IJslanders zeggen wéér nee

zondag 10 april

En wéér jagen dwarse IJslanders twee regeringen op de kast, en maken ze de positie van een derde regering – de IJslandse zelf – goed lastig. Enigszins vrolijk wordt ik er van, zoals IJslandse rebellie de laatste jaren wel vaker voor een brede grijns gezorgd heeft, vast niet alleen op mijn gezicht. Ik doel op het referendum op IJsland over de betalingsregeling rond de Icesave-tegoeden. Voor een tweede keer heeft een meerderheid van stemmers daar néé gezegd.

Wat was de toestand maar weer? In oktober 2008, toen de kredietkrisis om zich hyeen greep, gingen er op rij IJslandse banken bankroet. Een ervan was het aan Landsbergis verbonden Icesave. Die had goedkope leningen aangeboden op de Britse en Nederlandse markt, nogal wat spaarders hadden zulke leningen, en die mensen waren nu hun geld kwijt. Tegelijk begon de IJslandse regering aan drastische bezuinigingen, waartegen mensen heftig en aanhoudend protesteerden. Dat laatste bereikte in januari 2009 een hoogtepunt, en leidde tot de val van de regering en tot nieuwe verkiezingen.

Tegen deze achtergrond – een bezuinigingsbeleid van bovenaf, een rebellerende bevolking – werd een deal in ellaar gedraaid. De Britse en Nederlandse regering hadden de Icesave-gedupeerden schadeloos gesteld voor het verloren spaargeld. De IJslandse regering moest de kosten die de Nederlandse en Britse regering daarvoor hadden gemaakt, terugbetalen, in de periode 2016 tot 2024. Er kwam nog 5,5 procent rente bovenop. Het ging om vier miljard euro, al ging daar waarschijnlijk een groot deel vanaf vanwege de opbrengst uit de verkoop van het bankroete Landsbergis, volgens de regering. maar wie gelooft de regering nog?  Het zat er dik in dat de kosten van de deal betaald zouden moeten worden uit bezuinigingen die de al door crisis getergde IJslandse bevolking zwaar zouden treffen. Omgerekend kwam de deal volgens een berekening neer op 12.000 euro per inwoner, terwijl de rente op de schuld die IJsland sowieso in totaal heeft al goed was voor de halve gezondheidsbegroting van het land.

Vele mensen uit die bevolking waren echter helemaal niet van plan zomaar mee te gaan betalen aan zo’n deal. Zij hadden die Icesave-spaarders toch niet gestrikt in dubieuze leningen? Zij hadden die bank toch niet gerund en bankroet laten gaan? Zij waren het toch niet die met gebrekkig regeringstoezicht Landsbergis gewoon hun gang hadden laten gaan, met de financiële ramp als gevolg? Waarom moesten zij zomaar gaan betalen voor het financiële debacle? Het parlement stemde weliswaar in meerderheid vóór. Maar er kwam ook een petitie, met grote aantallen ondertekenaars. En er kwam een referendum. Meer dan negentig procent van de bevolking stemde tégen de overeenkomst!

Boze Nederlandse politic natuurlijk: het geld moest en zou terug. Maar ja, meteen kruisraketten afvuren als reactie op de no-pay zone die de IJslanders hadden afgekondigd ging wat ver. Heronderhandelen werd het verhaal, en er kwam zowaar een nieuwe deal, iets minder drastisch. Nu kon het geld opeens afbetaald worden in een veel langere periode, in dertig jaar vanaf 2016. De rente was ook lager: 3 procent voor de Nederlandse tegoeden, 3,3 procent voor de Britse. Grappig om te zien hoe een overeenkomst die eerst in graniet geschreven leek, opeens – als de weerstand te groot blijkt – toch veranderd kan worden. De Nederlandsze en Britse staat kunnen blijkbaar uiteindelijk tot 2046 wachten tot alles is terugbetaald, oftewel: ze kunnen prima zonder dat geld Er is géén puur-financië;e reden voor dit soort deals, het gaat om het adwingen van het betalingsprincipe zélf. Welnu, IJslanders hebben belangrijker dingen om zich druk over te maken. Het eigen levenspeil, bijvoorbeeld.

Het leek er op dat de tweedeovereenkomst wel doorging. Het IJslandse parlement stemde ermee in. Maar de IJslandse president niet. Er kwam een tweede referendum. Daarvan weten we inmiddels dus ook de uitslag. Weer heeft een meerderheid zich tegenstander verklaard, weliswaar met een veel kleinere meerderheid: rond de 59 procent van degenen die waren gaan stemmen. Weer zijn Britse en Nederlandse politici kwaad dat hun plan niet doorgaat. Ook in IJsland is er ongenoegen in de politieke top.

Het ziet er nu naar uit dat de zaak voor een rechtbank gaat worden uitgevochten. Dat kan een tijd duren, maar het zit er dan wel in dat IJsland toch moet betalen, wellicht een zwaardere regeling dan de tweede, relatief lichte overeenkomst. De zaak is dan ook nog helemaal niet opgelost, de bezorgde IJslanders moeten dus nog steeds rekening houden met bezuinigingen om aan Nederlandse en Britse eisen te voldoen. Evengoed vormen de uitslagen van de twee referenda een lange neus naar Britse, Nederlandse en ook IJslandse regeringen. Dat is op zich positief: mensen laten zich niet alles van hogerhand maar aanpraten en aanleunen. De directe gevolgen van het néé zijn dus op zichzelf niet persé gunstig. Maar de recalcitrante houding van mensen die in het referendum tot uiting komt is wel degelijk bemoedigend.

Om echter de dreiging van bezuinigingen af te slaan, is het referendum-wapend niet toereikend. Weliswaar is het iets beter dan het kiezen van piolitici, het afgeven van je stem en het overdragen ervan aan lieden die vervolgens uit jouw naam hun gang gaan. In een referendum stem je voor of tegen een voorstel, je hoeft ermee geen vertrouwen te geven aan mensen op wiens opstelling je verder eigenlijk geen controle hebt.

Maar ook bij een referendum is de gang van zaken – wat gebeurt er nu met het meerderheidsnee? – uit handen van de stemmers, en in dit geval dus in handen van rechters en advocaten. Het is dan ook te hopen dat mensen op IJsland in de strijd tegen bezuinigingen weer grijpen naar de protesttraditie die de laatste jaren van de grond is gekomen. Het veelvuldig gebruik van scherpe demonstraties was daar in de winter van 2008-2009 een teken van. Het hervatten daarvan tegen de sociale schade die afbetaling uiteindelijk toch dreigt op ter leveren, zou geen slechte zaak zijn.

Advertenties

4 Responses to IJslanders zeggen wéér nee

  1. Rob Alberts schreef:

    IJsland heeft wel geweldige hoeveelheden natuurlijke en duurzame energie in de aanbieding. Misschien dat die grondstof aan de Nederlandse en Engelse bevolking afbetaald kan worden?
    Kennis en apparatuur moet dan nog wel even ontwikkeld worden. Maar met alle problemen rondom kernenergie en fossiele brandstoffen moet er toch al een alternatief ontwikkeld worden.
    Zo kan de nood een deugd worden!

  2. peterstorm schreef:

    Hieronder reactie van Emil, (http://socialistischalternatief.nl is de site die hij dioorgaans bij z’n maam heeft dus dat doe ik hier ook) via mail binnen en door mij geplaatst omdat rechtstreekse plaatsing misging. Dank Emil. Komt-ie:

    “Er is géén puur-financiële reden voor dit soort deals, het gaat om het adwingen van het betalingsprincipe zélf.”

    Precies ja. Het is bovendien ook hypocriet van de overheid. Waarom wel druk maken over 1,3 miljard euro (voor Nederland), maar de kostenoverschrijding van 1,7(!) miljard van de Noord/Zuid lijn als een “ongemak” zien? Waarom niet praten over de 16 miljard euro aan belastinggeld die grote bedrijven structureel per jaar ontduiken? Waarom de +/- 35 miljard euro richting ABN Amro als “verloren” beschouwen?

    Het gaat er inderdaad om dat de staatsmacht als zodanig gehandhaafd blijft. Marxisten en anarchisten zijn zich natuurlijk bewust van de rechtsstaat constructie, maar voor alle anderen verwijs ik toch even naar dit artikel dat ingaat op het gegeven dat we niet in een democratie leven, maar dus in een “rechtsstaat”.

    De regering heeft ook laten weten “diep teleurgesteld” te zijn over de uitslag van het nieuwe referendum, want tja… Democratie is immers alleen van belang als het de bestaande orde niet ondermijnd. De regering heeft ook laten weten naar de rechter te zullen stappen om het geld toch terug te krijgen. Welke rechter dat zal zijn weet ik niet.

    Overigens ben ik het oneens met Rob Alberts om van “de nood een deugd te maken”. Op de huidige basis zal deze “deugd” enkel de winstlogica dienen en, zoals we nu dus zien, de “rechtsorde”. Het zal de gewone bevolking geen millimeter verder helpen, niet in Nederland, niet in IJsland. Daarmee is niet gezegd dat we niet zouden moeten samenwerken op Europees niveau, integendeel. Maar om daar een positieve inhoud aan te geven zal dat plaats moeten vinden op initiatief van de Europese werkende klasse die zich op trans-Europees niveau organiseert en de politieke macht overneemt.

  3. Emil schreef:

    Ah, dank Peter. Rare WordPress 🙂

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: