in het vinden van politieke antwoorden op de politiek die Wilders propageert. Laten we het vooral dáár over hebben.

Advertenties

5 Responses to Wilders’ fascisme: geen erfstuk uit Tempoe Doeloe

  1. Maria schreef:

    Is het niet so dat onze verleden (ook voorouders) ons in zeker zin bepaald? Dat is wat ik proef van Wilders politiek.Hij zegt dat alle Niet Westerse “populatie” weg moet zijn van Nederland.Dit “Niet Werstese populatie” zijn ook de tweede en derde generaties van Nederlanders met een buitenlandse afkomst, dus…zo ook Wilders.Of moet we onze haren ook blond verf om “echt” Nederlanders te zijn.
    Groetjes
    Maria

  2. Hans de Wilde schreef:

    Het blond verven van zijn haren op zijn leeftijd, moeten we niet onderschatten.
    Alles wat wilders doet is gepland!!

    Wat zijn vader destijds slechts fluisterend aan de eettafel durft te verkondigen, dat schreeuwt wilders nu hardop.
    Dus indisch verleden spreekt hier zeker mee!!!

  3. Menvermeulen schreef:

    Wilders familie is bij uitstek een perfect geintegreerde familie. Indisch en half-Joods, blond of donker, ik stem op Geert!

  4. gerard verhoeven schreef:

    De schrijver van dit artikel meent zich zelf op de kaart te zetten met allerlei nuances. Laten we het inderdaad eens hebben over de politiek die Wilders propageert.
    Die bestaat voor het merendeel uit het voeden van de ontevredenen, de klagers.Dit terwijl Nederland nog nooit zo rijk is geweest.
    Laat je niks wijsmaken, de man is nog meer facist dan Mussolini.

  5. gerard verhoeven schreef:

    Ik ben echt bang voor wat er met Nederland gaat gebeuren.
    Als dit zo doorgaat en hij krijgt inderdaad zoveel stemmen, dan wil ik misschien geen Nederlander meer zijn. Het is verbijsterend om te zien dat heel veel mensen absoluut niet leren van het verleden.
    Of mag ik die vergelijking ook al niet meer maken?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: