Griekenland Is Overal, 17 juli: observaties en gedachten

De demonstratie Griekenland Is Overal is alweer een week geleden. Meestal ben ik sneller met een stuk over actie waar ik aanwezig was. Deze keer heb ik de zaak eerst even rustig laten bezinken. Dat was deels een kwestie van vermoeidheid na betrekkelijk drukke weken waarin ik ook aan voorbereidingen, en aan berichtgeving achteraf online en dergelijke deelnam. Deels was het ook een kwestie van terughoudendheid, juist omdat ik niet enkele loslopend demonstrant was, maar betrokken bij de organisatie ervan. Dat is toch een iets andere positie dan mijn gebruikelijke stellingname als tamelijk onafhankelijke deelnemer/ waarnemer. Hoe dan ook, er vallen toch wel een aantal observaties te maken.

Over de demonstratie zelf, en over de open bijeenkomst achteraf, hebben we vanuit Griekenland Is Overal op de site van het initiatief verslag gedaan. Een paar opmerkingen, overigens puur op persoonlijke titel. Pakweg 150 deelnemers. Dat was ietsje onder mijn verwachtingen, en dat waren andere bij de organisatie ervan betrokkenen ook van mening. Zelf had ik gehoopt op iets van 200. Toch is 150 geen afgang, als je een paar zaken in ogenschouw neemt. Het initiatief ‘Griekenland Is Overal’ is piepjong, heeft nog maar één eerdere actie op poten gezet, namelijk de picket bij de Griekse ambassade in Den Haag, op 27 mei. Daar waren 35 deelnemers, waarvan een aantal vervolgens mee zijn gaan bouwen naar de demonstratie van 17 juli. Van 35 naar 150 actievoerders, dat is een stap vooruit.

Dat de stap vooruit niet nog iets groter was, lag deels aan timing: vakantietijd, en dat betekende met name dat Griekse studenten in Nederland – die bijvoorbeeld bij een solidariteitsdemonstratie in december 2008 wel aanwezig waren – er nu niet of nauwelijks waren. Verder waren er problemen met tijdige vervaardiging van posters en flyers, waardoor van verspreiding en dus publiciteit veel minder terechtkwam dan in de bedoeling lag. Ik vermoed dat deze beide factoren enkele tientallen deelnemers hebben gescheeld.

Een andere, wezenlijker factor lag in de betrekkelijk smalle basis die de demonstratie had. Dragende krachten waren plaatselijke  anarchistische groepen, met name Nijmegen en Utrecht, en verder Doorbraak – ook anarchistisch van inslag, in bredere zin – , een groep in Nederland wonende/werkende/studerende radicaal-linkse Grieken, en verder ook SAP/Grenzeloos. Al deze groepen waren zichtbaar op de demonstratie aanwezig, de één wat opvallender dan de ander. Al deze groepen hadden zich ook van tevoren voor publiciteit ingezet. Verder waren ongebonden anarchisten – zoals ondergetekende – actief in en voor de demonstratie.

Een bredere steun van andere linkse stromingen ontbrak vrijwel. Pas vier dagen voor de demonstratie gooiden de Internationale Socialisten (IS) een oproep on-line. Tot dan toe had deze organisatie de demonstratie zo ongeveer doodgezwegen. Gezien het feit dat de IS één van de sterkere groepen links van de SP is, met banden met allerlei andere groepen en netwerken, maakte de afzijdigheid van deze organisatie uit, en droeg deze bij aan de relatief lage opkomst. Had de IS de actie eerder serieus genomen en er werk van gemaakt, waren we met gemak boven die 200 uitgekomen.

Dat op de dag zelf de IS met een handvol mensen, deels voorzien van borden en kranten, kwam opdagen, maakte dat verzuim niet echt goed. Het voorkwam diepe schande voor die groep, maar dat was het dan ook. Ik had bovendien sterk de indruk dat een deel van de aanwezige IS-ers op eigen houtje waren gekomen, en gekomen zouden zijn of de IS nu groen licht had gegeven of niet. Als die indruk klopt, bevestigt dat mijn beeld dat de IS als organisatie nogal eens minder is dan de som der delen. Het enthousiasme en de betrokkenheid van afzonderlijke Internationale Socialisten ligt wel vaker drie kilometer vóór op de koudwater vrezende keuzes die de leiding kennelijk meent te moeten maken.

De afzijdigheid van vrijwel de rest van niet-anarchistisch links – met SAP/Grenzeloos , en natuurlijk de betrokken Grieken, wonderbaarlijk fijne mensen! – dus als gunstige uitzondering, maar die groep en deze mensen hebben dan ook gelukkig tenminste geen last van anarchofobie – betekende dat de demonstratie een heel stevig anarchistisch karakter had. Wie zich daarover beklaagt, moet dat dus niet bij anarchisten doen – die wáren er, zo hoort dat – maar kijken naar anderen die het lieten afweten.  Bij alle minpunten die ik verderop ga noeman aangaande een deel van de anarchistische bijdrage moet dat ook goed in de gaten gehouden worden. Anarchisten, van allerlei slag, namen de actie serieus. Hun inbreng deed er dus toe. Dat anarchistische karakter van de betoging gaf me trouwens, vooral achteraf, wel een wat dubbel gevoel. Aan de ene kant liet het zien wat de anarchistiosche beweging in Nederland op eigen kracht, midden in vakantietijd, op de been wist te brengen. Aan de andere kant kwamen hier tegelijk ook tekortkomingen in de aanpak van delen van dit anarchisme opvallend tot uiting. Het gaat hier om het soort dingen waar ik vaker over geschreven heb: zelfgekozen uitstraling, en de keuze van leuzen.

Eerst maar eens een overzicht van de leuzen die ik heb gehoord, en deels meegeschreeuwd. Vrij weinig tegen bezuinigingen en dergelijke, toch een hoofdthema van de actie. “IMF (ook wel: EU), asociaal, breek de macht van het kapitaal” was er eentje.Veel leuzen tegen de staat en het kapitalisme zelf: “A-Anti-Anticapitalista!”, die gouwe ouwe van anderglobaliseringsacties; “Tegen staat en kapitaal, vrijheid voor ons allemaal!”; erg veel leuzen tegen staat en politie. Soms met een verwijzing naar Griekenland: “Griekenland is Overal, breng de politiestaat ten val”. Vaak echter helemaal algemeen: “All Cops Are Bastards”, “No Justice, No Peace, Fuck the Police”.

Dat laatste was een beetje vreemd want aanvankelijk was de politie helemaal afwezig! Pas later, toen we al een eindje op weg waren, kwamen er agenten opduiken, per fiets en motorfiets, en een heus politiebusje. Het totaal aantal agenten dat ik op één moment tegelijk heb gezien, overtrof de vijftien niet, hetgeen voor demonstraties van zo radicale signatuur bepaald vreemd is. Maar het maakte de anti-politieleuzen   onwezelijk, ongericht, weinig relevant. Het is, vermoed ik, uiting van een bepaalde vorm van anarchisme, een vorm die de strijd tegen de kapitalistische ordehandhavers altijd en overal – zelfs als ze afwezig zijn – de allerhoogste prioriteit geeft. Ik denk dat dit een verkeerde prioriteitsstelling is, eentje waar het anarchisme niet sterker en niet relevanter van wordt. Soms is protest tegen de politie het belangrijkste. Heel vaak ook niet. En op deze demonstratie zou niet zozeer politierepressie in Griekenland, maar de bezuinigingspolitiek die, mede met behulp van politierepressie, wordt doorgedrukt,  voor de hand gelegen hebben als doelwit van onze leuzen.

Er bleken na afloop, op de open meeting die naderhand was georganiseerd en waar pakweg 35 mensen op af waren gekomen, bepaald redelijk wat anarchisten en anderen die zich ook kritisch uitten over de overmatig aanwezige anti-politieleuzen. Het is bepaald verkeerd om hier dus  het anarchisme voor de mantel uit te vegen, het is veel eerder iets waar anarchisten zelf, ik dus ook, zich voor verbetering in dienen te zetten. En wat mij betreft kan de leus “Vuur en vlammen voor elke staat” die ook klonk, maar beter helemáál achterwege blijven. De bedoeling erachter – elke staat dient te verdwijnen – is zeer juist. Maar in de oren van omstanders, en vermoedelijk zelfs van sommige deelnemers, klinkt het als een oproep tot brandstichting, hetgeen bijdraagt tot het soort negatieve beeldvorming jegens anarchisten waar we toch al zo vaak tegenaan lopen. Nergens voor nodig, er zijn betere manieren om hetzelfde punt te maken. Die andere anarchistenleus die ik hoorde: “Geen bazen en politici, maar zelfbestuur en anarchie” klinkt al een stuk beter.

Problematisch was ook de uitstraling waar een deel van de demonstranten voor koos: zwarte kledij, soms gezichtsbedekking. Dat anarchisten ervoor kozen om in een blok te lopen, vond ik prima: het kan de zicht- en hoorbaarheid van de anarchistische inbreng vergroten. Dat een deel van de anarchisten echter voor déze outfit koos, vond ik iets minder prima, al is het natuurlijk ieders vrije keus. Maar in het zwart met doek voor de mond en duistere zonnebril door de stad lopen is niet de manier om bij omstanders erg veel begrip en sympathie voor de actie op te wekken, zeker als die omstanders dan ook nog iets onduidelijks over vuur en vlammen uit de groep horen weerklinken.

Ik weet het: er is een argument voor gezichtsbedekking: het voorkomt herkenning door bijvoorbeeld politie. Als er een rel uitbreekt, vind ik dit een valide argument, en als de kans op rellen groot is, snap ik het ook. Maar dit was geen rel, en er hing ook geen rel in de lucht.  Voor degenen die op gedonder hadden gerekent, tussendoor even de volgende feitjes: op het grieks Toeristenbureau lieten actievoerders een A met een circel en een leus achter. Op het gebouw van de Nederlansche Bank heb ik een drietal stickers waargenomen tegen het einde.  Er werd wat vuurwerk afgeschoten, overigens wel vervelend want hiermee maken actievoerders vooral mede-demonstranten – mij, maar ik was niet de enige – wezenloos aan het schrikken, zonder dat je er verder iets mee bereikt. Maar wie aan verwachte heftigheid een reden meende te moeten ontlenen om weg te blijven, kreeg geen gelijk. Wie aan verwachte heftigheid een argument meende te moeten ontlenen voor gezichtsbedekking evenmin.

Dit was een openlijke demonstratie, een actie om in alle openbaarheid ons punt te maken. Dat betekent inderdaad dat je gezicht op een foto kan belanden, en die foto vervolgens ergens in krant of op internet kan verschijnen. Nou en? Als de politie wil verzuipen in fanatiek aangelegde voorraden van foto’s van demonstranten, dan moet de politie dat maar doen. De Oostduitse geheime dienst Stasi had dossiers over de halve bevolking. Heeft dat het bewind gered? Ik ga mijn gezicht niet bedekken. En ik denk dat de afstand tussen demonstranten en omstanders – mensen die we graag van om– in medestanders zouden zien veranderen, toch? – kleiner wordt naarmate wij afzien van gezichtsbedekking en bijbehorende dress-code. En het beste wapen tegen een politiestaat is toch wel: veel en veel grotere en bredere deelname aan protest en verzet. Alles wat de afstand tussen ons als actievoerders, en bredere groepen mensen, vergroot, dient dus zeer kritisch te worden bekeken.

Ook hierover wordt onder anarchisten duidelijk verschillend gedacht, en de discussie werd achteraf ook gevoerd. Bij dit soort meningsverschillen staan, denk ik, verschillende vormen van anarchisme enigszins op gespannen voet met elkaar. Voor sommigen van ons is anarchisme een vorm van zelf-expressie, van leven-in-vrijheid in een repressieve wereld, ongeacht of de vrijheid voor die wereld ermee dichterbij komt. Daar passen anti-politieleuzen bij, daar past de donkere outfit en de onherkenbaarheid in. Veel hoop om bredere groepen te bereiken is er bij dit type anarchisme niet. Dus wordt het punt van openheid naar bredere groepen, verbinding zoeken en dergelijke, ook welbewust niet zo belangrijk gevonden. Het is geen onnadenkende kortzichtigheid bij deze anarchisten, het is een doordachte politieke keuze: wij anarchisten tegen de rest van de maatschappij.

Hoe diep dat kan gaan, bleek uit  de tweede reactie onder een demonstratieverslag op Indymedia van iemand die zeer te spreken was was over het overwegend anarchistisch karakter van de demonstratie, maar zich afvroeg wat die “partijbonzen” van SAP/Grenzeloos op de betoging te zoeken hadden. Hoe smaller en radicaler, hoe beter… Een ander bizar symptoom van dit type anarchisme was een fotoreportage, ook op Indymedia, waar alle gezichten van demonstranten zoveel mogelijk onherkenbaar waren gemaakt! Voorzover de demonstratie er in real live nog niet uitzag als een optocht van een flink Zwart Blok, was dat op de reportage dus ‘rechtgezet’: het zag er allemaal veel grimmiger uit dan het in werkelijkheid was. Het argument: die onherkenbaarheid. Maar het is één ding als demonstranten zelf kiezen voor onherkenbaarheid: ik vind het niet slim, maar het is ieders recht. Het is iets anders om ongevraagd alle demonstranten onherkenbaar te maken.

Er is namelijk niets mis met het fotograferen van demonstranten, en het plaatsen van herkenbare foto’s. Een demonstratie is immers een uiting in de openbare ruimte? Dat is nu precies het punt ervan: hier zijn we, en dit vinden we. Wie niet herkenbaar op de foto wil bij zo’n openbaar gebeuren, die moet óf zelf zorgen voor gezichtsverberging, óf wegblijven. Een demonstratie is nu eenmaal welbewust gween geheime en ondergrondse en anonieme actie. Maar het is een onterechte beïnvloeding van de beeldvorming als iedereen met onherkenbaar gemaakte gezichten in beeld wordt gebracht. En het is raar dat mensen die niet ongevraagd herkenbaar gemaakt willen worden, wel het recht menen te hebben om mij – iemand die kiest voor openheid – ongevraagd onherkenbaar te maken…

Gelukkig is er een ander anarchisme, dat zich aan een zelfgekozen isolement stoort, en dat ook kenbaar maakt. Bij dat anarchisme voel ik me thuis, het is die zoektocht naar verbinding en openheid die we nodig hebben om een breder verzet op gang te helpen, en daarbinnen revolutionair anarchistische opvattingen ingang te doen vinden. Louter met alleen anarchisten stadswandelingen (of rellen, of wat dan ook) houden, dat zet geen zoden aan de  dijk. Samen met anderen in verzet komen, en dan laten zien hoe anarchisme zich nuttig en onmisbaar kan maken in dat verzet, dáár komen we verder mee. In dat proces, maar vooral ook in het opbouwen van solidariteit en van verzet tegen komende bezuinigingen, is Griekenland Is Overal en de demonstratie van 17 juli een bescheiden stap de goeie kant op. Volgende keer met veel meer!

Advertenties

4 Responses to Griekenland Is Overal, 17 juli: observaties en gedachten

  1. Tod schreef:

    Gebeurt niet vaak dat ik het eens ben met je stukjes.
    Maar ditmaal wel. Met name de hysterie omtrent het nemen van foto’s.

    Kijk op deze website van at5 hoe paniekerig de linkse mensen reageren als er een fotootje wordt genomen.

    http://www.at5.nl/gespot/44906/internationale-socialisten-bedreigen-omstanders

  2. Het ZAG schreef:

    Hier een link met de tekst van een korte toespraak, gegeven voor de nederlandse bank. : http://www.agzaanstreek.wordpress.com
    Het onherkenbaar maken van gezichten is ook voor veiligheid in de antifascistische strijd. Ik ben het er overigens mee eens dat een open karakter bij een demo goed is.
    groeten Arie

  3. bart schreef:

    Ik vind dat je er helemaal op zit met je commentaar rond gezichtsbedekking tijdens de demonstratie, ik zeg ook al langer dat dit stom is.
    Maar achteraf op de foto’s kan ik alleen maar toejuichen. Je neemt foto’s van iedereen zonder toestemming en sommige mensen staan nu éénmaal niet graag op het internet (voor jaren soms) helemaal herkenbaar. Je vraagt geen toestemming voor de foto’s en weet niet wie wat vindt dus is het eerlijkste iedereen onherkenbaar te maken. Moet iedereen die niet graag met zijn gezicht op het internet staat dan maar wegblijven? Vind je dat nauw echt?
    Misschien kan het wel wat beter door smileys op de gezichten te plakken i p v zwarte vlekken bijvoorbeeld. Maar toch kan ik me nog steeds goed inbeelden dat niet iedereen even graag helemaal herkenbaar op het internet terecht komt.

  4. […] problemen. De opkomst viel niet tegen met ongeveer 150 deelnemers. (Zie een verslag en een analyse van een van de initiatiefnemers voor meer info.) Als de interne samenwerking tussen verschillende […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: