21 januari: over actievormen en radicalisering

Nog enkele opmerkingen naar aanleiding van het studentenprotest van afgelopen vrijdag. Ik heb het gehad over de indrukwekkende omvang. Het grove politiegeweld is de revue gepasseerd, al is daar het laatste woord niet over gezegd. Er zijn een paar andere zaken die nog aandacht verdienen.

In de eerste plaats de actie op het Malieveld zelf, de sfeer daar, de interactie tussen verschillende groepen actievoerenden en dergelijke. Vaste lezers van dit blog kennen mijn standpunt over stilstaande manifestaties op modderige velden: ik vind het grotendeels de dood in de pot. Mensen mogen kijken en luisteren naar entertainment en worden onthaald op politieke toespraken, deels zelfs van politici tegen wiens beleid nu juist geprotesteerd wordt. Actievoerders worden doorde opzet feitelijk gedegradeerd tot toeschouwers bij een spektakel waar zij zelf geen greep op hebben. Het is een zwakke vorm van actievoeren, en we moeten ons blijven inzetten voor steviger vormen, op zijn minst lópende demonstraties, strijdbare optochten, in plaats van louter stilstaan-evenementen. En in studentenland lijkt me de tijd voor stevige bezettingsacties en dergelijke ook wel gekomen.

Maar deze houding behoeft wel aanvulling, en dient in perspectief geplaatst te worden. Ja, voor ervaren en vooral voor radicalere actievoerders ís een manifestatie doorgaans een onbevredigend, duf iets. Maar het overgrote deel van de aaanwezigen was niet radicaal, en hoogstwaarschijnlijk ook niet ervaren. Ik vermoed dat van de 15.000 deelnemers er minstens 10.000 voor het eerst of misschien voor de tweede keer aan studentenacties deelnamen. Duizenden hadden wellicht sowieso nooit eerder actie gevoerd. Voor al deze mensen was deelname aan zo’n manifestatie een stap richting actief worden, iets wat men dééd, niet louter iets wat men onderging.

Ja, de actie-opzet behandelde mensen als toeschouwers, en dat is ene punt dat naar voren gebracht moet blijven worden. Maar aanwezigen voelden zich waarschijnlijk niet zo, en gedroegen zich ook niet enkel als publiek van een show. Mensen hadden zich voorbereid, hadden de meest uiteenlopende borden en spandoeken vervaardigd, en hielden de dingen de lucht in: een vorm van activiteit, niet van louter toeschouwerschap. De mensen dichterbij het podium volgdende toespraken klaarblijkelijk, en reageerden er op. Cohen en Pechtold kregen een welwillend applaus, soms meer dan dat, Roemer ook. Halbe Schippers kreeg boegeroep, en handjes in de lucht met van die bla-bla-vingertjes open en dicht. Bij zijn toespraak staken mensen vlak vooraan ook Bengaals vuur af, en ik begreep dat er ook troep naar hem gegooid is. Dit waren dan wel toeschouwers van een spektakel, maar het waren nu en dan behoorlijk bóze toeschouwers, die hun boosheid actief lieten blijken.

Dit soort dingen zijn belangrijk om te signaleren. We moeten de slappe aanpak van de officiële organisatie niet verwarren met de helemaal niet zo slappe stemming van de aanwezigen, ook niet van die aanwezigen die nog een flinke dosis vertrouwen hebben in flinke stukken van de gevestigde p0litiek. Breken met dat vertrouwen is een leerproces. Het uitjouwen van een staatssecretaris is daar deel van, het applaudiseren voor andere politici – in wie de teleurstelling kennelijk nog moet komen – evenzeer. Dat Rutte al heeft aangegeven dat hij gewoon doorgaat met zijn plannen speelt hierin ook een rol: het wijd verbreide idee dat de premier wel ontvankelijk zal zijn voor redelijke argumenten ondersteund door een grote groep demonstranten, wordt zo weer eens aangetast.

Al met al denk ik dat de negatieve perceptie die radicalen hebben van de manifestatie-als-ap passief-spektakel, niet gedeeld wordt door het overgrote deel van de andere demonstranten. Zo is het tekenend dat in de media de actie stelselmatig als demonstratie werd aangeduid, niet als manifestatie. Aanwezigen hadden wel degelijk het gevoel dat ze iets gingen dóén,  niet louter kwamen kijken en luisteren. En de stukjes activiteit die juist ook deze demonstranten lieten zien, bieden aanknopingspunten en hoop.

De volgende vraag is dan: hoe kunnen radicalere delen van de studentenbeweging via deze aanknopingspunten grotere groepen aanmoedigen ook steviger actievormen te hanteren en stappen te zetten naar een scherpere opstelling? Hoe helpen we het proces vooruit waarin mensen niet alleen een enkele politicus en maatregel afwijzen, maar het hele beleid van bezuinigingen – om te beginnen in het onderwijs, maar ook daarbuiten?

Praktischer: hoe doorbreken we een situatie waarin een groot deel van de actievoerders vooraan staat te luisteren klappen, boeroepen – om vervolgens naar huis te gaan… terwijl achter op het veld kleinere groepen afwachten en zich opmaken voor pogingen de binnenstad in te trekken, naar het ministerie en ook naar Het Plein vlakbij het Binnenhof?  Maar de scheiding tussen de groepen die dit soort acties  aan het eind voerden, en de meerderheid van actievoerders op het Malieveld, was nog veel en veel te groot. Aan de radicalere stromingen de taak om dingen te bedenken om deze muur verder te slopen en aansluiting te vinden. Een mooie flyer uitdelen – zoals gebeurde – waarin mensen werd opgeroepen zich te verzamelen voor vervolg-actie naderhand is goed: maar voor heel veel mensen die over zoiets van tevoren niet hebben kunnen nadenken is de stap inééns waarschijnlijk te groot. Het proces van banden opbouwen en vertrouwen winnen in radicalere vormen van strijd is iets van langere adem, en heeft een langere aanloop nodig. Net als het hele proces van radicalisering onder bredere groepen dat nodig is om te winnen.

Dát er pogingen gedaan werden tot lópende actie buiten het Malieveld vond ik geweldig. Dat het zelfs lukte het Plein op de te komen, tot dichtbij het Binnenhof om daar actie te voeren – wat ik pas na thuiskomst hoorde – vond ik een echte overwinning. Is het trouwens anderen ook opgevallen dat er wél veel politie te zien was alom, maar géén gesloten ME-linies die de toegang naar de binnenstad versperden? Er was volgens mij deze keer ook géén noodverordening, of hebben ze hun noodverordeling stilgehouden? De repressie was gemeen. Maar laten we ons geen illusies maken: de staat heeft zich nog ingehouden, en haar onderdrukking tamelijk selectief toegepast, gericht op de uitbraakpogingen achteraf. Als het echter lukt bredere steun en deelname te bereiken aan het soort steviger acties dat heeft plaatsgevonden, dan gaat de ME het een volgende keer bepaald moeilijker krijgen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: