Kirgizië: volksopstand, noodtoestand, verder….

In Kirgizië is een volksopstand uitgebroken, met revolutionaire trekken. Vijfduizend betogers in de hoofdstad Bisjkek gingen de straat op om het vertrek van president Bakijev te eisen. Een groep  bezette het gebouw van de staatstelevisie, een andere groep probeerde met een kennelijk veroverde pantserwagen het regeringsgebouw te rammen. Het zijn gebeurtenissen die doen denken aan 5 oktober 2000 in de Servische hoofdstad Belgrado, toen een revolutie een einde maakte aan het bewind van president Milosevic .

De politie probeerde de demonstranten te bedwingen met traangas, rubberkogels en waterkanonnen. Inmiddels heeft de president de noodtoestand afgekondigd. Er zouden al 12 dode demonstranten zijn, er wordt gesproken van scherpschutters op de daken. Maar het ordehandhaven lukt niet bijzonder. Berichtgeving spreekt over demonstranten die zelf kalasjnikovs hebben. De minister van binnenlandse zaken is omgekomen, demonstranten hebben de vice-premier in gijzeling genomen. Ook in andere steden zijn betogingen. Dit alles baseer onder meer ik op artikelen van de NRC, van de Volkskrant en van Aljazeera van vandaag. Volkskrant en NRC hebben ook videomateraal.

De opstand in Bishkent volgt op botsingen gisteren in Talas, in het noordwesten van het land. Daar demonstreerden enkele duizenden mensen. Ze bezetten een provinciaal bestuursgebouw zonder dat poltie dat verhnderde; later  verdreef de oproerpolitie ze, maar de actievoerders kwamen na korte tijd terug in het gebouw. De menigte zou doodleuk zef een interim-gouverneur en -vice-gouverneur hebben aangesteld. De opstand in Talas, waarover Radio Free Europe en de New York Times berichtten,  begon nadat het bericht ging dat een oppositieleider was pgepakt nadat hi toestemming had gevraagd bij de autoriteiten om de volgende dag voor een manifestatie. Afgelopen 24 uur pakten agenten een aantal oppositieleiders op, de acties van vandaag werden verboden. Dat laatste hielp niet, en de arrestaties hebben kennelijk de felheid van het protest eerder vergroot.

De golf van opstandigheid in Kirgizië, waar ik trouwens al eerder over schreef, heeft meerdere ooraken. mensen zijn kwaad op de president die familieleden op hoge posities benoemt. mensen zijn kwaad vanwege het autoriteite re karakter van zijn bewind, met arrestaties van oppositiefiguren en het blokkeren van internetsites als tekenen daravan. Maar de woede heeft ook sociale en economische wortels. de energieprijzen zijn fors verhoogd, hetgeen het levenspeil van toch al tamelijk arme mensen bedreigt. We zi dezer dagen een opstand tegen onderdrukking, maar tegelijk ook tegen van hogerhand opgelegde  verarming. Dat geeft de gebeurtenissen een diepere, revolutionaire lading dan enkel het zoveelste protest van oppositiegroepen tegen repressie en gebrek aan democratie. Dat oppositieleiders het, als dee opstand ze aan de macht helpt komen, veel democratischer zouden doen dan de huidige machthebbers valt trouwens te betwijfelen. Die zijn zelf ook aan de macht gekomen op de golven van een vergelijkbare opstand vijf jaar geleden: de zogeheten Tulpenrevolutie van maart 2005.

Maar dit soort protesten hebben een neiging om uit de hand te lopen, zeker als de volkswoede zulke diepe sociale wortels heeft. je ziet dat ook nu. De Volkskrant-berichtgeving spreekt over “groepen in het zwart gehulde jonge mannen”, en merkt over de bestormers van het regeringsgebouw – mensen met kalashnikovs – op: “Het leek alsof zij zonder leiders handelden, sommigen waren dronken.” Dit is meer dan een keurige fluwelen revolutie die de ene groep politici enkel door een andere wil vervangen.

Er is een internationale dimensie aan de gebeurtenissen die niet vrij is van enige ironie. De hogere energieprocessen zijn een gevolg van hogere accijnzen die Rusland aan Kirgizië berekent voor export van gas en benzine. Volgens een artikel op Eurasianet.org zou dit een vergelding zijn: Rusland had Kirgizië in 2009 steun beloofd, en Kirgizië zou in ruil daarvoor de Amerikaanse basis in het land – niet zo ver van Afghanistan, en daarmee van groot strategisch gewicht voor de VS – sluiten.  Maar de president van Kirgizië heeft dat tot nu toe niet gedaan. ook zou Rusland boos zijn omdat Kirgizische handelaars goedkope olieproducten in Rusland pkopen om die buiten dat land duur te verkopen.

Als dit inderdaad waar is, dan is de Kirgizische revolutie die nu gaande is, mede een gevolg van Russische economische druk op het Kirgizische bewind. De ironie is dat dit soort protesten precies een verschijnsels zijn waar de Russische autoriteiten bang voor zijn. De kans is groot dat veel boze demonstranten de Russische machthebbers – die, als het genoemde artikel juist ismet die hogere accijnzen dus bijdragen aan armoede en daarmee aan onvrede – bepaald niet als vriend zullen verwelkomen.

Dat een succesvolle opstand tot een regering leidt die wél doet wat Rusland wil, is helemaal geen uitgemaakte zaak. Sowieso is machtswisseling via straatacties de Russische machthebbers doorgaans een gruwel. En intussen kijken mensen in autoritaire en pro-Russische staten in de regio ongetwijfeld zeer belangstelling toe hoe dit allemaal af gaat lopen – evenals mensen in Rusland zelf. Maar ook in de VS zal er weinig vreugde bestaan: ‘onstabilitei’, vrijwel op de stoep van een belangrijke militaire basis, is voor het Witte Huis ook meestal niet echt een wensdroom.

Hoe dit af gaat lopen? Moeilijk te zeggen. Gaat het de machthebbers lukken om de protesten neer te slaan? Het lijkt me twijfelachtig, omvang en felheid van de betogingen zullen dat moeilijk maken. En ook als het lukt, dan zal dat de onderhuidse woede niet wegnomen. Volgende uitbarstingen ervan liggen dan voor de hand.

Als de protesten tot de val van het bewind leiden, zien we in feite iets soortgelijks als in 2005. De vraag is dan of het off oppositiegroepen en hun leiding lukt om de demonstranten – aan wie zij nu hun positie ontlenen – naar huis te sturen en zelf hun gewone, burgerlijke en waarschijnlijk ook weer vrij autoritaire macht te vestigen. Met zoveel volkswoede op straat, met betogers die, dronken of niet,  ‘zonder leiders’  lijken  op te treden, zou dat wel eens lastig kunnen worden. Juist ook dáár zien een hoopvolle, revolutionaire dynamiek aan het werk.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: