Nee tegen luchtaanvallen op Libië, nee tegen Nederlandse rol

De militaire aanvallen in Libië gaan door, en ook Nederland gaat helaas een bijdrage leveren. Zowel de militaire interventie als geheel als ook die Nederlandse deelname zijn verwerpelijk. Daarvoor zijn meerdere redenen. Het interventiebeleid is hypocriet. Niet de behoeften van de Libische bevolking, maar belangen van de interventiemachten staan in dit beleid voorop. De revolutie, in Libië en elders, worden er door gemanipuleerd en gedwarsboomd, hetgeen méér bloedvergieten in de hand werkt. Voorzover er door de Westerse luchtaanvallen al mensen in Benghazi en Misurata worden gered, staat er menselijk lijden en dood elders tegenover, plus het vooruizicht van méér van dat bloedige zelfde.

1. De interventiepolitiek is hypocriet. De officiële motivatie van het vliegverbod en de luchtaanvallen luidt: de burgers van Libië moeten beschermd worden tegen het geweld van Kadhafi’s troepen. Dat werpt meteen de vraag op: waarom verdienen Libiërs wel bescherming tegen Kadhafi, terwijl Bahreini’s, Jemenieten, nu ook Syriërs aan vergelijkbaar staatsgeweld worden blootgesteld zonder dat er zelfs maar van een schietverbod wordt gerept? Sterker: het Westen houdt Bahrein en Saoedi-Arabië de handen boven het hoofd, en komt niet verder dan wat afkeurende woorden van bezorgdheid. Zijn  Libiërs meer waard dan Syriërs? En waar waren de interventiemachten toen Kadhafi in stilte de bevolking onderdrukte, in plaats van openlijk op straten en pleinen? Libische bevolking nu – maar vroeger niet – beschermen, en andere burgers aan hun bloedige lot overlaten, getuigt van hypocrisie. Als dit menselijk leed werkelijk de aanleiding tot ingrijpen is, zou dat immers voor elk vergelijkbaar menselijk leed moeten gelden.

De hypocisie ontgaat mensen in andere landen waar geweld heerst  niet. In Ivoorkust bijvoorbeeld, waar de ene president de macht weigert op te geven, ook nadat een ander verkiezingen heeft gewonnen. In de hoofdstad van het land betoogden enkele honderden mensen vóór VN-ingrijpen, met borden: “VN: Libië wel, waarom niet Ivoorkust? Verlos ons”.  De NRC voegt eraan toe: “De demonstranten verwijten de VN te meten met twee maten. ‘Er is geen olie in Ivoorkust, maar er zijn wel mensenlevens'” Inderdaad: waarom zijn Libische mensen het redden waard en mensen uit Ivoorkust niet? Die vraag dringt zich op, en het maakt het idee dat in Libië principieel uit humanitaire overwegingen wordt ingegrepen, onhoudbaar.

Wijzen op de huichelarij die in de interventie ligt besloten, is een sterk argument. Maar het is in zichzelf niet voldoende. Voorstanders van de interventie kunnen namelijk op meerdere manieren antwoorden. Een hele sterke is bijvoorbeeld: erkennen dat het niet goed is dat er een dubbele maatstaf wordt gehanteerd, en dit tegengaan door ook elders om soortgelijke interventie tepleiten, ook in Syrië en bahrein, en ja, ook in Ivoorkust. Voorstanders kunnen er nog aan toevoegen dat slechts praktische beperkingen beletten dat elke grote wandaad, van welk bewind ook,  tegengegaan wordt met interventie. ‘We kunnen nu eenmaal niet alles tegelijk’. Er is méér nodig dan het wijzen op de imperiale huichelarij om hard te maken dat deze interventie niet deugt. Vandaar argument twee.

2. De interventie dient de belangen van de interventiemachten. We dienen dus die belangen eens te beklijken. Welke interventiestaat streeft welke doelen na met de aanvallen op Libië? De meest enthousiaste voorstanders van deze aanvallen zijn Frankrijk, Groot-Brittannië – en Saoedi-Arabië. De Franse en Britse belangen gaan over olie, maar er is meer. Libië is een oliestaat. Sinds Kadhafi en het Westen hun ruzie bijlegden, doen Westerse oliebedrijven weer goede zaken in het land. Maar toen Kadhafi’s positie gevaar liep vanwege de volksopstand, moesten Westerse staten nadenken: wat als hij valt? Dan komt er één of ander nieuw bewind, geworteld in de opstandsbeweging. Moeten we niet zorgen dat die beweging ons als vrienden ziet, zodat we via hun de oliecontratcten gewoon kunnen continuëren?

Om dat te bereiken, was een vorm van steun aan de opstand nodig. Bescherming van de bevolking tegen Kadhafi’s geweld verschasfte hier de motivatie, Westerse steun aan de opstand het middel – maar olie maakte deel uit van de doelen. Toen Kadhafi’s bewind over meer gevechtskracht bleek te beschikken en de opstand gevaar liep verslagen te worden, hadden vooral Franktrijk en Engeland zo sterk ingezet op die opstand dat ze er een schepje bovenop deden, verder gingen dan een vliegverbod, en een lijn inzetten waarin het bewind militair verslagen moest worden. Dat intussen de opstandsleiding doet wat er verwacht wordt bleek vandaag. “Libische rebellen beloven Westen oliedeals”, berichtte Trouw vandaag.

Het olie-argument geldt voor Europese staten, maar ook voor de VS. Voor Europese staten geldt echter nog meer. Libië onder Khadhafi hielp Europese staten in het tegenhouden van migranten die vanuit Afrika naar Europa wilden komen. Europese staten willen dat een nieuw bewind diezelfde rol gaat spelen: een gewapende macht tegen kwetsbare mensen die ellende en soms levensgevaar ontvluchten. Dat zal een reden zijn om dat nieuwe bewind-in-wording een militair zetje te geven, via de luchtaanvallen. EWr zijn ook meer banaal-politieke afwegingen. Veel wijst erop dat bijvoorbeeld de Franse president Sarkozy feitelijk gewapenderhand met zijn verkiezingscampagne bezig is, door stoer te doen via militaire actie tegen Kadhafi met wie hij vorig jaar nog opgewekt handen stond te schudden.

Het derde land dat enthousiast is voor de aanvallen op Libië is Saoedi-Arabië. Dat land is, net als Libië, een oliestaat. En net als het Libische bewind voelt deze staat zich bedreigd door het opstandsgevaar dat in de hele regio woedt. Je zou dan denken: die twee staten hebben zulke parallelle belangen, de één zal de ander steunen. Dat blijkt niet te kloppen, en dat heeft redenen.

Saoedi-Arabië heeft een uiterst conservatief koninklijk bewind. Dat bewind wijst niet alleen protesten en vleugjes democratie af; het moet ook niets hebben van moderniserende nationalistische officieren die, met progressieve retoriek, traditionele maatschappijen veranderen en er moderne staatskapitalistische staten van maken. Kadhafi begon vanuit zo’n soort ambitie en houding. Ook in landen als Saoedi-Arabië zelf lopen vast voldoende modernistische kolonels rond voor wie de vroegere Egyptische  nationalistische president Nasser nog steeds een soort voorbeeldfiguur zien. net zoals voor Kadhafi Nasser ook een held was. Iets platter gezegd: de koning van Saoedi-Arabië verdedigd Traditioneel Gezag, en moet van de macht van een upstart als Kadhafi niets hebben. Wat de Saoedische elite Kadhafi verwijt is vast niet zijn onderdrukking, maar zijn modernisme en revolutionair klinkende retoriek.

De koning van Saoedi-Arabië en de Libische kolonel kunnen elkaar trouwens ook niet luchten of zien. Kadhafi heeft ooit een moordaanslag op de koning doen beramen. De koning is niet te beroerd om de kolonel terug te pakken door een opstand tegen zijn bewind te steunen. Shakespeare en Machiavelli zouden genieten van de intriges die hier spelen. Steun aan de revolte heeft echter een dieper liggend voordeel. Er kan mee bevorderd worden dan ook binnen zo’n opstand juist conservatieve, bijvoorbeeld ook islamistische, stromingen de overhand krijgen. Dat maakt de opstand in Libië veiliger voor de monarchiën aan de Golf. Tenslotte leidt alle aandacht voor de wandaden van Kadhafi ook nog eens behulpzaam af vande wandaden van het Bahrein-bewind dat momenteel mede overeind wordt gehouden met hulp van Saoedische troepen. Saoedische druk heeft de Arabische Liga  naar steun voor een no-fly zone bewogen, en daarmee ook de druk op de VS om mee te doen met de interventiepolitiek verder opgevoerd.

De VS was aanvankelijk geen groot voorstander van het vliegverbod. MInister Gates wees erop hoe moeilijk zo’n operatie zou zijn, inlichtingenfunctionarissen van de VS wezen erop dat Kadhafi wegens zijn militaire overwicht de opstand waarschijnlijk zou weten te bedwingen. De VS was ook terughoudend omdat nóg een oorlog in een Arabisch land hernieuwde vijandschap van mensen in het Midden-Oosten op zou kunnen roepen.

De VS ging óm, deels vanwege het draagvlak dat Arabische staten vie de Arabische Liga opeens onverwachts boden. De VS zal bovendien een Franse en Britse hoofdrol in een Libië-na-Kadhafi  willen helpen vorkomen door zélf toch maar een prominente rol te gaan spelen. Naast het oliebelang speelt hier samenwerking met de Libische staat – onder welke leiding dan ook – in de strijd tegen ‘islamistische bewegingen’ een rol. Dat Kadhafi de opstand steeds maar omschreef als een Al Qaeda-project was duidelijk een hengelpoging naar Amerikaanse steun. De scepsis van de VS om de opstand te helpen redden zou best eens ingegeven kunnen zijn door Amerikaanse vermoedens dat er inderdaad van jihadistisch-islamistische invloed binnen de opstand sprake zou kunnen zijn. Tóch helpen tegen Kadhafi kan dan gezien worden als: het beste ervan maken, zorgen dat Franse en Britse ambities geen vrij spel krijgen, invloed binnen de opstand verwerven via militair ingrijpen, en zo de opstand buiten anti-Westers/ islamistisch vaarwater te manoeuvreren.

Bij dit alles speelt een wezenlijke strategische afweging een grote rol. De VS heeft eerder dit jaar twee bondgenoten zien vallen vanwege opstanden: Ben Ali en Mubarak. Andere bondgenoten, vooral op het Arabische schiereiland, staan onder druk van volksverzet. Een revolutie in Saoedi-Arabië zou een zeer ernstige bedreiging voor de VS vormen, vanwege de enorme olievoorraden daar, maar ook vanwege de strategische ligging. De VS heeft belang bij een strategie om de opstandigheid in het hele Midden-Oosten en in Noord-Afrika te beteugelen. Het verdedigen van dictators tot tien dagen voor hun val bleek geen goed idee. De dictators vielen ondanks Amerikaanse steun, en de VS leed prestigeverlies door gezien te worden als de tirannenvriend die het was en is, maar ook als niet bijster effectieve tirannenvriend bovendien. Demonstranten verfoeiden de steun van de VS aan Mubarak; Mubarak verfoeide vervolgens de aarzeling in die steun toen de volksopstand te sterk bleek. De VS verloor nogal wat greep op de gebeurtenissen.

Bij de Libische opstand dreigde hetzelfde. Aanvankelijk klonken uit Obama’s Witte Huis slechts de bekende oproepen tot ‘terughoudendheid’ toen de onderdrukking toesloeg tegen de betogers. Toen echter betogingen uitgroeiden dot gewapende volksopstand, en het bewind nog grootschaliger geweld ging gebruiken, improviseerde de VS een nieuwe strategie bij elkaar. De opstandelingen kregen sympathiebetuigingen, later dus ook toezeggingen van militaire steun. De VS profileerde zich als vrijheidsvriend, en heeft zich nu via de luchtaanvallen draagvlak binnen de leiding van de opstand verworven.

De revolutie wordt als het ware geketend door de VS, verliest haar autonomie steeds meer, en wordt een hefboom om Kadhafi te vervangen door regeerrders die plooibaarder zijn dan de kolonel, maar ook veel meer pro-Westers dan heel veel opstandelingen dat hoogstwaarschijnlijk zouden willen. De VS herwint bovendien, door nu eens te interveniëren  op een manier die humanitair overkomt, krediet dat ze voor toekomstigeinterventies nodig denkt te hebben. Het in Irak en Afghanistan zo geschonden prestige kan via een luchtoorlog in Libië worden hersteld, zo is klaarblijkelijk de gedachte. Alles bij elkaar gaat het bij de Westerse interventiepolitiek in Libië niet om het helpen van burgers, maar om een vorm van contrarevolutionair management op minstens regionale schaal.

Dat laatste is wezenlijk om enig gevoel voor perspectief te bewaren of te herwinnen. Het is niet vreemd dat mensen geschokt zijn door wat kadhafi’s troepen in Benghazi en Misurata probe(e)r(d)en aan te richten. Het pleit voor mensen dat ze daar verontwaardigd van worden, en willen dat dit wordt tegengegaan. Maar zelfs al zou de huidige interventie dit bereiken dan is dit slechts een klein deel van het verhaal. We weten niet precies hoeveel doden Westerse ambities, kracht bijgezet met wapengeweld, in de regio de afgelopen decennia al hebben opgeleverd. We weten wel dat het er zeer, zeer veel zijn. Herstel van  Westers – Amerikaans of anderzins – prestige om dát soort ambities met dát soort middelen te kunnen bevorderen is herstel van Amerikaanse, Britse, Franse, noem maar op, speelruimte voor volgende rondes van agressie en massamoord.

Zelfs áls de interventie op korte termijn – óndanks de hypocrisie, ónmdanks de belangen die domineren – mensenlevens redt in delen van Libië, dan nóg is de interventie een levensgevaarlijk project dat veel meer menselevens indirect bedréígt. En de eventueel geredde mensen worden intussen wel onderworpen aan belangen en ambities waar ze weinig of geen inbreng in hebben. Misschien brengt de Westerse interventie straks de aanvoerders van de opstand in het zadel. maar dat wil dan bepaald niet zeggen dat die opstand heeft gewonne en dat de vrijheid van Libiërs heeft gezegevierd. Dat is deel van de tragiek die zich in Libië ontvouwt.

Advertenties

5 Responses to Nee tegen luchtaanvallen op Libië, nee tegen Nederlandse rol

  1. Noke Wan schreef:

    “Tóch helpen tegen Kadhafi kan dan gezien worden als: het beste ervan maken, zorgen dat Franse en Britse ambities geen vrij spel krijgen, invloed binnen de opstand verwerven via militair ingrijpen, en zo de opstand buiten anti-Westers/ islamistisch vaarwater te manoeuvreren”
    Zat even naar de metafoor te zoeken. Is het: verdeel en heers, op twee paarden wedden,…. nah, gewoon pappen en nat houden.
    Prima en verhelderend artikel, btw.

  2. Jorein Versteege schreef:

    Ondertussen houdt de VN haar mond dicht over de invasie van Bahrein door Saoedi-Arabië. Daar hoor je de burgerlijke media over klagen. Duizenden soldaten heeft de autoritaire koning van Saoedi-Arabië, naar Bahrein gestuurd op zijn collage koning-dictator te helpen.

    Een artikel in de Spits, beweerde dat Libië in de toekomst een monarchie kon worden. Leuk, de oude monarchisten keren weer terug, want het is toch hun vlag die de rebellen gebruiken? Dat is precies het probleem bij de rebellen. Ze weten niet dat hun ”revolutionaire” vlag enorm reactionair is. Het Koninkrijk Libië was een soort Saoedi-Arabië tot 1969.

    Gadaffi was voor veel Libiërs een tweede Nasser, ze zullen hem in 1969 echt niet gehaat hebben. Anders was die staatsgreep nooit zo rustig verlopen. Maar na 42 jaar leugens en dictatuur, snap ik heel goed dat men nu in opstand komt. Echter terug naar de monarchie zal Libië niet democratischer of welvarender maken.

  3. Jorein Versteege schreef:

    ”Ondertussen houdt de VN haar mond dicht over de invasie van Bahrein door Saoedi-Arabië. Daar hoor je de burgerlijke media over niet klagen. Duizenden soldaten heeft de autoritaire koning van Saoedi-Arabië, naar Bahrein gestuurd op zijn collage koning-dictator te helpen”

    Ben het woordje NIET vergeten bij de zin; Daar hoor je de burgerlijke media over niet klagen. Want je hoort juist geen geklaag over Bahrein in de media.

  4. Peter Storm schreef:

    Het is moeilijk te zeggen wat voor richting Libië onder opstandsleiding heengaat. Maar hoe meer de opstand leunt op Westers ingrijpen, hoe groter de kans dat Libië een pro-Westerse regering krijgt, al dan niet met koning aan het hoofd (al geloof ik niet dat mensen met die vlag perse monarchistische sentimenten uitdrukken; nérgens heb ik al de roep om terugkeer van de koning gehoord). Juist uit solidariteit met de opstand, met de resterende autonomie ervan, ben ik tegen de Westerse interventie.

  5. Alf van Beem, jr schreef:

    Verbazingwekkend hoe weinig tegengas gegeven wordt aan het bombarderen onder de noemer van een vliegverbod. Ook de hypocrisie wordt in de media veel te weinig benadrukt. De propaganda van de NATO lijkt echter goed te werken in de Westerse media. Waar zijn alle (meestal linkse) vredesactivisten uit de jaren 70?
    Alf van Beem

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: