Kabinet gevallen: hoera, en wat nu?

Premier Balkenende verricht vandaag verreweg zijn beste beleidsdaad in zin hele kabinetsperiode: hij biedt het ontslag van zijn vierde kabinet aan. Maar wat kostte het  een moeite! Zelfs voor het ten val komen hadden de bewindslieden aan een marathonvergadering in de Tweede Kamer die de tegenstellingen blootlegde niet genoeg. Er moest een marathonvergadering van het kabinet zelf aan te pas komenvoorat het zover was.

Waar liep het op stuk? De aanleiding was de besluitvorming rond het al dan niet verlengen van de militaire missie in Uruzgan. CDA en ChristenUnie (CU) wilden die mogelijkheid openhouden. De NAVO had een verzoek in die richting gedaan, en deze twee partijen stonden daar positief tegenover. De PvdA had de afgelopen week met grote stelligheid duidelijk gemaakt dat die partij er niet voor voelde. Ze hield, tegen die beruchte  sociaaldemocratische gewoonte in, een keer voet bij stuk: wat haar betreft moesten de Nederlandse soldaten gewoon in 2010 teruggehaald worden. De kloof was niet te overbruggen, het kabinet kwam er niet uit en kwam ten val.

Waarom speelde de PvdA het zo hard? Dat zijn we immers niet echt zo gewend. Toch is het wel verklaarbaar. De PvdA verwees naar eerder genomen besluiten, herhaaldelijk bevestigd. Toen in 2007 besloten werd tot dehuidige missie, was ook afgesproken dat het in 2010 afgelopen zou wezen. De Navo, zo was bedongen, zou voor vervanging zorgen als Nederland er vertrok.  Wouter Bos deed niet veel anders dan vasthouden aan die afspraak waar destijds het kabinet als geheel voor had getekend, een afspraak bovendien waar binnen de Tweede Kamer een meerderheid voor bestaat.

CDA en CU vonden echter dat, met Obama als nieuwe president, er redenen waren om dat besluit te heroverwegen. NAVO-loyaliteit speelde hierin een flinke rol, de behoefte om een braaf jongetje in Obama’s klas te zijn en te blijven. Keer op keer kwamen politici als minister van Buitelandse Zaken Verhagen met proefballonnetjes in de richting van een nieuwe missie in Uruzgan. Keer op keer maakten PvdA-ers duidelijk dat ze daar niet aan wilden.

Nu ben ik – vaste  lezers van dit blog weten het – een fel tegenstander van welke aanwezigheid van Westerse troepen in Afghanistan dan ook. De Uruzgan-missie heeft nooit enige steun verdiend, een nieuwe missie daar dus evenmin. De PvdA wees dat af. Ik ook. Op dit specifieke onderdeel neemt de PvdA een standpunt in dat juist is. Maar de partij doet dat met redenen die ik niet deel, en gebruikte methoden die het CDA en CU makkelijk maken om te scoren.

De PvdA wijst een militaire rol van Nederland in Afghanistan niet af. Ze vindt alleen dat Nederland haar rol nu even heeft gespeeld: andere landen mogen het even overnemen. Maar de huisige missie heeft ze gewoon – ten onrechte dus – gesteund, en ook in de toekomst sluit de PvdA niets uit. Het is geen afwijzing van militaire interventiepolitiek die de PvdA drijft. Voormalig PvdA-voorzitter Ruud Koolen gaf vanavond in NOVA nog een curieus argument: nederland moest, conform de  afspraken, kunnen vertrekken, zodat de NAVO verplicht was haar toezegging dat de Nederlandse rol over te nemen vanaf 2010, werd nagekomen. Terugtrekking werd door hem zo ongeveer gebracht als iets dat nodig was voor de geloofwaardigheid van de NAVO. Nee zeggen tegen een NAVO-verzoek uit  loyaliteit aan de NAVO-besluitvorming! Welnu, de geloofwaardigheid van de NAVO vind ik ongeveer net zo’n valide argument als de geloofwaardigheid van andere vormen van georganiseerde criminaliteit. De PvdA komt nu toevallig uit op hetzelfde standpunt als principiële tegenstanders van koloniale oorlogen en imperialistische militaire interventies. maar ze komt daarop uit vanuit een heel andere achtergrond, vanuit doelen die ik geenszins deel.

En er is nog iets vreemds. Ja, herhaaldelijk maakte de partij duidelijk dat ze niet voelde voor blijven in Uruzgan. Maar Pvda-ministers bleven wel gewoon mee beraadslagen over een nieuwe missie, misschien in een ander deel van Afghanistan. Zo lieten ze ruimte bestaan voor het  idee dat er uiteindelijk ook qua Uruzgan nog wel bespreekbare mogelijkheden waren. De deur zat kennelijk niet keihard op slot.

Alleen zo kunnen we verlaren dat er een formeel NAVO-verzoek kwam. Dat doet de NAVO namelijk alleen als ze van te voren weet dat het verzoek zeer, zeer kansrijk is. Als de PvdA een veto heeft uitgesproken over zoiets als wat de NAVO zou vragen, dan is dat veto kennelijk erg onduidelijk gecommuniceerd. Dat PvdA-minister Bos totaal verrast werd door de inhoud van de NAVO-brief, zoals hij de afgelopen week steeds deed voorkomen, is bepaald niet erg geloofwaardig. En precies van deze niet keihard-afwijzende houding heeft met name Verhagen gebruik proberen te maken door te blijven proberen, knnelijk met het idee dat de PvdA uiteindelijk plooibaar zou blijken. Dat was dan een misrekening.

Dat de PvdA niet door de bocht ging, had veel met naderende gemeenteraadsverkiezingen te maken. Daar wordt veel op gewezen, en de steun voor  het vasthouden aan eerder gemaakte afspraken over Uruzgan is inderdaad waarschijnlijk electoraal wel handig. Maar het is weer niet juist om in dit verband enkel naar de PvdA te kijken. Onder de CDA-aanhang is juist flink wat steun voor een eventueel langere missie in Uruzgan. De harde opstelling van het CDA speelt dáár op in. Aan álle kanten in dit parlementair-politieke spektakel is dit een machtsspel, met een grote verkiezingsdimensie.

Natuurlijk speelt er in de breuk in het kabinet veel meer dan alleen Uruzgan. Wel vaker zagen we de laatste tijd aanvaringen. Wel vaker lukte het maar ternauwernood om er uit te komen. We hadden kort geleden nog het gedoe rond het rapport-Davids, over de Nederlandse steun aan de Irak-oorlog. Toen hing het kabinet ook al bijna te bungelen. Elk van dit soort botsingen laten sporen na van wantrouwen. Vorige keer kreeg de PvdA haar zin, en moest Balkenende de grote lijnen van dat Davids-rapport accepteren. Blijkbaar was nu de bereidheid om weer toe te geven, op.

Er speelt nog iets. Vandaag voltrekt zich een breuk tussen coalitiepartners PvdA en  (vooral) CDA – maar ook een confrontatie binnen het CDA speelt vermoedelijk mee. Politiekcommentator Willem breedveld kwam, ik meen in NOVA donnderdagavond, met dee hypothese en een onderbouwing ervan. Dat ging ongeveer langs de volgende lijnen. 

Voor Balkenende was er vermoedelijk veel aan gelegen om de zaak nog te redden: twee eerdere door hem geleide kabinetten haalden de eindstreep ook al niet, weer een kabinetscrisis verbonden aan zijn naam doet zijn leiderschap geen goed. Er was echter iemand binnen dat CDA die dat misschien niet zo heel erg vond: Maxime Verhagen. Een voortijdige val van Balkenende’s kabinet zou ook wel eens een leiderschapscrisis binnen het CDA kunnen ontketenen. Grote kanshebber in dat geval: Maxime Verhagen. Vandaar dat hij er tijdens het Kamerdebat donderdag bijna uitdagend bij stond terwijl hij duidelijk maakte dat bijvoorbeeld Bos niet verbaasd zou moeten wezen over die NAVO-brief. Geen enkele moeite deed hij nog om iets van eenheid en terughoudendheid te bewaren.

Op de achtergrond speelt de economie een stevige rol. Er is bezuinigingsbeleid in de maak. CDA wil dat in alle stevigheid. PvdA heeft redenen – achterban, connecties met de bevriende FNV-top – om dit wat minder voortvarend te willen doen. Wil het CDA echt doordrukken, dan is het vinden van een andere coalitiepartner geen onzin. Maar daarvoor moest het CDA dan wel van de PvdA af. De huidige kabinetscrisis opent de weg naar een hard rechtse coalitie: CDA, VVD, wellicht PVV. Of het CDA daarom welbewust op de val van het kabinet heeft aangestuurd, is mij niet duidelijk. Dat het veel leidende CDA-ers helemaal niet slecht uitkomt, lijkt me echter evident.

Wat is de voorlopige balans, en hoe nu verder? Allereerst: de val van dit kabinet van oorlogvoerders en van bezuinigaars is welkom, een demissionair kabinet en maandenlange verkiezings- en formatietijden: het haalt de vaart uit bezuinigings- en aanverwant sloopbeleid. Dat is winst, dat geeft  tijd en speelruimte om verzet te versterken. Beslisen om de Afghanistan-missie inuruzgan voort te zetten is welhaast ondenkbaar, dus de troepen komen dit jaar uit die provincie terug. Ook dat is winst. Positief is ook de verlamming en ontreddering die de gevestigde politiek weer eens uitstraalt. Chaos aan de top, het doorbreken van stabiele verhoudingen – het is een gunstige context voor  de rebellie die we zo hard nodig hebben

Minder positief is natuurlijk het feit dat de krachten die de beste uitgangspositie hebben om van deze ontreddering te profiteren, vooral ter rechterzijde gevonden worden. VVD, PVV en zelffs de eerder totaal weggezakte TON van Verdonk, staan er helaas goed voor. En een hard rechtse regeringscoalitie na komende verkiezingenis geen vrolijk vooruitzicht. We gaan een extra woelige tijd in, waarin we alle zeilen moeten bijzetten om linkse dynamiek en strijdbaarheid te helpen ontketenen die we erg hard nodig gaan hebben.

Advertenties

4 Responses to Kabinet gevallen: hoera, en wat nu?

  1. spellchecker schreef:

    Type fout in:
    Allereerst: de val van dit kabinet van oorlogvoerders en van bezuinigaars is wwelkom,

  2. peterstorm schreef:

    Nee hoor, niet meer:-P Bedankt.

  3. johnvd schreef:

    ik ben ook erg verheugd (ik denk niet dat iemand iets anders had verwacht)met de val van dit kabinet 🙂
    Nu is het inderdaad zaak om er voor te zorgen dat niet uiterst rechts er met alle zetels van door gaat.

    Naar mijn mening lukt dit alleen als links duidelijk links beleid wil invoeren, en dus niet aankomen met dingen als “wat de heer wilders constateert is correct maar zijn oplossing niet”.
    Verder zouden we een duidelijk links op straat moeten hebben.
    Die laat zien dat er wel degelijk een andere mogelijkheid is dan bezuinigingen en sociale afbraak.

    we zullen zien, het word iig hard werken voor elke linkse activist in nederland.

  4. Sonja schreef:

    IK geloof nergens meer in 🙂

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: