Revolutie in Kirgizië?

In Bishkek, de hoofdstad van het centraalaziatische land Kirgizië vond vandaag een stevige protestmanifestatie tegen de regering plaats. Vijfduizend mensen voerden hier actie, zowel tegen stijging van energietarieven als tegn onderdrukking van democratsche vrijheden. Trouw maakt er kort melding van.

De gebeurtenissen vallen om enkele redenen op. Het gaat om vrij omvangrijke protesten: vijfduizend, in een land met ruim vijf miljoen inwoners, en een hoofdstad waarin iets minder dan 600.000 mensen wonen, is niet klein. Het gaat ook om een reeks grieven die pittig zijn. Radio Free Europe noemt ze  op: vrijlating van alle politieke gevangenen, het verwideren van afmilieleden van president Bakijev uit regeringsposten, het terugdraaien van privatiseringen van andelen in onder meer Kyrgistan Telecom,  het verlagen van energietarieven, het ontslaan van de zoon van de president als baas van een staatatsagentschap voor ontwikkeling, investeringen en innovatie, plus afschafing van dit agentschap, het stoppen van het onderbreken van uitzendigen van Radio Free Europe, en het stopzetten van grondwetswijzigingen die volgens oppositiekrachten de macht van de president versterken.

Een heel scala van grieven, zowel gericht tegen aantasting van de levenstandaard als tegen gebrek aan vrijheid en de presidentiële macht die ook nog eens zijn familieleden aan hoge baantjes hielp. Oppositiepartijen voeren het protest aan, en ambities van leiders van die partijen spelen ongetwijfeld een rol. maar het soort van eisen, plus de opkomst, wijzen erop dat hier meer  naar boven komt dan enkel de wil van de enoe politieke partij om de mooie baantjes van de andere partij over te nemen via straatactie.

Het protest – en ook dat is veelbetekenend – richt zich tegen een president die zelf op de golven van eerdere straatprotesten president is geworden. Dat gebeurde in 2005. Toen waren dubieus verlopen parlementsverkiezingen aanleiding voor grote aantallen mensen om langdurige n felle protesten te houden. In het zuiden van het land leiddendie tot het opkomen van alternatieve, door opo positiekrchten geleide machtsstructuren. Een artikel op Eurasianet.org op 22maart 2005 sprak zelfs over een “scenario van ‘dubbele macht'” . Op 24 maart bestormden betogers het president van de president. Hij nam de benen.

Dat was het hoogtepunt van de reeks gebeurtenissen die een einde aan het presidentschap van Askar Akayev maakten. De  machtswisseling kwam bekend te staan als de Tulpenrevolutie, en was één van de omwentelingen in Oost- en Zuidoorsteuropa en Centraalazië die allemaal een eigen kleur of bloem als merknaam kregen. Oekraine kende in december 2004 de Oranje revolutie. Georgië had in 2003 al haar Rozenrevolutie meegemaakt.

Beide omwentelingen zagen een combinatie van volksprotest tegen verkiezingsfraude enerzijds, en een pro-Westerse groep politici die de volksprotesten aanstuurde om  de machthebbers te vervangen. Op de achtergrond speelde de invloed van pro-Westerse, op doorvoering van vrije-markstpolitiek, nauwere banden met de VS en een politiek bestel in Westerse stijl gerichte NGOs, en ook financiële en diplomatieke middelen, een rol. Dat hielp enerzijds in Oekraine en Georgië enerzijds dat de omwentelingen mede aan een overwinning. Maar juist het neoliberale belid leidde al heel snel tot teleursteloling onder delen van de bevolking, aan wiens acties de nieuwe machthebbers hun posities hadden te danken. En heel veel democratischer bleken die nieuwe machthebbers ook al niet te zijn. Shaakashvili bijvoorbeeld, de president van Georgië,  liet ordetroepen hard optreden toen demonstranten tegen zijn macht protesteerden.

De ‘Kleurenrevoluties’ gaven wellicht even wat kleur en bloemenpracht aan het straatbeeld. Maar met werkelijke revoluties hadden ze weinig te maken, afgezien van de symboliek. Het verschijnsel ‘Kleurenrevolutie’ wordt geanalyseerd door Dragan Plavsic in het nuttige en door mij geraadpleegde  “Manufactureded Revolutions?”, in nr. 107 van International Socialism Journal, juni 2005. Daarin komen ook de gebeurtenissen in Kirgizië aan de orde.

In Kirgizië zagen we inderdaad eenzelfde dynamiek. Ook daar speelden pro-westerse krachten – en geldstromen een rol. Maar ik heb de indruk dat het scenario daar tenminste gedeeltelijk uit de hand liep. De protesten van 2005 in Kirgizië waren ruwer, kort na de val van de president vond ook nog eens een reeks grondbezettingen plaats van arme mensen die een plek in of bij de hoofstad opeisten. Er was meer een dynamiek van arm tegen rijk, van klassenstrijd, merkbaar. De Tulpenrevolutie kan wat mij betreft gezien worden als een kruising tussen een voorgeprogrammeerde machtsoverbama a la Oranje- en Rozenrevolutie enerzijds – en een échte revolutie anderzijds. Wel was de uitkomst vergelijkbaar: meet the new new boss, same as the old boss, in essentie. Vandaar ook de huidige uitbarsting van onvrede.

De huidige protesten versterken die indruk. Kennelijk is het actievoeren voor sociale en democratische eisen eeeen patroon, een traditie, geworden in Kirgizië. Oppositieleiders zullen ongetwijfeld proberen het huidige straatprotest te kanaliseren om hun eigen ambities te doen zegevieren. Als betogers erin slagen om hun strijd in eigen hand te houden of te krijgen, als ze hun eigen organisaties op gang krijgen en in hun hun greep weten te houden – dan is er méér mogelijk dan een herhaling van de gebeurtenissen van 2005.

Advertenties

One Response to Revolutie in Kirgizië?

  1. […] golf van opstandigheid in Kirgizië, waar ik trouwens al eerder over schreef, heeft meerdere ooraken. mensen zijn kwaad op de president die familieleden op hoge posities […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: