Bezuinigingsbeleid en de noodzaak van antikapitalische stellingname

Nederland staat op het punt om opgezadeld te worden met een bezuinigingskabinet van ongekende hardheid – en voorzien van de steun van een fascist met zijn vooralsnog ongewapende PVV-gardisten. Over dat fascisme van Wilders later weer eens; degenen die dat opvatten als een scheldwoord, en dus ‘terug’ gaan schelden (en soms dreigen) vergissen zich. Maar dat is voor een andere keer. Nu gaat het me om die bezuinigingspolitiek.

Die wordt hard, dat is al duidelijk. De afspraak is: 18 miljard snoeien. Daar komen nog eens een slordige twee en een half miljard bij die het huidige, demissionaire kabinet bezuinigt om het volgende stel dieven niet met een extra begrotingsgat op te zadelen. We mogen onze borst dus nat maken voor een vette twintig miljard aan bezuinigen. De vraag is – voor mensen die prijs stellen op sociale zekerheden, onderwijs, gezondheidszorg en dergelijke – niet of we dat moeten gaan stoppen. De vraag is hoe we dat moeten gaan doen.

Over die vraag woedt in Groot-Brittannië een interessant debat op de website New Left Project. In dat land is zojuist een Liberaal-Conservatieve regering aangetreden, die een vergelijkbaar bezuinigingsproject inzet, als deel van een internationale trend van de ene regering na de andere. Er valt dus grensoverschrijdend te leren – van de bezuinigingspolitiek elders, en van verzet daartegen, en discussies erover.

De aftrap van de discussie op New Left Project werd gegeven door Richard Seymour, gangmaker van het weblog Lenin’s Tomb, waar de discussie ook woedt. Zijn artikel gaat in op de achtergronden van de bezuinigingen, de realiteit achter de ‘noodzaak’ ervan, en het soort beweging dat we ertegen op moeten bouwen. Het stuk is nuttig en lezenswaardig. Maar het stuk onderschat nog de ernst van de situatie, en  komt met suggesties die niet adequaat zijn.

Seymour laat zien – en hierin heeft hij gelijk – dat alle grote partijen hun kiezers bezuinigingen opdrongen. De keus bij de verkiezingen was méér en sneller, tegenover iets minder en trager. Kiezers kozen in meerderheid niet voor de hardste optie. Druk van aandelenbeurzen en de financiële machthebbers zorgde er echter voor dat Labour buiten de regering kwam, en de Conservatieven met de Liberalen erin. Die rechtvaardigen hun bezuinigingsbeleid door te wijzen op   een ‘spilziek’ Labour, dat veel te veel uitgaf en de balastingen liep oplopen. Seymour laat bekwaam zien hoe onzinnig dat is; Labour heeft het neoliberalisme voluit omhelsd en had haar eigen versie van bezuinigingen op stapel. Zijn schets van de omvorming van Labour van sociaal-democratisch naar een eigen versie van neoliberalisme is  redelijk sterk.

Veel minder sterk staat Seymour als hij het over de noodzaak van bezuinigingen heeft. Die is er volgens hem niet echt. Hij wijst erop hoe er ook mainstream economen zijn die de bezuinigingen veel te drastisch vinden, en er een risico in zien voor het prille economisch herstel. Dat klopt op zich. Maar hij zegt ook: “Dit artikel neemt het standpunt is dat er geen urgente noodzaak is om de schulden van Groot-Brittannië af te betalen, en dat de bezuinigingsagenda van de Conservatief-Liberale regering geïnterpreteerd moet worden als zijnde gedreven door de belangengroepen(grote industriën, diensten en grote financiële instellingen) die achter met name de Conservatieve  leiding liggen, en ook door de neoliberale doctrines die een generatie lang hegemonie hebben genoten binnen de Britse staat.” Het gaat dus om een beleidsvoorkeur van kapitaalsbelangen achter de regering, en om een uiting van een dominante ideologie.

Seymour gaat dan verder met een schets van de bezuinigingslogica: “1. een poging om de kosten die de economische crisis met zich meebracht te dekken door rijkdommen te herverdelen van de arbeidersklasse naar de financiële elite; 2. eren aanval op de naoorlogse consensus ten gunste van de verzorgingsstaat; 3. een verdere verankering van anti-democratische praktijken op het niveau van de staat.” Mij gaat het hier vooral om punt één. Wat daar staat is in essentie dit: a. er is een economische crisis; b. die brengt kosten met zich mee; c. de regering kiest ervoor , in het belang van haar zakelijke achterban, om die kosten neer te leggen bij de ene groep (de arbeiders) ten gunste van de andere (de lui met het grote geld).

Ik denk dat dit maar zeer gedeeltelijk klopt. Ja, deze regering maakt deze keus. Maar het is geen vrije keus. Zoals het artikel deels aangeeft, zouden alle grote partijen een soortgelijke keus hebben gemaakt. Het is hier niet zomaar een beleidskeus die we zien gebeuren. Het is het kapitalistische systeem zelf dat zo’n keus adwingt, op straffe van kapitaalvlucht, speculatie die beurs en munt kan doen instorten, dit allemaal aangevuld met felle propaganda tegen politici die niet de vereiste hardvochtigheid zouden kunnen hebben. Om de kapitalistische economie adequaat te laten functioneren, moet de regering – welke dan ook – wel een dergelijke keus vóór bezuinigingen maken.

Het beeld van een crisis, waar een ‘rekening’ uit voortvloeit die dan al dan niet naar de arbeidersklasse wordt geschoven, is nog veel te idyllisch. Het gaat hier namelijk om een kapitalistische crisis, een tijdelijk vastlopen van adequate winstgevendheid. Die winstgevendheid kan alleen maar op kosten van de arbeidersklasse worden hersteld, want de arbeiders produceren waarde, zijn dus nodig voor meerwaardevorming – en die is voorwaarde voor winst.

Er is dus helemaal geen ‘rekening’ van de crisis, waarover belangengroepen vervolgens kunnen ruziemaken, als waren klassen een soort letselschade-advocaten en verzekeringsagenten die na een ongeluk vast mogen stellen wie de schade betaalt. De crisis zelf omvat hoe dan ook een poging om lonen te drukken, hetzij via een van staatswege opgelegd beleid, hetzij door via massa-ontslagen de mensen die nog werk hebben onder druk te zetten met lagere lonen genoeg te nemen, uit angst voor baanverlies. Er is geen crisis zonder bezuinigingsbeleid mogelijk, of zelfs denkbaar. Het niet doorzetten van bezuinigen in één of andere vorm wordt door het systeem zelf niet getolereerd. Politici drukken de noodzaak van bezuinigingen bvanuit hety kapitalisme uit. Ze moeten wel, daar zijn het kapitalistische politici voor.

Nee zeggen tegen bezuinigingen, en ze daadwerkelijk willen stoppen, kan alleen als we niet argumenteren op basis van wat wel en niet gezond en nodig is vanuit het systeem. Dan moeten we bereid zijn, met ons nee tegen bezuinigen, de crisis erger te laten worden, het kapitalisme zelf te laten vastlopen. Maar ieder idee dat bezuinigingen vanuit de kapitalisten en het kapitalisme zelf  ‘niet nodig’ zijn, houdt illusies van een beter, menselijker, socialer kapitalisme overeind.

Bezuinigingen zijn wel nodig, in deze economie althans – voor kapitalisten en voor het kapitalisme. Alleen: kapitalisten en deze economie, het kapitalisme zelf zijn helemaal niet nodig voor een menselijke maatschappij. Integendeel zelfs. Wij wijzen de bezuinigingslogica frontaal af, niet omdat die ‘niet nodig is’ voor deze economie, maar in de wetenschap dat die wél nodig is voor de kapitalistische economie – maar niet voor ons. Bezuinigingsbeleid stoppen betekent een antikapitalistische keus maken.

Tegenstanders van bezuinigingen kunnen zich dan ook maar beter niet laten verleiden tot het zoeken naar socialer soorten van bezuinigingen. Ja, het is makkelijk om te laten zien dat er miljarden te vinden zijn door op militaire uitgaven te bezuinigen, de hypotheekaftrek in te perken, de belastingen op rijken en ondernemers flink op te schroeven. Maar het zoeken zelf naar alternatieve bezuinigingen betekent een erkenning dat bezuinigingen noodzakelijk gevonden worden, ook door ons. Die erkenning is misplaatst, want daarmee erkennen we het kapitalistische criterium als ons criterium, de kapitalistische logica als onze logica. 

Hooguit kun je zeggen: als je dan bezuinigen wil, doe het dan dáár. Maar we willen sowieso geen bezuinigingsbeleid. Daar moeten we op hameren, en ons me elaten trekken in een adviesrol over welke bezuinigingen wel en niet, leidt de aandacht van die taak af. Snoeien op militaire uitgaven – graag! Maar niet omdat er ‘bezuinigd moet worden’. Snoeien oop militaire uitgaven – tot er geen militair apparaat meer is – is nodig vanuit antimilitaristische, revolutionaire redenen, niet om budgettaire redenen die de onze niet zijn.

Seymour opent voor dit soort meedenk-politiek de deur door als “enkel criteria voor eenheid” in een beweging tegen bezuinigingen te formuleren: “de bezuinigingen te voorkomen en alternatieven naar voren te brengen.” Precies dat tweede is niet de taak van zo’n beweging. precies daarover wordt zo verschillend gedacht dat eenheid hier onmogelijk is. Mensen als ik zeggen bijvoorbeeld: stop bezuinigingen op gezondheidszorg, punt. Anderen zeggen misschien: bezuinig niet op de gezondheidszorg, behalve op – ik noem maar iets – plastische chirurgie zonder direct-medische noodzaak. Ik wil samen met zulke mensen best een met ziekenhuis bedreigde EHBO-post verdedigen. Maar dat meningsverschil is daarmee niet weg, zal tot verdere discussies leiden  – discussies waarbinnen ik de ruimte wil hebben om mensen voor mijn gezichtspunt te blijven winnen.

Eenheid verlangen over eventuele alternatieven is wat een breed verzet dus niet moet doen. Erkenning van de veelvormigheid van standpunten in het verzet is nodig. De druk om het eens te worden over een alternatief, iets minder asociaal programma van bezuinigingen, moet met kracht worden weerstaan. Ik wil best samen met mensen die het, bijvoorbeeld ope het punt van noodzakelijkheid vabn volledige afwijzing van de bezuinigingslogica, heel anders  denken dan ik. Ik stel mijn mening niet als voorwaarde voor gezamenlijke actie; ik breng hem naar voren, en zoek er steun voor, maar dat is niet hetzelfde. Maar ik verzet me ertegen als aanvaarding van de mening van anderen, die de bezuinigingslogica maar gedeeltelijk afwijzen, en bijvoorbeeld beperktere bezuinigingen proberen te formuleren, voorwaarde wordt voor samenwerken.

Advertenties

8 Responses to Bezuinigingsbeleid en de noodzaak van antikapitalische stellingname

  1. Tod schreef:

    De PVV wil de godsdienstidioterie inperken.
    Dat maakt je nog geen facist.
    In dat geval zou tenslotte MArx, Lenin en Stalin , Trotzky, Mao, ook facisten zijn.

    En voor de goede duidelijkheid; facisten zijn juist pro-godsdienst. Mussolini en Franco werkten goed samen met de kerk.

    Mijn credo “Godsdienst is facdisme, Vrijheid van Godsdienst is vrijheid van facisme” komt niet zomaar uit de lucht vallen.

    Der rest van jouw artikel over bezuinigingen lees ik niet. Dat lees ik liever bij de serieuzere columisten, die we wel verstand van hebben.

  2. Tod schreef:

    En ja de PVV gardisten zijn nog onbewapend. Maar wat nu als de PVV verboden gaat wordcen? Is gewapende strijd dan geoorloofd?

  3. Egbert Schellenberg schreef:

    Zoals ik ook al op je vorige bijdrage heb gereageerd.

    Door steeds uit te leggen wie de crisis veroorzaakt heeft en dat het onterecht is om de gewone mensen te laten betalen en dat je door andere dingen te doen ook de rijken, de grote bedrijven en de multinationals en de banken ervoor op kan laten draaien, zet je een verhaal neer wat men wel vat en waarvoor ook genoeg voorbeelden in de praktijk van alledag te geven zijn. Er is nog een hoop bewustwording nodig. Die bereiken we niet door het financiële probleem van de staat te ontkennen. Maar wel door te wijze op het feit dat het om politieke keuzen gaat en dat daar ook alternatieven voor zijn.

    Daarmee zet je wel degelijk de route in van een confrontatie met het kapitaal maar de toonzetting is wezenlijk anders.

  4. peterstorm schreef:

    Hoi Egbert, dank voor deze en ook je eerdere uitvoerige reactie. Korte reactie terug: ik ontken de financiële problemen van de staat niet. Integendeel, ik laat juist zien dat, vanuit kapitaal en de bijbehorende staat, bezuinigingspolitiek in één of andere vorm noodzaak is. Wat ik zeg is iets anders: ik ontken dat de financiële problemen van staat en kapitaal ónze problemen zijn, waarvoor wij oplossingen moeten helpen zoeken. En ja, zoals je zegt: het gaat om politieke keuzes – en de keus die nodig is botst met de essentiële logica van het systeem, niet alleen met deze of gene beleidsvoorkeur erbinnen.

    Verder ben ik het er mee eens dat we moeten laten zien dat het “onterecht om de gewone mensen laten betalen.” Ik ben het er zelfs mee eens dat we de rijken en de bedrijven en de banken moeten laten bloeden. Alleen: de top laten betalen zal de crisis niet oplossen, maar verscherpen.

    Ook dát is echter niet ons probleem, tenzij we er ons probleem van laten máken. Hún crisis, hun systeem, hun pogingen om ze opgelost te krijkgen – ik wijs het vierkant af, en ik denk dat zo’n afwijzingsgeluid binnen het anti-bezuinigingsfront dat in opbouw is noodzakelijk is.

    Dat binnen dat brede front het soort nadruk dat ik leg een minderheidsstandpunt is, mag zo zijn. Dat samenwerking met veel bredere groepen nodig is, met andere invalshoeken en veelal een minder verregaande kritiek – dat erken ik, ook in bovenstaand stuk. Maar ik blijf erbij dat het soort punten dat ik maak noodzakelijk zijn, en niet om puur tactische redenen achterwege gelaten – of anders, en naar mijn mening deels onjuist (geformuleerd), zoals Seymour doet, gebracht- zouden moeten worden.

  5. Tod schreef:

    Ok dan… de crisis is veroorzaakt door de socialisten!!

    Niet rechts maar links heeft de crisis veroorzaakt.

    President Carter ( van de Democraten) heeft in 1979 de Community Reinvestment Act opgesteld die banken verplichtte ook hypotheken te verstrekken aan arme mensen. Samen met de lage hypotheekrente van de laatste decennia zijn teveel risicovolle leningen verstrekt waardoor het systeem is omgevallen.

    Dus weer een voorbeeld dat het socialisme niet werkt.
    ALleen het Kapitalisme werkt op de lange duur het best.\

    • Ronaldo schreef:

      Er is geen crisis, er is een instorten van een piramidesysteem. Laten we geen zondebokken zoeken. Het probleem is dat we het bijmaken van geld overlaten aan commerciele (dwz dat ze geld maken niet naargelang dat nodig is, maar naargelang ze er winst mee kunnen maken) ondernemingen (lees banken) , die elke euro die ze maken met rente terugeisen. Zonder dat bijmaken zou de economie allang in mekaar zijn gemultiplierd. Zie ook het filmpje “money-as-debt” (tale of the goldsmith)

      @peter: kun je “met ziekenhuis bedreigde EHBO-post” vervangen door “met opheffing bedreigde SpoedEisendeHulp”
      of zo ?

  6. Eric Krebbers schreef:

    Tod, jouw reacties lees ik niet. Ik lees alleen stukjes van mensen die verstand hebben…

  7. Tod schreef:

    @Eric, dan zit je hier op de juiste plek 🙂

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: