Syrië: revolutionaire situatie in wording

zondag 24 april

Ook in Syrië ontwikkelt zich met toenemende nadruk een revolutionaire situatie. We zien demonstranten die doorgaan met betogen en zich niet meer met traangas en scherpschutters vanaf daken laten afschrikken. We zien groeiende áántallen demonstranten. We zien en horen dat mensen om de val van het bewind roepen.  Keiharde onderdrukking weerhoudt demonstanten niet meer, concessies vanuit het regime leiden evenmin tot afname van de protesten. We zien, kortom, een volksopstand die zich ontplooit. Die opstand begint intussen barsten in het bewind teweeg te brengen. De eerste hoge functionarissen zijn al opgestapt. Of het volksverzet daadwerkelijk tot een omwenteling op korte termijn leidt, staat allerminst vast. Maar het bewind van Assad en zijn veiligheidsapparaat staat wel degelijk onder sterke druk vanwege de protesten.

De demonstraties zijn al wekenlang bezig, maar zijn de afgelopen tien dagen sterk uitgebreid. Voor 4 en 5 februari hadden activisten via Facebook een oproep gedaan om te demonstreren, in navolging van het soort initiatieven dat in bvijvoorbeeld Egypte de val van Moebarak dichterbij had gebracht. Maar de oproep leidde niet tot veel merkbaar protest op straat. Veiligheidstroepen waren zeer nadrukkelijk aanwezig in de straten van de hoofdstad, tot acties kwam het niet.

De weken erop gebeurden er wel dingetjes: een zoon van een winkelier in Damascus kreeg klappen van een politieagent, mensen begonnen te demonstreren, de groep groeide tot 1500 mensen. Er werd niet om de val van het bewind geroepen, de naam van de president werd zelfs geroepen – maar men riep wel “schande”. De minister van binnenlandse zaken verscheen, en beloofde een onderzoek. Verontwaardiging over botheid van politie, niet zozeer opstandigheid tegen het bewind, dreef deze menigte tot protest. De woede had beperkte draagwijdte, maar was wel een teken dat de angst niet totaal was. Dit gebeurde op 18 februari.

Het regime deed intussen haar dingen. Een rechter veroordeelde een jeugdige blogger die al sinds 2009 vast zat, tot vijf jaar cel. dat was enkele dagen vóór de zojuist genboemde demonstratie. Maar ook was vanaf 8 februari opeens Youtube en Facebook toegestaan, al kan dat ook samenhangen met een behoefte aan het bewind om via schijnbare openheid activisten beter in de gaten te kunnen houden. De regering verlaagde ook de belastingen op voedingswaren, om prijsstijgingen tegen te gaan. Het waren tekenen dat het bewind wel degelijk bezorgd was op eventuele protestacties, en uitbraken van onvrede vóór wilde zijn. Dat was op 17 februari. Concessies, echt of minder echt, gecombineerd met voortdurende repressie, kenmerkten de houding van een ogenschijnlijk stevig bewind. 

Intussen kon je her en der artikelen lezen die uitlegden waarom het vooralsnog in Syrië waarschijnlijk niet tot een opstand en grotere veranderingen zou komen. Een kijkje daarin is, juist nu, interessant. Bassam Hassad schreef op de boeiende website Jadaliyya.com “Why Syria is not next… so far” , verschenen op 9 maart. Hij geeft onder meer aan dat er in Syrïë er in de civiele maatschappij veel en veel minder speelruimte is dan zelfs nog in Egypte onder Moebarak. Een half-getolereerde vorm van oppositie die heel geleidelijk haar uitstraling kon uitbreiden tegen de verdrukking in, had je in Egypte wel, maar in Syrië niet. De repressie is er veel totaler. Tegelijk waren de sociale tegnstellingen, de armoede en dergelijke, lang niet zo schrijnend als in Egypte. De mogelijkheden voor protest waren kleiner, de motivatie vanuit de bevolking ook zwakker. Tevens was de verstrengeling tussen presidentschap, leger en veiligheidsdiensten in Syrië veel sterker dan in Tunesië. daardoor id  de kans dat bijvoorbeeld de legertop  de president dumpt, zoals in Tunesië gebeurde, niet groot.

Ook is intussen een klasse van zakenlieden opgekomen die nauw verbonden is met het bewind. Dat regime heeft een veel steviger basis dan bijvoorbeeld dat van Kadhafi, waar de kloof tussen bewind bizar groot was geworden, nog steeds aldus de schrijver. Verder is de internationale opstelling van het bewind, relatief zelfstandig tegenover de VS en Israël, een factor in het voordeel van het regime. Het geeft de regering enige legitimiteit op Arabisch-nationalistische gronden. Verlangen naar verandering, aldus de auteur, is er wel degelijk, en zal gaandeweg waarschijnlijk groeien.  Opstand zit er volgens hem echter niet direct in, tenzij… het bewind   opeens wenorm hard optreedt tegen een demonstratie en de vlam daardoor toch in de pan slaat. Precies dat laatste gebeurde de laatste weken, waarmee het gewicht van al die genoemde factoren toch enigszins wordt gerelativeerd.

Op 4 maart vroeg de BBC zich af “Why is there no Egypt-style revolution in Syria?”, een artikel geschreven door Lina Sinjab in Damascus. In dat artikel komen, naast  de kleine acties die al wél gehouden zijn, ook algemene redenen om te protesteren aan de orde: de onvrijheid, de wijdverbreide corruptie, de economische situatie. Tegelijk bemoeilijkt angst voor onderdrukking en de “afwezigheid van enige echte oppositie in het land” en hopen mensen op geleidelijke democratisering van binnen het bewind. Maar het artikel leest meer als een verslag van ene toestand waarin de zaak al broeit dan als een redenering waarom er geen opstand komt.

Inmiddels weten we dat de opstand er is gekomen. Op 15 maart vond in Damascus een demonstratie van een veertigtal mensen plaats. regeringsaanhangers sloegen de betogers uit elkaar. Zes arrestaties, “enkele tientallen mensen raakten gewond” – van de veertig demonstranten. Het was een beginnetje. De dag erop betoogden 100 mensen voor vrijlating van politieke gevangenen. Politie met knuppels, naast regeringsaang hangers,  maanden demonstranten om te vertrekken. Wederom arrestaties.

Op 18 maart begon het in Deraa (ook wel Daraa genoemd). Daar waren leuzen op de muren van schoolgebouwen gekalkt: “De mensen willen de val van het bewind”. Vijftien scholieren werden daarom gearresteerd, mensen eisten hun vrijlating en gingen demonstreren. Veiligheidstroepen schoten drie mensen door. De dag erop staken mensen in Dawaa het kantoor van de Baath-Partij – de partij van de macht – in brand. De daaropvolgende dagen en weken waren er volgens een timeline van Aljazeera in ieder geval demonstraties in Deraa,  Nawa, Latakia, Douma ( een buitenwijk van Damascus), Baida, Aleppo, Homs, Talbish. Keer op keer vielen veiligheidsagenten demonstranten aan en schoten ze betogers dood. Vooral in Daraa en Homs waren er aanhoudende betogingen, aanhoudend met politiegeweld bestookt. En het ging allang niet meer om tientallen of honderden of zelfs 15oo demonstranten. Voor een demonstratieve rouwplechtigheid voor gedode demonstranten kwamen in Deraa maar liefst 20.000 mensen op de been. In die stad, waar mensen het vanwege droogte extra zwaar hebben,  eisten actievoerders met name dat de gouverneur vetrok, hetgeen ook gebeurde.

Het regime gaf de schuld van het geweld aan gewapende bendes, maar begon tegelijkertijd een reeks toezeggingen en concessies te doen. Zes april, NRC: “Syrië heft verbod op gezichtssluiers op scholen op” – kennelijk een maatregel om goodwill onder streng-gelovige moslims te krijgen. Zeven april, NRC: “Syrië geeft Koerden Syrische nationaliteit”. Die was veel Koerden in de jaren vijftig afgepakt. Door dit terug te draaien hoopte het bewind waarschijnlijk op wat goodwill onder Koerden in Syrië, zodat die zouden afzien van protesten. Dat laatste gebeurde niet. Veertien april, Volkskrant: “Syrische president laat gevangenen vrij”. Weer een toegeving, klaarblijkelijk, om rust op straat te herwinnen. En als uitsmijter zogezegd, 19 april, Aljazeera: “Syria to lift decades-old emergency law”, de noodtoestand en het bijbehorende demonstratieverbod, van kracht sinds 1963, werd opgeheven.

Terwijl het bewind dit soort concessies deed, schoten veiligheidstroepen van datzelfde bewind zo ongever dagelijks mensen dood. Het geweld liet de bruutheid van het r bewind zien, de concessies – of wat daarvoor door moest gaan – kondsen echter tegelijk als teken van nervositeit aan de top, van onzekerheid en angst, worden opgevat. Mensen lieten zich er niet door paaien, net zo min als ze zich door het staatsgeweld meer helemaal lieten afschrikken.

De afgelopen week bereikten de protesten nieuwe hoogtepunten, en ging de repressie naar een macabere climax. In Homs waren op 18  april tienduizenden mensen op de been om protesteren en te rouwen vanwege doodgeschoten betogers. ’s Avonds zetten een aantal mensen tenten op in de stad en ebgonnen een sit-in. een politiemacht vciel de actievoerenden aan, met traangas en kogels. Die nacht kwamen vijf mensen om. De dag daarop begonnen mensen in de stad aan een driedaagse algemene staking. het is de eerste keer dat er, naast demonstraties, ook van stakingsaxctie sprake is. Het toont de grotere druk, de verdieping, van de opstand. En Homs is een industriestad, met 800.000 inwoners, dat maakt ook uit.

De protesten bereikten allerlei sectoren van de maatschappij. Er is bijvoorbeeld het begin van studentenprotest. Een paar honderd studenten protesteerden op 11 april in Damascus vanwege eerder doodgeschoten demonstranten. Politiemensen vielen de betogers aan, sloegen erop en arresteerden enkele betogers. Volgens een mensenrechtenactivist zou één van de demonstranten zijn beschoten en later zijn overleden. Op 21 april berichtte Aljazeera over 150 studenten medicijnen in Damascus die protesteerden tegen hetn doodschieten van betogers in Homs. Zij werden geïntimideerd en verdreven door 500 regeringsgezinde studenten. Het zijn beginnetjes, de studentenacties tegen het bewind.  Kleine beginnetjes, tegen grote weerstand in. Aan de betreffend e universiteit studeren maar liefst 220.000 studenten, en veel van hen, vaak van arme herkomst, het bewind dankbaar voor de onderwijsmogelijkheden die ze hebben. Dat wil echter niet zeggen dat ze het acceptabel blijven vinden dat hetzelfde bewind hun medestudenten en anderen doodschiet. En we weten hoe dingen gaan als mensen straks adfstuderen en dan gene werk vinden dat een beetje bij opleiding, verwachting en/ of ambitie aansluit. Het ligt dan ook bepaald niet voor de hand dat studenten in meerderheid uiteindelijk loyaal blijven aan het bewind en helpen bij het onderdrukkingswerk.

Op vrijdag 22 april bereikten zowel de protesten als de onderdrukking een tot dan toe ongekende omvang. Aljazeera noemt demonstraties in Izraa, Douma, Zamalka, Homs, Moadamia, Daraa, Hasakah (in vooral door Koerden bewoond gebied). De Guardian noemt als plaatsen van actie onder meer nog Midan (een wijk in Damascus), Banias, Kisweh, Moudamiya, Raqqa, Saida Zeinab, Harasta (in Damascus), Tartouw, Lakatia, Ras al-Ayn, Amouda, al-Hassakeh en Hama. In die laatste stad sloeg het bewind in 1982 een gewapende opstand van de Moslim Borederschap neer en doodde daarbij vele duizenden mensen, strijders, maar ook grote anatallen burgers. Dat mensen ook dáár weer zijn gaan demonstreren, is veelzeggend. De Guardian spreekt van “tienduizenden demonstranten” en “tientallen plaatsen en steden” waar “onrust” – demonstraties, en heel veel politiegeweld – was.

Bij dat geweld vielen doden, veel doden. Iets anders gezegd: veiligheidstroepen schoten demonstranten, veel demonstranten, dood. Minstens 88, schreef de Guardian. Vijfenzeventig minimaal, maar volgens een lijst vanuit Syrië zelfs 103, aldus Aljazeera. De dag erop noemde het EA Worldview liveblog van 23 april op basis van activisten in Syrië zelf een dodental van 112, uitgesplitst naar steden waar de mensen waren gedood. Alleen al in Homs waren het er 25, in Ezra 32. De dag erop gingen demonstraties, in de vorm van rouwbijeenkomsten voor omgekomen betogers door, met wederom grote aantallen mensen. Weer schoot de veiligheidsdienst: “minstens negen doden”, aldus de NRC op basis van ooggetuigen via persbureau’s, vier in Douma, zeker drie in Izaa, drie in Barzah.

Niets wijst erop dat al dit geweld een einde maakt aan de demonstratiegolf. Mensen hebben zoveel geleden, zoveel geïncasseerd – maar met het doorbreken van hun eigen angst ook al zoveel bereikt! – dat het niet waarschijnlijk is dat de volksopstand snel wordt neergeslagen. Een zeer hoopgevend teken is dat er vandaag tekenen zijn dat de steun in de elite aan het bewind afbrokkelt, met een drietal functionarissen die opstappen. Twee parlementsleden die namens Deraa de rol van volksvertegenwoordiger spelen. De Baathj-partij heeft als enige partij politieke macht, van verkiezingen is geen sprake. Het betreft hier dus twee mensen die tot gisteren functionarissen van het regime waren, en dat maakt hun opstappen opmerkelijk. Op dezelfde dag stapte ook de moefti van Deraa – een door de staat benoemde geestelijk leider – op uit protest tegen het geweld van staatswege. “Wanneer op het hoogste niveau wordt aangekondigd dat demonstranten niet zullen worden beschoten, zien we dat de waarheid op de grond heel anders is”, zo legde hij het contrast tussen toezeggingen en praktijken van het bewind bloot.

De volksopstand woedt, de onderdrukking ook, terwijl er gaten in de elitesteun voor het bewind komen. Intussen begint er ook enige organisatie van het verzet merkbaar te worden. Op vrijdag eisten de “plaatselijke coördinatiecomités”, een verschijnsel waar voor die dag niet werd gesproken: “alle gewetensgevangenen moeten worden vrijgelaten. Het bestaande veiligheidsapparaat moet ontmanteld worden en vervangen door één met een specifieke jurisdictie en die volgens de wet opereert”. Uit kelen van betogers klonk afgelopen vrijdag intussen het inmiddels overbekende “de mensen eisen de val van het bewind”, terwijl her en der alvast de porttretten van bewindsaanvoerder Assad door demonstranten werden vernield. Komende dagen en weken wordt duidelijk of de volksopstand doorzet en wint – en hoe hoog de prijs in mensenlevens is die het desperate misdadigersbewind nog opeist in haar pogingen haar val te voorkomen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: