No-fly zone boven Libië? Waarom ik Avaaz-petitie niet teken

Avaaz, een on-line burgerbeweging, heeft een petitie gelanceerd om tot een no-fly zone in Libië te komen. De groep vraagt mensen om afgevaardigeden in de VN-Veiligheidsraad en dergelijke op te roepen tot  zo’n vliegverbod te bel sluiten, effectieve sancties af te kondigen en strafvervolging tegen bij geweld tegen burgers betrokken LIbische functionarissen in te helpen stellen. Het is een actie die sympathiek oogt, en ongetwijfeld ingegeven is door begaanheid met het leed van door Kadhafi’s bewind geterroriseerde mensen. Maar ik teken niet, en ik hoop dat juist mensen die de kant van de opstand in Libië kiezen, evenmin tekenen. Ook de nog beperkte vorm van interventie waar de petitie toe oproept, is om allerlei redenen een gevaarlijke, heilloze weg (1).

Instelling van een no-fly zone is een oorlogsdaad. Het betekent dat Libische vliegtuigen belet moeten worden om boven Libië te vliegen. Dat betekent: neerhalen van vliegtuigen die dat toch doen. Maar het betekent ook: uitschakelen van Libisch luchtafweergeschut, zodat vliegtuigen van de mogendheden  die het vliegverbod handhaven, onbedreigd boven Libië kunne vliegen. Het betekent dus een reeks luchtaanvallen op Libische stellingen. Die zouden wel eens in dichtbevolkte steden kunnen staan. Gevolg: burgerslachtoffers. Om mensen in Benghazi te redden gaan mensen in Tripoli gedood worden.

Instelling van zo’n vliegverbod is waarschijnlijk onvoldoende om het aangegeven doel – mensen te beschermen van het Libische staatsgeweld – te bereiken. Het overwicht van Kadhafi bestaat lang niet enkel uit straaljagers en helicopters. Het bewind heeft oorlogsschepen, en grote aantallen tanks en dergelijke. Daarmee is Zawiya uiteindelijk veroverd, daarmee worden nu toch andere plaatsen waar de opstand heeft gezegevierd, nu onder vuur genomen. Mijn inschatting van afgelopen vrijdag gaat nu niet meer op, Kadhafi heeft zijn positie helaas militair flink versterkt. Als Kadhafi niet meer mag vliegen en bombarderen, maar wel zijn tanks kan laten vuren en steden vanaf zee onder vuur kan nemen, dan veranderen de krachtsverhoudingen nog nauwelijks.

Een voorstander van een vliegverbod is vrij openhartig.  “Het heeft geen om een no-fly zone in te stellen als zowel het Westen als Arabische leiders niet bereid zijn de volgende stap te nemen”, zegt James Traub in Foreign Policy. Immers: “Hoewel Kadhafi’s troepen  steeds effectiever van hun luchtmacht maken, zouden ze nog steeds een beslissend overwicht hebben over de rebellen zonder die luchtmacht.” Ik weet niet of dat overwicht zo beslissend is: het steeds weer overlopen van groepen Kadhafi-soldaten geeft aan dat puur militair overwicht in deze strijd niet de enige factor is. Maar het is wel zeer goed mogelijk dat Traub gelijk heeft. Als er dan een vkliegverbod is, en Kadhafi’s soldaten blijven moorddadig oprukken, wat dan? Dan moeten we in deze logica maar overgaan op bombardementen op militaire posities, met als doel “de balans tussen de regering en de rebellen te doen doorslaan”, naar de kant van de opstandelingen. De mogendheden die het vliegverbod doorvoeren, moeten bereid zijn verder te gaan en militair in te grijpen zodat de opstandelingen kunnen winnen. Dat betekent een grote oorlogsoperatie tegen Libische troepen, militaire stellingen en dergelijke. Eerdere operaties van dat type draaiden uit op grootschalig geweld, met volop burgerdoden. Alweer: om mensen in het ene deel van Libië te redden, worden mensen in een ander deel van het leven beroofd. Ziedaar het hellende vlak. Afzien van een vervolg zou betekenen dat de overwinning van Kadhafi alsnog komt, alleen mat wat vertraging. Dan heeft het vliegverbod de oorlog alleen maar gerekt, en het aantal slachtoffers ervan wellicht zelfs verder de hoogte in gejaagd. Een vliegverbod is dus de aanzet tot méér en zwaarder militair ingrijopen, tot grotere oorlog. Zo niet, dan dreigt het een bijdrage te zijn aan een bloedig achterhoede gevecht met evengoed nog fatale afloop.

Natuurlijk, voorstanders hopen op een derde mogelijkheid: het vliegverbod brengt voldoende verzwakking van Kadhafi’s macht, de opstand hervat de opmars en wint. Variant ervan: het vliegverbod maakt krachten in Kadhafi’s hofhouding duidelijk dat de ze gaan verliezen, en dat ze dus van Kadhafi af moeten, officieren plegen een staatsgreep, Kadhafi wordt op een vliegtuig naar Venezuela gezet, naar zijn goede loyale vriend Chavez. In beide gevallen heeft het vliegverbod dan wel, misschien met weinig of geen extra doden, bijgedragen aan Kadhafi’s val, en aan de overwinning van de opstandelingen. Dat is het minst erge scenario, en ongetwijfeld is dát de hoop die steun aan een luchtverbod inspireert.

Maar ook die relatief gunstige afloop is minder gunstig dan het lijkt. Het is dan namelijk niet zonder meer de opstand die dan wint. Het zijn de handhavers van de no-fly zone die de overwinning mede hebben gebracht. Dat geeft ze invloed in wat er vervolgens gebeurt. Dat maakt het relevant om ons af te vragen wie deze handhavers waarschijnlijk zullen zijn. De VS is de aangewezen macht, vanwege de militaire kracht van dat land. Daarnaast komen Groot-Brittannië en Frankrijk in aanmerking. Als zij een vliegverbod gaan afdwingen, dan zijn hun belangen in het spel. Zijn dat belangen waar de opstand vertrouwen in zou kunnen hebben? Frankrijk steunde tot op het laatste moment de dictatuur in Tuiniesië. Is dat land nu opeens een vriend van democratie in Noord-Afrika? Groot-Brittannië had tot enkele weken geleden bijna intiem-goede banden met Kadhafi’s bewind. Is dat nu opeens een land dat de vrijheid van Libiërs hoog in het vaandel heeft? Deze twee landen zijn tamelijk enthousiast voorstander van de no-fly zone. Hun staat van dienst zou ernstig te denken moeten geven over de wenselijkheid. Deze staten vechten voor hun belangen. Een bijdrage aan het vliegverbod zal ze een breekijzer geven om in een goed blaadje te staan bij degenen die de opstand leiden. Op die manier kunnen ze dan hun belangen behartigen.

Die belangen hebben twee kanten. Er is de olie, en de bijbehorende contracten en investeringen. Er is ook de migratie. Kadhafi werkte tot ver in 2010 vol overgave samen met Europese staten om migranten tegen te houden die uit Noord-Afrika naar Europa wilden. De Libische staat opereerde als verlengstuk van de grensbewaking van de EU, als deel van de oorlog die de EU al jaren tegen migranten voert. Goodwill van Europese staten, bij de opstandelingen verworven via een vliegverbod, maakt opstandelingen , als ze straks Libië (helpen) regeren misschie vatbaar voor het idee om de rol van de Libische staat als hulpstuk van de immigratiedienst van de EU weer uit te gaan oefenen.

Die kant gaat het al op. “In een oproep voor een lucht- en zeeblokkade zei mijnheer Jallil dat kolonel Kadhafi ‘deze gebruikt voor  meerdere doeleinden zoals  het vervoer van wapens (naar zijn troepen) en om ons aan te vallen, en om illegale immigranten toe te staan naar Europa te vluchten vanuit de havens die hij beheerst.'” Deze mijnheer Jallil is  Mustafa Abdul Jallil, voorzitter van de Nationale OvergangsRaad, het orgaan dat als politieke leiding van de opstand in het leven geroepen is. De man was trouwens tot 21 februari minister van justitie onder Kadhafi, en weet ongetwijfeld meer van het tegenhouden van migranten uit dat land. Hij noemt hier in feite dit tegenhouden als motief voor Westerse interventie, en speelt daarmee behendig én reactionair in op de belangen van eventueel interveniërende landen. Het laat zien in welk wespennest we ons steken, op wat voor glijdende schaal we ons begeven, als we interventiepleidooien van enig links krediet gaan verschaffen. Precies dat is de essentie van die Avaaz-petitie: krediet geven aan gevaarlijke interventie.

Over de VS heb ik het nog niet gehad. Die staat niet te springen om deze no-fly zone. Iemand als minister van defensie Robert Gates ziet de risico’s, en meet breed uit wat voor stevige operatie een no-fly zone inhoudt. De terughoudendheid zal ingegeven zijn door het feit dat interventie in Irak en Afghanistan nu niet bepaald een glorieus succes is geweest. Aan een nieuwe oorlog in het Midden-Oosten heeft de VS niet direct behoefte. De VS weten ook hoe gevoelig zoiets ligt in die regio. Niet voor niets noemt de VS dan ook steun uit de Arabische wereld als belangrijke voorwaarde, naast een VN-mandaat en naast een situatie die urgent om maatregelen vraagt.

Het streven naar een vliegverbod is dan ook vooral een Europees streven. Maar het is niet gezegd dat dit zo blijft. Er woedt in leidende VS-kringendiscussie over interventie-opties, over dat vliegverbod, ook over mogelijke wapensteun aan de opstandelingen. Als er grote internationale druk is om een vliegverbod in te stellen, en de VS krijgt het gevoel niet achter te kunnen blijven, kan de opstelling van de VS veranderen. Maar dan zal dat land een prijs bedingen. Meehelpen een no-fly zone uit te voeren zal dan betekenen: Amerikaanse belangen in Libië tot gelding te brengen. De VS staan nu eens niet vooraan. De Avaaz-petitie beïnvloedt echter het politieke klimaat – in een richting waarin ook de VS die kant op kan gaan. Een heilloze richting.

Voorstanders van een vliegverbod komen, naast het afwenden van Kadhafi’s overwinning, met twee argumenten. Ze erkennen de risico’s, en ontkennen ook niet dat belangen zoals ik die schetste, mee spelen. Maar, impliceren ze, het gaat niet om die landen, het gaat om de VN als opdrachtgever. Dat zorgt ervoor dat het niet zomaar enkele staten zijn die hun ding kunnen doen. En ze zeggen: de rebellen vragen er zélf om, het is een daad van steun aan de revolutie. Beide argumenten zijn niet adequaat, onvoldoende reden om de petitie te steunen.

Eerst de VN. Waarom zou die een positieve rol spelen, als afzonderlijke staten dat niet doen? Als vijf mafiabazen afzonderlijk gezien worden als grote criminelen, waarom verandert dat dan als de vijf mafiabazen een beraad hebben om gemeenschappelijke zaken te bespreken? Vervang ‘mafiabazsen’ door ‘mogendheden’, en je hebt de kern van de VN in kaart. Een resolutie van de Veiligheidsraad bijvoorbeeld vereist steun – althans, geen veto – van de vijf permanente leden: VS, Rusland, China, Frankrijk en Engeland. Die laatste twee landen zien het wel zitten, en zijn gangmakers richting vliegverbod. Maar we zagen al dat daarin eigen belangen – olie, contracten, en het wéghouden van immigranten – een rol spelen. Onbaatzuchtigheid speelt bepaald geen hoofdrol. De VS, aarzelend zoals we zagen, zal de toegang tot de Libische olie niet willen versmaden als ze zich er toch in laat betrekken.

Dfan hebben we Rusland en China. Rusland was, tot een paar dagen geleden, groot wapenleverancier voor het bewind van Kadhafi. Dat land zal niet zitten te wachten op de val van dat regime, al zijn de wapencontracten nu stopgezet. China zal van die val ook niet bnlij worden, het brengt burgers van dat land maar op rebelse ideeën. Beide landen wijzen ingrijpen in andere staten sowieso af: dictators mogen in principe met hun burgers doen wat ze willen, dat doen de leiders van die landen het liefst zelf ook. Die leiders zullen een vliegverbod niet verwelkomen, en mogelijk blokkeren met een veto. Als deze twee landen toch steun geven aan dat vliegverbod, zullen ze dat doen omdat ze er iets voor terug verwachten. Dat kan – alweer – gaan om olie: vooral China is al jaren bezig in Afrika met het sluiten van lucratieve grondstoffencontracten, en daar kan Libië best bij. Het kan ook gana om een ander soort voor-wat-hoort-wat: ‘als jullie onze no-fly zione in Libië steunen, dan zeuren wij niet meer over Tibet, dat soort dingen. Belangen, koehandel. Dat zaken via een VN-orgaan gespeeld worden, maakt zaken niet principiëel minder onfris.

Dat alles betreft dan nog alleen het draagvlak van de VN. Er is intussen wel voorzien in ander draagvlak voor een no-fly zone: de Arabische Liga is er vóór. Dat zou al héél ernstig te denken moeten geven. het betekent dat Egyptische generaals die medeplichtig zijn aan het aftuigen, beschieten en folteren van betogers, steun geven aan een vliegverbod in Libië. Het betekent dat het Saoedische vorstenhuis, dat afgelopen vrijdag nog met groot machtsvertoon demonstraties vrijwel onmogelijk maakte, voor zo n vliegverbod is. Het betekent dat het koninklijke bewind in Bahrein, dat vandaag traangas tegen betogers heeft ingezet, voor zo’n vliegverbod is. Het betekent dat Jemen, waar politiegeweld met traangas en kogels vandaag tot mogelijk 70 gewonden leidde, en waar gisteren zelfs drie doden en 250 gewonden vielen toen politie met scherp schoot op demonstranten, zo’n vliegverbod accepteert.

Ga zo maar door: een verzameling halve en hele dictaturen wil nu optreden tegen een collega-dictator. Iedere geloofwaardigheid is zoek. Hier spreekt niet de afkeer van onderdrukking. Hier spreekt de afkeer van inefficiënte onderdrukking, van onderdrukking die niet meer werkt. Kadhafi heeft het onhandig aangepakt, provoceerde onbeheersbaar verzet, antwoordde met bruut geweld en verloor iedere geloofwaardigheid. Daarom moet hij maar weg. Dat is ongeveer de logica van dit gezelschap. Een leraar die geen orde kan houden en zijn leerlingen in de klas begint te mishandelen, is vroeg of laat ook  niet meer te handhaven.

Terug naar de VN. Zelfs als we een breed draagvlak, van die VN bijvoorbeeld, wezenlijk achten, dan nog resteert er het probleem: wie voert de VN-resolutie uit? Dát is de sleutel. De uitvoerende staten zijn de staten wiens belangen via de uitvoering de  doorslag zullen geven, wat er ook precies in VN-verband kan worden bedacht. Allerlei interventies hebben trouwens eerder onder VN-dekking plaatsgevonden: Desert Storm, de Amerikaanse aanvalsoorlog tegen tegen Irak in 1991 bijvoorbeeld, en de moordende sancties tegen dat land die erop volgden. Interventies in VN-verband zijn niet principieel beter, humaner opf wenselijker dan interventies van staten afzonderlijk of van kleinere coalities.

Tot slot misschien het krachtigste argument voor een vliegverbod: mensen van de opstand vragen er zelf om. Aan hun verzoek tegemoet komen is een daad van solidariteit. Dat is het standpunt van Paul Woodward. Hij verwijst naar een oproep van de al eerder aangehaalde leider van de Overgangsraad, Mustafa Abdul Jalil, voor een no-fly zone. Hij zegt vervolgens: “Anti-interventionisten  kunnen er de voorkeur aan geven om zich doof te houden voor dit appél, of de  autoriteit van Abdul-Jalil om voor de revolutie te spreken in twijfel te trekken, maar ik zeg dat het tijd is om dit versleten debat opzij te zetten. Het is tijd om de Libische revolutie te steunen.” Ja, ja. Discussie is maar lastig, wie niet voor ons is, is tegen ons. Ik denk niet dat we ons door dit soort morele pressie moeten laten leiden. Ik sta aan de kant van de Libische revolutie. Ik vraag me af of dat van de aanvoerder van die raad – nogmaals, ex-minister van het Kadhafi-bewind – wel zonder meer gezegd kan worden. En ik denk dat juist degenen die deze revolutie een goed hart toedragen, maar beter kunnen waarschuwen voor schijn-oplossingen die de revolutie afhankelijk maken van grote mogendheden met hun belangen.

Ja, ook Woodward ziet de risico’s, hij ziet dat allerlei belangen kunnen meespelen. Hij zegt: “openbare druk opbouwen ter ondersteuning van  buitenlandse assistentie ana de rebellen gaat niet om een beroep doen op de idealistische insticten waar die waarschijnlijk niet gevonden kunnen worden. Het gaat erom een rechtvaardige szaak te steunen, zelfs al is die steun besmet met een pakket dubieuze belangen.” De narigheid is dat de goede zaak door het nastreven van die belangen niet alleen wordt besmet, maar werkelijk ondermijnd. Ook bij interventie op verzoek zullen de aspiraties van de opstand ondergeschikt worden aan de ambities van de humanitaire ‘hulpverleners’. Die handelen nu eenmaal niet op basis van ‘u roept, wij draaien’ , maar op basis van economische en strategische belangen die de Libische revolutie niet beschermen, maar juist bedreigen.

(1) Het weblog Lenin’s Tomb heeft een nuttig artikel rond de Avaaz-petitie, eveneens afwijzend.

Advertenties

7 Responses to No-fly zone boven Libië? Waarom ik Avaaz-petitie niet teken

  1. Buchan schreef:

    Ik heb heel veel moeite met de uiteenzetting. Geen ingrijpen, want daardoor vallen er nog meer burgerdoden. Interessant, maar wat er gaat er gebeuren als Khadaffi toch in het zadel blijft? Wat gebeurde er met de Koerden en de zuidelijke opstandelingen in Irak nadat Saddam toch niet verdreven werden? Daarnaast zal Khadaffi zijn greep op de bevolking intensiveren door middel van een nog grotere geheime dienst, nog meer verdwijningen, doodseskaders etc. etc. Als Khadaffi wint, is dat ook een steun in de rug voor andere dictators (in de regio) die zullen zien dat ze met bruut geweld winnen omdat de rest van de wereld toekijkt.
    Een vliegverbod is misschien niet zaligmakend, maar het is momenteel vooral de luchtmacht die de opstandelingen zware verliezen toebrengt. Tanks en dergelijke zijn zwaar materiaal, maar met een guerilla kan je daar misschien van winnen. Tegen vliegtuigen heb je geen schijn van kans.
    Er moet iets gedaan worden en wel nu. Aan alleen solidariteit hebben ze daar nu weinig, internationale brigades verwacht ik niet, dus wat dan? Ik verwacht niet dat er nog veel soldaten zullen overlopen, nu Khadaffi aan de winnende hand lijkt. Zelfs in Benghazi zijn er volgens berichten al doodseskaders actief. Nu niks doen zou catastrofaal zijn voor het moreel en voor de revolutie(s).

  2. Peter Storm schreef:

    Kijk naar Bahrein! Als je interventie op verzoek van één kant, de goeie in een conflict in Libië acceptabel vindt, sta je zwakker als je interventie op verzoek van één kant, de verkeerde, in Bahrein wil afwijzen. Dat laatste is, nu Saoedische troepen het bewind komen helpen in overleg met dat bewind, wel aan de orde.

    En het verhaal van we guerrilla tegen de tanks… er woedt daar geen guerrilla. Het is een oorlog van eenheden aan een front, afgewisseld met pogingen om steden te heroveren met zwaar geschut. Ik blijf erbij dat vliegtuigen daarin een vervelende maar helemaal geen dominante rol in spelen. Dit wordt, als het misgaat, Fallujah part two, en als Kadhafi bereid en instaat in steden gewoon te verpulveren, dan helpt een stadguerrilla daar niet tegen. Wil je dat militair stoppen, zuil je die tankeenheden uit moeten schakelen, dat vergt meer dan een vliegverbod. Accepteer je desnoods die consequentie? En accepteer je ook het vervolg? Een beslissende rol voor de interventiemachten in wie vervolgens Kadhafi opvolgt en hoe het land geregeld wordt? Boven het hele potentiële drama staat in grote letters geschreven: Irak, Afghanistan, Kosovo… Ook toen ‘moesten we iets doen’, want ‘niets doen was geen optie’… Links zou daarvan geleerd moeten hebbebn: dit soort morele chantage moeten we afwimpelen, in plaats van er, uit begrijpelijke wanhoop, in mee te gaan.

    Ik deel je angst voor Kadhafi’s dreigende machtsbehoud, en de negatieve invloed op de zaken in de hele regio. maar interventie betekent OOK een terugslag voor revolutie elders: het laat zien dat zonder de Sheriff uit Washington of zijn Franse / Britse collega’s geen vrijheid te bereiken is – en mét die sheriff evenmin, zoals het vervolg zal laten zien.

    Ik blijf erbij dat als je nu vliegverbod doet, en het werkt niet, je dan wel heel dichtbij uitbreiding ervan komt. Dan voert de NAVO straks oorlog – tégen Kadhafi, en vóór een bewind onder de leiding van dienst ex-minister van justitie, groot voorvechter van méér dan enkel een vliegverbod zoals ik herhaaldelijk aantoonde… Dan krijg je die doodseskaders alsnog, vrees ik, maar dan onder nieuw management. Hoe dominanter de interventie in het verhaal, hoe groter het overwicht bínnen de opstand van juist rechtse conservatieve militaristische krachten. De interventie steunen betekent: de contrarevolutie BINNEN de opstand versterken. Dat heb ik in dit stuk niet uitgewerkt, maar in eerdere stukken wel.

    En hoe pijnlijk het ook voelt: soms is niets doen beter. Met name als iets doen neerkomt op de boel erger maken, zoals nu. En het is triest dat linkse mensen dat keer op keer pas erkennen nadat het kwaad alweer is geschied. Exact dezelfde discussie voerden we in 1998-1999 rond Kosovo, waar vervolgens de NAVO de Servische etnische zuiveraars heeft vervangen . door Albanese etnische zuiveraars. Onder hetzelfde motto: “we moegen nioet werkeloos toezien”… When will we ever learn?

  3. NOalCalcioModerno schreef:

    Ontzettend moeilijke discussie…en ik moet toegeven dat ik dezelfde gedachtes daarover had als Buchan: Het is gemakkelijk om ’t hier ver van de plaats des onheils te “ïdeologiseren”…maar wat als je de bommen direct in de nek vallen? De “humanist” in me zou al meteen met een no fly-zone overstag zijn en ik denk dat de RooieRavotr zelf ook allerminst een ideologische cynicus is die aan al dat menselijke leed voorbij gaat (zoals ik ‘m me herinner in ieder geval zeker niet). Voor de kritieken van “Il Ravotro Rosso” is heel wat te zeggen. Maar ik ben er zelf eerlijk gezegd echt nog niet uit wat hier “the lesser evil” is.

    • peterstorm schreef:

      Het is precies de logica van “the lesser evil”die zo levensgevaarlijk is. Steun the Lesser Evil, en het wordt een stérker Evil – en daarmee minder “lesser”… en het verschil tussen de twee evils vermindert. Eerst een slecht regime en een goede opstand. Na Westerse interventie een slecht regime, en een opstand die voor een karretje gespannen wordt, speelbal wordt van krachten die er níét het beste mee voor hebben. En als een no-fly verbod onvoldoende is? Gerichte bombardementen toejuichen – zoals vanuit de opstand inmiddels expliciet ook wordt gevraagd?? http://www.guardian.co.uk/world/2011/mar/14/libyan-rebel-leaders-gaddafi-benghazi Waar eindigt dit?

  4. NOalCalcioModerno schreef:

    Ik ben me al aan ’t inlezen op je volgende artikel. Ik moet toegeven dat dat je argumentatie ook alweer kracht bijzet.

  5. Beatrijs Rol schreef:

    Ik vind het zo al met al een gevaarlijke actie om zomaar petities te ondertekenen. Het kan/zal zijn dat Avaaz een goede club is maar mensen ondertekenen impulsief zonder onderbouwde kennis van zaken uit een emotionele betrokkenheid.
    Als ik het stuk van Peter Storm lees dan besef ik dat het merendeel van de mensen de consequenties van ondertekenen nooit kan overzien in deze complexe wereld van belangen. Wat te doen met Avaaz??

  6. Arjen schreef:

    Ik heb mezelf uitgeschreven bij Avaaz toen ik de mail kreeg met de oproep om hiervoor te tekenen.
    Ik vind het onbegrijpelijk dat een actiegroep zich zo in deze politieke spelletjes gaat mengen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: