Bloody Sunday: zeer verlaat begin van gerechtigheid

Zo gaat een keurige democratie – en dat is Groot-Brittanni, nietwaar? – dus met een kwalijke episode uit het verleden om. Zo behandelen de autoriteiten aldaar een wandaad, bedreven door soldaten in dienst van de autoriteiten waarvan zij de wettige erfgenamen zijn. Zo hanteert het gezag de kracht van het onderzoek-tot-op-de-bodem, het wapen van de openbaarheid-boven-alles. Hoe? Welnu, heeeeeel traag. Als volgt. Maar eerst een aanloopje.

In de late jaren zestig van de vorige eeuw protesteerden leden van de katholieke minderheid in Noord-Ierland tegen discriminatie, katholieken woonden in  slechtere huizen, hadden gemiddeld beroerder werk, lagere inkomens en weinig democratische vrijheden. Het establishment, geleid door protestantse politici en gedekt door het Britse gezag, gaf dfe protestantse meerderheid met bescheiden voordelen het gevoel dat zij erbij hoorde, en de katholieken niet of minder. Zo verwierf zij loyaliteit aan de Britse overheersing, hetgeen de naam van voorstanders van die Britse en protestantse hegemonie verklaard: Loyalisten.

Protesten vanuit de arme katholieke gemeenschap waren overwegend vreedzaam, en  fors van omvang. Het was een burgerrechtenbeweging, vergelijkbaar met de beweging van zwarten in het zuiden van de VS voor democratische rechten, de strijd waarin dominee Martin Luther King zo’n gezichtsbepalende rol speelde. En net als in Alabama reageerde het gezag met grof geweld. Nieuwe acties op straat, nieuw politiegeweld. De plaatselijke politie – vrijwel uitsluitend bemenst met protestants personeel – trad op als rechtstreekse onderdrukker van de katholieke gemeenschap. De roep om verdediging van die gemeenschap, desnoods gewapend, groeide. Toen in 1969 een katholieke wijk belegerd werden door een protestantse gewapende overmacht, stuurde de Britse regering soldaten naar Derry. Om tussenbeide te komen, op korte termijn.  Om de strijd vanuit de katholieke gemeenschap in te dammen en neer te slaan. Dat was de meer strategische functie van de Britse troepen. Daarmee werd de strijd voor burgerrechten vooral ook een gevecht tegen Britse bezetting.

In januari 1972 vond een grote demonstratie plaats tegen de Britse aanwezigheid. De Guardian spreekt van tussen de 5.000 en de  20.000 mensen , de BBC houdt het op 10.000. Sommigen gooiden stenen. Je verwacht dan als betoger dan traangas, waterkanon, knuppelende agenten, eventueel te paard. Betogers kregen echter, naast inderdaad dat soort dingen, kogels, afgevuurd door soldaten van het 1e Bataljon Parachutisten Regiment. Soldaten schoten 25 minuten lang, en doodden direct 13 demonstraten. Een veertiende betoger overleed later. Deze gebeurtenis  is bekend komen te staan als Bloody Sunday.

De jaren erop zagen we twee ontwikkelingen. De strijd tegen de Britse onderdrukking en protestantse overheersing nam nu de vorm aan van een bloedige guerrilla, gevoerd door een oude, ingeslapen maar nu weer tot leven gekomen, verzetsbeweging, de IRA. Moorddadige repressie, met langdurige folterende opsluiting van IRA-verdachten, IRA-aanvallen, doorgaans maar niet altijd op Britse soldaten, protestantse aanvallen, vaak op willekeurige katholieken, een strijd die aansleepte tot ver in de jaren negentig. geleidelijk werd duidelijk dat de Britse staat door pure repressie geen rust zou herwinnen, maar dat de IRA niet sterk genoeg was om haar doel – aansluiting van de Britse provincie Noord-Ierland bij Ierland – gewapenderhand te bereiken. Er kwam een wankel ‘vredesakkoord’, dat geen werkelijk recht deed aan gerechtvaardigde verlangens vanuit de onderw orpen bevolkingsgroepen, maar bij gebrek aan beter en vanuit een verlangen naar rust door de meeste mensen toch werd aanvaard.

De tweede ontwikeling, parallel hieraan, was het onderzoek naar de toedracht van Bloody Sunday zelf. Er kwam snel een onderzoekje, onder leiding van een zekere Lord Widgery, dat de soldaten vrijpleitte. Betogers zouden de soldaten aangevallen hebben, soldaten zouden in paniek hebben gereageerd, gedode demonstyranten zouden zelfs spijkerbommen hebben gehad. Maar vijfentwintig minuten schieten met scherp en 14 doden wijst bepaald niet op simpelweg een overreactie. Familieleden van nabestaanden namen, volstrekt terecht, geen genoegen met dit doofpot-rapport.

Uiteindelijk ging in 1998 de toenmalige premier Tony Blair overstag vanwege aandrang van nabestaanden, en gaf opdracht tot een nieuw onderzoek, onder leiding van een zkere Lord Saville. Toen was er, geloof het of nie, dus al zo’n 28 jaar voorbij gegaan waarin mensen hadden kunnen fluiten naar waarheid en gerechtigheid. En ja hoor, de commissie ging aan de slag. Vandaag is dan eindelijk haar rapport gepubliceerd. Conclusies: “geen van de slachtoffers vormde een dreiging van dood of ernstige verwonding, of was zelfs maar iets aan het doen dat in enig geval het neerschieten van hen rechtvaardigde.” Vuurwapens hadden de slachtoffers niet, alles wees erop dat soldaten als eersten het vuur openden. dat soldaten dachten dat ze beshchoten werden, kwam omdat ze het eerste schot van één van hen aanzagen voor een schot óp hen. Het rapport oppert dat de soldaten, in strijd met instructies. Er werd bij één van de slachtoffers inderdaad zo’n spijkerbom aangetroffen. gfamilie zegt dat die dara naderhand is geplaatst, het rapport gelooft dat niet. maar het rapport zegt wel dat ook deze man, toen hjij werd doodgeschoten, niet op het punt stond het ding te gooien, of dat angst voor zoiets echt eenr reden kan zijn geweest om hem dood te schieten. “Hij was neergeschoten terwijk hijm aan de soldaten probeerde te ontsnappen.”

De nieuwe premier van Groot-Brittannië, David Cameron, heeft inmiddels sorry gezegd. “De dood van de dertien betogers was ‘onrechtmatig en onverdedigbaar’, zei de premier. Het is ‘overduidelijk’ dat de militaire ‘fout’ zaten.  Cameron noemde de conclusies van het rapport ‘schokkend’.” Ik ben het daar maar zeer ten dele mee eens. Dodelijk geweervuur is wat je vroeg of laat krijgt als je soldaten stuurt tegenover volksverzet. Dat Cameron na al die jaren nog geschokt moet worden door een onderzoeksrapport dat duidelijk maakt hoe zoiets in zijn werk gaat, dát is schokkend – tenminste voor wie nog enig vertrouwen heeft in de inzichten van zo iemand.

Twee dingen dienen nog te worden vastgesteld. ja, het rapport erkent schuld van sopldaten. Maar die soldaten zouden in strihjd met instructies gehandeld hebben. het echte schandaal ligt echter hogerop, bij degenen die de soldaten stuurden, tegenover een opstandige bevolking. Hoe de preceize instructies ook ludden, de opdrachtgevers van de militaire onderdrukking uit die jaren mogen niet vriuuit gaan terwijl slechts wat uitvoerders aan de schandpaal genageld worden.

Het tweede punt is dit. Eerst 26 jaar wachten voor er zelfs maar een serieus onderzoek op gang gebracht wordt. dan een onderzoek dat 12 jaar in beslag neemt. In totaal hebben nabestaanden en naar gerechtigheid zoekende mensen dus 38 jaar mogen wachten! Ik stel voor dat we de Britse regering nú vast oproepen om een onderzoek te starten naar misdaden die Britse troepen in 2048 ongetwijfeld ergens in hun koloniale operaties, in Afghanistan bijvoorbeeld, zullen plegen. Ik stel voor dat andere regeringen en staten alvast hetzelfde doen. Dan zijn ze een volgende keer misschien een klein beetje op tijd. Beter zou het natuurlijk zijn als er tegen die tijd geen regeringen en staten meer zijn wiens troepen dit soort misdaden zelfs maar zouden kúnnen plegen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: