Strijd tegen bezuinigingsbeleid – ook in Nederland

In het ene na het andere Europese land zien we fel verzet tegen bezuinigingen. Afgelopen voorjaar was het Griekenland waar de strijd hoog oplaaide, met stakingsdag na stakingsdag en véél, véél meer. Na de zomer verplaatste het zwaartepunt zich naar Frankrijk, met keer op keer meerdere miljoenen de straat op tegen verhoging van pensioenleeftijd.

De afgelopen dagen voegden twee landen zich in de rij van gebieden waar de strijd fel oplaat it. Gisteren betoogden in een reeks Duitse steden mensen tegen allerhande nare regeringsmaatregelen, zoals hogere pensioenleeftijd, aantasting van uitkeringsrechten. In Neurenberg en Stuttgart namen volgens Nos.nl minstens 30.000 mensen deel. En in de Britse hoofdstad Londen – het zal weinig lezers van dit blog ontgaan zijn – was er de heftige demonstratie tegen bezuinigingen op universiteiten, en tegen een grote verhoging van het collegegeld. Daar namen volgens een Guardian-verslag 52.000 mensen aan deel. Een groep van vele honderden, mogelijk enkele duizenden, bestormden het kantoor van de terecht gehate Conservatieve regeringspartij, en onderwierpen het gebouw aan een rinkelende verbouwing.

Er zindert dus iets hoopgevends  in Europa: een geest van verzet, die nu en dan verder gaat dan keurig gekanaliseerd vakbondsprotest. Dit soort dingen gaan ook in Nederland gebeuren. Iedereen die denkt dat de bezuinigingen van Rutte’s rechtse regering niet met grootschalig heftig protest beantwoord gaan worden, leeft in dromenland – in een land van ondraaglijke nachtmerries, om wat preciezer te zijn. De reden dat ik denk dat we ook in Nederland beslist stevige uitbarstingen van protest te zien krijgen, liggen niet in mijn – niet aanwezige – kristallen bol of kwaliteiten van verwante aard. De redenen zijn tweeledig. Enerzijds: mensen aan de onderkant in Nederland vionden aantasting van hun bestaanszekerheid, hun inkomen en dergelijke net zo min plezierig als mensen in vergelijkbare posities in andere landen. Ze – we! – zullen dan ook uiteidelijk niet wezenlijk anders reageren. Daar ben ik van overtuigd. Dat is de eerste reden. De tweede reden is nog eenvoudiger: de protesten zijn al bezig. Het is geen kwestie van wat er ooit gaat gebeuren, misschien, als de tijd rijp is. Het is een kwestie van wat er vérder gaat gebeuren, vanaf de aanzetten die al zijn gegeven.

Over wat voor aanzetten heb ik het dan? En wat zijn de mogelijkheden voor rebelse mensen die het vuur van verzet verder aan willen jagen? Wat voor aanknopingspunten hebben we? Ik zie er minimaal drie. Maar eerst wat opmerkingen over een initiatief dat naar mijn indruk geen rol meer van betekenis zal spelen: Rekening Retour (RR). Dat was het platform van waaruit de matig bezochte manifestatie op 23 oktober op touw heeft gezet. Ik zie geen tekenen dat van daaruit nog veel positiefs zal gebeuren.

Waarom denk ik dat? De vrij geringe opkomt opp zioch hoeft geen ramp te zijn. Er waren rond 400 aanwezigen, met welwillende ogen geteld althans. Dat is, gezien de lange voorbereiding en de verwoede pogingen om grotere organisaties tot deelname te verleiden, gewoon weinig. Maar een passend spreekwoord zegt: alle begin is moeilijk. Zaak is dan om een goede aanpak te kiezen voor een vervolg. Maar daarvan zie ik geen spoor. Eerder het tegendeel.

Problematisch is al de manier waarop RR zelf schrijft over de manifestatie. Het deelnemersaantal werd in dat verslag opgevijzeld tot 600 – terwijkl de 400 die ik noemde al tamelijk positief zijn begroot. Er werd gesproken van een “opgetogen, strijdbare stemming”. Strijdbaarheid was er zeker, en er liepen ongetwijfeld ook wel opgetogen mensen rond. Maar wie waren de aanwezigen in hoofdzaak? Vrijwel uitsluitend mensen van linksradicale orgtanisaties en netwerken, van Internationale Socialisten (IS) tot en met anarchisten, met alles ertussen in. Goed dat we er waren – maar we waren wel weer met de usual suspects. Als dat de inzet was, dan was het nog niet zo erg. Maar zoiets omschrijven als “startschot voor verzet”, zoals Rekening Retour het omschrijft, is naar mijn mening jezelf hypen, grootspraak, niet nuttig.

RR had de toon van haar oproep bewust gematigd gehouden, en voor een hele voorzichtige kalme actie-opzet gekozen –  manifestatie, geen optocht – kennelijk om de drempel naar SP en vakbeweging zo laag mogelijk te maken. Maar de SP-leiding had nauwelijks, en de FNV-top helemaal níet, gehapt op het aas. Ik zag een kleine handvol SP-ers, een groepje FNV-ers, herkenbaar aan hesjes. Voor een partij met tienduizenden leden en een vakbond met vele honderdduizenden leden was dat niet heel indrukwekkend.

Het is echter niet gek dat mensen als Jongerius en Roemer geen steun geven aan RR. Die weten immers ook wel wat voor groeperingen RR hbben gevormd: linksradicale groepen van allerhande soort. In hun ogen is er helemaal geen wezenlijk verschil tussen een trotskist die met krant zwaait of een anarchist die met vlag wappert: ze horen allebei bij een soort van links waar ze niet veel van moeten hebben. Hoe zeer RR ook haar best doet om gematigd over te komen, die radicalere groepen – of het nu gaat om IS, om Doorbraak of weet ik wie – houden er veel radicaler opvattingen op na.  Het idee dat FNV-top en SP-bestuur zich om de tuin laten leideren door dat radicalisme binnen RR kunstmatig naar de achtergrond te houden, is naief. Het heeft ook iets onwaarachtigs: je voordoen als iets wat je niet echt bent.

Nu kan het toch voorkomen dat SP en FNV redenen te hebben om steun te verlenen aan een initiatief dat veel radicaler is dan zijzelf het liefst zien. Op die redenen heeft de toonzetting van zo’n initiatief echter geen overwegende invloed: die redenen vloeien voort uit eigen afwegingen, bijvoorbeeld omdat FNV-bestuurders graag een radicaal linkerbeen voorzetten omdat een regering ze tot een confrontatie heeft gedwongen die ze niet zonder zwaar gezichtsverlies uit de weg kunnen gaan. Zoiets zagen we in 2004, tijdens protesten tegen de sloop van pre-pensioen en VUT door Balkenende II. Ook dan is het dus helemaal niet nodig  voor radicalere initiatieven om de scherpte van hun inbreng in de strijd weg te schaven of naar de achtergrond te duwen. Alle pogingen van RR om zich gematigd voor te doen, zijn dus betrekkelijk nutteloos. Maar intussen worden ermee wel radicalere mensen en netwerken gedemotiveerd om zich aan RR te verbinden en zich in te zetten. Zo verloor RR zowel aan haar rechterkant als aan haar linkerkant.

Nu zou je kunnen zeggen: maar misschien heeft het meer tijd nodig, het bouwen van een brug naar FNV en SP. Misschien schuiven ze immers alsnog aan. Maar daarvan zie ik geen enkel teken, eerder van het tegendeel. Zowel de SP als de FNV heeft brengt inmiddels eigen initiatieven tegen bezuinigingen op gang. Het zijn die eigen initiatieven die wél handvaten voor strijdbaarheid kunnen zijn, die we dan ook wel serieus moeten nemen. Voor dit soort initiatieven heeft SP en FNV echter helemaal geen RR nodig. Voor degenen die op deze initiatieven vanuit revolutionair oogpunt in willen spelen eigenlijk evenmin. De rol van RR, toch al tamelijk bescheiden, is zo ongeveer uitgespeeld.

Initiatieven van SP en FNV zijn bruikbare handvaten, niet omdat SP en FNV inhoudelijk opeens radicaal zijn geworden. Nee, dat is zo omdat deze organisaties – weliswaar via top down methoden, en met een zeer gematigd perspectief – grotere groepen mensen in beweging brengen. Die mensen – en niet de bestuurders wiens instructies ze vooralsnog navolgen –  vormen een spil van het verzet tegen bezuinigingsbeleid dat op gang komt. Revolutionairen doen er goed aan om aan te haken bij dit soort initiatieven, niet door mee te organiseren binnen die organisaties, maar wel door naar acties te gaan die vanuit deze clubs worden opgezet.

Een zinnige bijdrage daaraan is dan niet alleen onze merkbare aanwezigheid zelf, maar vooral het naar voren brengen van zowel strategische als inhoudelijke punten om de strijd vooruit te helpen. Strategisch dient de nadruk gelegd te worden bij het zichzelf organiseren van mensen in verzet, het uitbouwen van netwerken van actieve mensen in bedrijven en instanties waar bezuinigingen huishouden en ontslagen  dreigen. De strijd in eigen hand nemen is nodig, om te voorkomen dat bonds- en partijbestuurders de strijd  makkelijkk van hogerhand weer kunnen afblazen als dat hun uit komt.

Inhoudelijk doet het ertoe om erop te wijzen dat het probleem verder gaat dat afzonderlijke bezuinigingen, dat er een heel programma van bezuinigingen op ons is losgelaten, en dat we de hele logica van bezuinigingen uit winstebejag afwijzen. Dat betekent dus ook dat we in moeten gaan tegen de neiging om bezuinigingen in het algemeen te aanvaarden maar ‘niet bij ons alstublieft ‘ (onuitgesproken conclusie: doe het maar bij een andere sector) en/ of ‘niet zo zwaar alstublieft’ (onuitgesproken conclusie: maar we erkennen de noodzaak tot bezuinigingen in principe wel). We moeten onszelf en elkaar leren om niet alleen voor onze eigen groep op te komen, maar juist ook voor ándere groepen in een vergelijkbaar schuitje. Anders worden we, groep voor groep, naar de afgrond gejaagd met hooguit wat bescheiden concessies naar groepen die zich wat effectiever weten te verweren dan de rest. 

Bij wat voor soort initiatieven zouden we deze strategie van aanhaken met eigen inbreng kunnen toepassen? Zoals ik al zei, zie ik drie vormen. Het gaat om SP-acties. Het gaat om initiatief vanuit vakbonden. En het gaat om acties vanwege plaatselijke bezuinigingsgevolgen.

Leten we beginnen bij de SP. Er is “Armoede werkt niet”, een initiatief van de SP. Dat richt zich op bezuinigingen ten koste van mensen met een arbeidsbeperking. Het gaat dan bijvoorbeeld om mensen in de Wajong en de WSW die inkomensdaling voor hun neus krijgen. Ook dreigen er 30.000 arbeidsplaatsen in de sociale werkvoorziening geschrapt te worden. Het betreft een wel hele grove aanval op mensen die overwegend al arm zijn, en extra kwetsbaar bovendien door de reden van hun arbeidsbeperking ( in Wajong en WSW kom je niet zonder vrij serieuze gezondheiodsproblemen).

“Armoede werkt niet” heeft het initiatief genomen tot een manifestatie in de Brabanthallen in Den Bosch op 27 november. We krijgen daar een op zich redelijk voorspelbaar schouwspel met Bekende Sprekers, onderbroken door Gezellige Muziek. Onder de sprekers niet alleen Roemer, maar ook PvdA-chef Cohen. Wat RR  niet lukte – verbreding naar het midden – dat lukt de SP wel, maar dan richting PvdA. Maar de SP legt dan ook gewicht in de schaal in termen die de PvdA begrijpt: parlementaire macht, organisatorische kracht.

Nee, het wordt niet bepaald het soort actie dat ik het liefste zie. Maar de SP heeft een stevig netwerk, en ik denk dat het wel eens erg druk kan worden op die dag en op die plaats. En aan oprechte uitingen van woede zal het bepaald niet ontbreken. In de WSW is al vaker actie georganiseerd, het is een sector waar wel degelijk enige tradictie van vakbondsactiviteit is. Juist het feit dat de SP de woede vooral top-down organiseert, zou een extra reden moeten zijn voor revolutionairen die from the bottom up verzet op basis van die zelfde – en zo terechte! – woede willen helpen organiseren, om erbij te zijn en zich te laten zien, horen en gelden.

Een tweede soort initiatieven die ertoe doen, komt uit de vakbeweging. Die krijgt door de harde opstelling van de regering gewoon conflicten opgedrongem hoe zeer vakbondsbestuurders ook streven naar harmonie en compromis (ze worden betaald om te onderhandelen, dat is hun vak). Een voorbeeld van zo’n conflict zien we al aankomen: de strijd rond een nieuwe CAO voor rijksambtenaren. De regering wil een loonstop, voor twee jaar aansluitend. Bovendien worden van regeringskant gedwongen ontslagen onder ambtenaren niet uitgesloten.

Vakbondsbestuurders kunnen dit niet zonder slag of stoot laten gebeuren zonder dat gewone vakbondsleden zich van de bond afwenden. het kán, na dreigende taal over en weer, tot een soort akkoord komen. Maar het is helemaal niet uitgesloten dat de vakbond druk op de ketel via stakingsactie nodig vindt. Dit opent weer de mogelijkheid om de boven geschetste benadering van meedoen met eigen zelfstandige lijn, aanhaken met eigen radicale inbreng, te hanteren. Doen we dat niet, dan staat de regering sterker tegenover de ambtenaren, en staan de vakbondsbestuurders in geval van compromis ook steviger tegenover ambtenaren die daarmee geen genoegen willen nemen.

Een derde soort initiatieven is misschien wel het meest bemoedigende: rechtstreeks bedreigde groepen die tamelijk rechtstreeks zelf in verweer komen tegen de dreiging. Een prachtvoorbeeld zagen we enkele weken geleden in Nijmegen. Daar dreigen door bezuinigingen maar liefst 850 mensen met hun gesubsidieerde baan kwijt te raken. Het gaat hier om allerhande nuttige activiteiten, in jongerencentra, bij fietsenstallingen en huiswerkbegeleiding en bij hulp aan vluchtelingen en zo meer. Op vrij korte termijn werd er een demonstratie op touw gezet, waaraan 500 mensen deelnamen. Dat was op 28 oktober. In een handvol dagen kwamen het initiatiefnemers plaatselijk dan Rekening Retour in twee maanden landelijk… Enkele dagen later was er ook een vergadering van de gemeenteraad waar wederom krtiek en rpotest te horen was. De linkse organisatie Doorbraak zet zich daarbinnen in voor een vervolg aan sociaal verzet. Het laat zien hoe rechtstreeks betrokkenen zich soms kunnen doen gelden tegen concrete dreigingen. Dit soort acties gaan we meer zien. In de culturele sector bijvoorbeeld gonst het al een paar maanden.

Het is zaak om ons te betrekken waar protest en verzet van dit type oplaait, met een houding van volslagen solidariteit – en daarbinnen onze inhoudelijke en strategische inbreng te leveren om de strijd zowel aan te helpen scherpen als te helpen uitbreiden.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: