Crisis, bezuinigingen, staking, rellen: van Italië tot Engeland

dinsdag 16 augustus

De ene dag is het Italië waar de financiële aasgieren omheencircelen. De andere keer is het Frankrijk of Spanje, of Griekenland, zoals vrijwel vanouds. Maar de crisis-symptomen komen steeds dichterbij, en betreffen wel degelijk ook Nederland. Dat brengt, met een versterkte urgentie, de noodzaak van verzet tegen bezuinigingsbeleid, onstlagen en loondalingen mee. Het werpt de vraag op hoe we dat verzet combineren met de wanhopige woede zoals die vorige week  – vaak verwarrend vermengd met grof asociaal gedrag – tot  uitbarsting kwam tijdens de rellen in Engelse steden.

Eerst de tekenen van crisis. NRC, 12  augustus: “Economische groei Frankrijk gestagneerd”.  Geen stijging met 0.3 procent in het tweede kwartaal, maar een platte nul komma nul-groei. Reden: “een daling in de consumptie van huishoudens; dee liep 0.7 procent terug ten opzichte van het eerste kwartaal.” Er was al onrust vanwege het hoge Franse begrotingstekort, er werd al op gespeculeerd dat ook Frankrijk, na de VS, zijn kredietwaardigheid verlaagd zou gaan zien.

Dan Italië: dat land komt met een bezuinigingspakket van 45 miljard euro: 20 miljard volgend jaar, 25 miljard het jaar erop. Zo reageert het land op financiële druk. De Europese Centrale Bank (ECB) heeft nogal wat staatsobligaties opgekocht, waardoor  de rente erop is gedaald. Als het Italië immers lukt om geld te lenen – en daar komt de verkoop van obligaties op neer – dan is de druk om hoge rente te bieden erop minder. Door deze transactie heeft de Italiaanse staat dus wat lucht gekregen van de ECB. Diezelfde ECB eist tegelijk van Italië dat de begroting snel sluitend wordt gemaakt. Het bezuinigingsbeleid moet dat gaan realiseren, zo is de bedoeling althans van d regering en ECB.

Dan is er Duitsland! “Alles wijst erop dat we dit jaar met meer dan 3 procent groeien”, zo vertelde de  Duitse minister van financiën minister Schaüble nog op 14 augustus. Nee hoor, mijnheer Schäuble, dat zit er niet echt in. Groei Duitse economie tweede kwartaal: 0,1 procent. Bijgestelde groei eerste kwartaal: 1,3 procent, minder dan de eerder geraamde 1,5 procent. Oorzaken: onverwacht meer gestegen import, en afname van de particuliere consumptie. “Dit geeft geen positieve tekenen voor het bruto nationale product vor de Eurozone. We kunnen nu niet meer dan alleen stagnatie verwachten, zo citeert de BBC een zekere Jörg Lüschow van West LB. En inderdaad:  de groei in de Eurozone bedroeg nog maar 0,2 procent,  tegen 0,8 procent in het eerste kwartaal.

Het is bekend dat, als de Duitse economie griep krijgt, de Nederlandse economie minstens snipverkouden wordt. Soms sleept de Duitse economie de Nederlandse mee, soms zijn ze zodanig onderhevig aan verwante effecten dat ze parallel bewegen. Daar heeft het ook nu veel van weg: “Groei Nederlandse economie valt bijna stil – vrees  voor dubbele dip neemt toe”, aldus vandaag de NRC. Cijfers: nog maar 0,1 procentgroei in het tweede kwartaal. De groei in het eerste kwartaal ten opzichte van een jaar eerder was 1,5 procent.

Tegenover al deze groeivertragingen staat weinig blijmoedig nieuws voor beursliefhebbers. Okay, in Japan blijkt de economische krimp, al verwacht in het kielzog van de kernramp, ‘slechts’ 1,5 procent, minder dan gevreesd. Maar het blijft wel krimp, en van een Japans tegenwicht tegen de trend naar een nieuwe recessie is niet echt sprake. Hoe reëel die nieuwe recessie is, blijkt uit nieuws uit de VS. “Het risico op een nieuwe recessie in de Verenigde Staten is de afgelopen maanden toegenomen. Dat zei voorzitter Dennis Lockhart van de Federal Reserve in Atlanta vandaag.” De Federal Reserve is het stelsel van nationale banken in de VS, ongeveer wat de ECB is voor  de EU.   Zo’n observatie uit deze hoek is dus niet onbeduidend.

De gang van zaken wijst dus op een nieuwe internationale recessie. De pogingen om de kredietkrisis van 2008 te bestrijden blijken goeddeels vastgelopen. De enortme staatsuitgaven voor het redden van banken en dergelijke hebben de staatsschulden doen oplopen. Ook de afnemende belastingopbrengtst, gecombineerd met groeiende kosten van bijvoorbeeld uitkeringen aan mensen die ontslagen werden, verhoogden begrotingstekorten en staatsschulden. Wat voor investeerders veilige beleggingen léken – zoals hypotheken en dergelijke in 2007 nog veilige beleggingen leken – blijkt opeens riskant, nu staten grote afbetalingsproblemen blijken te hebben. Griekenland is daarvan een inmiddels klassiek voorbeeld geworden, maar andere staten zijn onderhevig aan een vergelijkbare financiële druk. En nu terugbetalingen van eerdere kredieten onzeker lijkt, vliegt de rente omhoog – riskante leningen worden dure leningen – hetgeen de betalingsproblemen van staten nog vergroot. Wat beleggers ervan vinden hebben ze vorige week op dfe beurzen laten merken.

De uitweg die staten kiezen is veelal: bezuinigen.  Ondernemers hebben met hun winstbelust, vaak speculatief gedrrag ons de kredietcrisis gebracht. De staat heeft die ondernemers gediend en ze ruim baan gegeven. Nu de staat in geldproblemen raakt,  probeert ze  zichzelf en  de ondernemersklasse te beschermen door de rést van de maatschappij, de brede onderkant ervan, uit te persen om haar tekorten aan te zuiveren. Dat is echter slechts één kant. De andere kant is dat ondernemers en rechtse politici de staatsschulden en begrotingstekorten welbewust als hefboom gebruiken, als argument om de sociale zekerheid, de collectieve sector, de lonen en dergelijke nog verder af te breken.

Het hele bezuinigingsproject is een gigantische en welbewuste overheveling van rijkdommen uit de zakken van arbeiders, scholieren, studenten, mensen met uitkeringen, in de zakken van ondernemers. Het geld gaat van onder naar boven. En het is een overheveling van grote stukken tot nu toe collectieve voorzieningen naar particuliere handen, via prvatisering. Eerst mogen bezuinigingsperaties dan wel de niet-lucratieve delen slopen of drastisch uitkleden. Het geld gaat van collectief naar privé. De financiële crisis duwt de ondernemersklasse en de ermee verbonden staten dus nog harder  op het oorlogspad tegen alles wat sociaal is, tegen de arbeidersklasse en andere onderliggende groepen. Maar de financiële crisis dient ook als excuus voor wat die ondernemersklasse en de staten tóch al willen.

Dit hele bezuinigingsproject – dat door een nieuwe recessie vermoedelijk nog extra zwaar zal worden aangezet -vereist totale afwijzing en verzet. Van zulk verzet is hieren daar sprake, maar de vormen ervan zijn veelal totaal ontoereikend. Regeringen weten vaak, door behendige manoeuvres, oppositie op het verkeerde been te zetten. Laten we het Italiaanse vooorbeeld eens nemen. Twintig miljard korten in een jaar, en nog eens 25 het jaar erop.Een grote vakbondsfederatie heeft al een algemene staking aangekondigd, en neemt daarover op 23 augustus een besluit. Dat is niet niks, maar als ik premier Berlusconi was, zat ik nog niet meteen te bibberen.

Daarvoor zie ik enkele redenen. Om te beginnen zijn wel bezuinigingsbedragen vastgesteld, maar zijn de bezuinigingen nog helemaal niet duidelijk en volledig ingevuld. Dat gebeurt komende maand. We kunnen er donder op zeggen dat deze bezuiniginge grote pijn gaan toebrengen aan de onderkant. Maar zolang niet duidelijk is hoe die pijn er gaat uitzien, zal het niet meevallen om mensen op de been te brengen tegen het beleid. Mensen voeren makkelijker actie naarma te de dreiging concreter is. En dat is de dreiging nog niet.

Belangrijk is ook wat er al wél concreet is: een belastingverhoging voor relatief hoogbetaalden. Wie 90.000 euro of meer vangt, moet  de komende twee jaar vijf procent extra belasting betalen, wie een inkomen van 150.000 euro heeft zelfs tien  procent. Het heet, met goedgekozen demagogisch effect, dan ook een ‘solidariteitsbelasting’. Vakbondsmensen kunnen zeggen dat een belasting op vermogens beter zou zijn geweest dan op inkomens. Maar heel veel armere Italianen zullen waarschijnlijk niet te hoop lopen om mensen  die 120.000 euro aan inkomen hebben te gaan verdedigen tegen een belastingverhoging waar die welgestelden geen glas chianti minder om zullen drinken.

Intussen zijn het ondernemers en managers die boos ageren tegen de belastingmaatregel. “We zijn een absoluut disproportioneel belastintarfief op zogenaamde hoge inkomens aan het bereiken”, zo klaagde Emma Marcegaglia, voorzitter van Confindustria, de Italiaanse ondernemersclub. vergelijkbaar met VNO-NCW hier. daar zitteneen flinke lading krokodillentranen bij. Maar een heel duidelijke rechtstreekse aanval op het levenspeil van armere arbeiders is deze belastingmaatregel niet. “Belast de rijken”, roepen sommige actievoerders, en zie – Berlusconi belast de rijken…

Een tweede maatregel is ook al geen makkie. Er gaat gesneden worden in het aantal politici. Enkele tientallen provinciebesturen worden geschrapt, evenals “1970 van de in totaal  8094 gemeenten”, terwijl het aantal parlementsleden – nu bijna duizend – gehalveerd gaat worden, waarvoor trouwens een tijdrovende grondwetswijziging nodig is. “De maatregelen gaan naar verwachting ongeveer 5000 politici hun baan kosten. Daarnaast zouden nog een paar duizend overheidsbanen kunnen verdwijnen.” Dit is deels demagogie, deels een stroomlijning van het staatsapparaat, dat meer gecentraliseerd. Maar een aanval op het levenspeil van grote aantallen arme bewoners in Italië is het niet. Politici zijn in Italië breed veracht en gehaat, en ook niet ten onrechte. Het  wegsnijden van enkele duizenden banen voor politici zal , vermoed ik, niet op zeer brede weerstand onder arbeiders leiden. Een algemene staking om de helft van het huidige parlement hun baan te laten behouden? Ik zie het niet gebeuren…

Geen misverstand: de belastingverhoging voor rijkeren, en de aanval op politieke posities, is geenszins links, progressief of iets dergelijks. De aanval op  politieke banen is een manier waarop onrvrede wordt afgebogen, en waarp een Berlusconi zich kan profileren als anti-politicus. Het is zeer vergelijkbaar met Wilders’ aanval op ‘de linkse elite’. De belastingeverhoging raakt nu de rijkeren, maar tast hun inkomenspositie en zeker hun vermogens, niet echt aan. Bovendien opent het principe van deze maatregel de deur naar een veel bredere belastingverhoging die ook armere mensen kan omvatten. De regering kan makkelijk gaan zeggen: ‘De rijken zijn al aan de beurt geweest, nu jullie’.

Belangrijk punt is ook nog dat geen van beide maatregelen de financiële problemen van de staat echt gaan oplossen. Het schrappen van ettelijke duizenden staatsbanen brengt echt geen geen miljarden in het laatje. En het verhogen van de belastingen voor mensen met geld zou wel eens een afname in consumptieve bestedingen mee kunnen brengen – als de belastingverhoging tenminste niet simpelweg wordt ontdoken. In Frankrijk en ook in Duitsland droeg juist zo’n afname van de consumptie bij aan groeivertraging. Zulke groeivertraging betekent dan weer afname van andere belastinginkomsten, en toename van staatsuitgaven voor bijvoorbeeld uitkeringen – ook als het niveau van uitkeringen wordt verlaagd. Als demagogische truuk – ‘kijk! de rijken wordt ook een offer gevraagd! – is het beleid handig. Als beleid om staatstekorten te bestrijden is het een lachertje.

Het is volgens mij ook geen toeval dat juist deze twee maatregelen meteen bekend werden gemaakt, terwijl over verdere maatregelen nog gepraat wordt. Ik vermoed dat de maatregelen in Italië waar miljoenen mensen echt last van gaan krijgen, nog gaan komen. De twee genoemde beleidsplannen dienen als doekje voor het bloeden. Als straks de echte sloopplannen bekend worden, kan de regering bij protesten zeggen: ‘maar kijk eens naar hoe welgestelden ook meebetalen…’ Intussen is het dus wel degelijk zinnig om te protesteren tegen het bezuinigingsbeleid als zodanig, al is het niet makkelijk. Ook al zijn de twee genoemde maatregelen voor veel mensen nauwelijks aanstootgevend, ze zijn voorbode en onderdeel van asociaal veer méér.

Precies daarom is het wel degelijk  zinnig om nu al bezig te zijn met het opbouwen van protest en verzet. Die stap richting algemene staking vanuit de Italiaanse vakbeweging is een teken dat de vakbondstop wel degelijk druk voelt om íéts te doen. Tegelijk wordt het de zóveelste eendagsstaking tegen bezuinigingsbeleid – en de regering is er geen enkele keer ernstig door in moeilijkheden gekomen. Dit soort stakingen verliezen hun effect als ze keer op keer worden herhaald zónder dat er naar steviger acties – langduriger stakingen op zijn minst – wordt  toegewerkt. Maar precies voor zulke escalatie zijn vakbondsbestuurders als de dood. Zij hebben, in hun onderhandelingsrol waaraan ze status, positie en inkomen aan ontlenen, plooibare achterbannen nodig, mensen die na afloop netjes naar huis gaan, zodat de vakbondstop wel een vuist laat zien maar tegelijk haar ‘verantwoordelijkheid’ voor het ‘landsbelang’ demonstreert. Toch zal het juist escalatie van verzet zijn die we nodig gaan hebben om de bezuinigingen te stoppen, en dat geldt niet alleen in Italië.

Dat brengt me even bij… Engeland, en de rellen. Nee, die waren geen bewuste vooropgezette protestactie tegen bezuinigingsbeleid. Maar ze lieten wel iets zien van de woede die verarming, verpaupering, gecombineerd met dagelijkse vernederingen van politiezijde, teweegbrengt bij toch al straatarme mensen. Bezuinigingen versterken die verpauperingen, en dragen verder aan deze woede bij. Die woede kwam vervolgens tot ontploffing nadat de politie een man doodschoot. Die woede kwam tot uiting in straatgevechten tegen de politie, in een hele reeks aanvallen op politiebureau’s bijvoorbeeld, in plunderingen van supermarkten en dergelijke – uitbarstingen tegen staat, en tegen ondernemers. Tegelijk was er roof van arme mensen die andere arme mensen beroven, en brandstichting in winkels waarboven ook arme mensen wonen, winkels die veelal ook nog eens zo klein waren dat het sowieso onzin is om zulke daden als ‘aanvallen op de rijken’ te zien.

Terechte opstandigheid tegen staat en rijken vermengde zich met onverdedigbaar asociaal geweld en met ‘gewone’ commerciële criminaliteit  – oftewel met zakendoen-met-andere-middelen. De rellen als protestgebeuren zijn logisch, terecht, helaas alleen te weinig effectief, te weinig gericht, te weinig bewust. Ze gingen echter gepaard met bruut geweld waar niets positiefs  aan is, en dat terecht vanuit bijvoorbeeld een anarchosyndicalistische organisatie in Groot-Brittannië als de Solidarity Federation, SolFGed, veroordeeld wordt in een afgewogen verklaring die bij GlobalInfo in vertaalde versie te lezen is.

Wat hebben we hierana in de strijd tegen bezuinigingen? Het wrange, maar ook wel grappige is dat, terwijl links het hoofd stukpiekert over wat precies wel en wat  precies niet okay is aan de rellen, rechts twee conclusies trekt. De ene is: grove, wraakzuchtige repressie. En ik mag hopen dat ook degenen die méér dan ik de nadruk leggen op de destructieve, asociale kant aan de gebeurtenissen, ook ten scherpste stelling nemen tegen huisuitzettingen, tegen de waanzinnig zware straffen die uitgedeeld worden, tegen de hele retoriek van waterkanonnen, noodtoestand, rubberkogels en erger die nu klinkt.

Maar er is een andere rechtse reactie. Er zijn mensen uit investeerderskringen die de rellen zeer veelbetekenend vinden. Er zijn er zelfs die denken dat de rellen aangeven dat bezuinigingsbeleid wellicht onhaalbaar is. Reuters komt met voorbeelden:  “het is waarschijnljk nog te vroeg om  te zeggen wat dit voor het beleid betekent, maar met maakt dat bezuinigingsbeleid er moeilijker uitziet”, zegt  Simon Derrick, die in Londen werkt voor een filiaal van Bank of New York Mellon. Pepe Egger, van Exclusive Analisys, een consultancybedrijf: “Wat we hier hebben is het  resultaat van decennia van grotere verdeeldheid en marginalisering, maar bezuinigingsbeleid maakt het vrijwel zeker erger. Ja, de politie kan de ordeherstellen et massieve kracht,  maar dat is op den duur ook niet duurzaam. je moet accepteren dat dit weer kan gebeuren.” Louise Taggart, van weer an ander consultancybureau, AKE: “verspreid over Europa hebben we al gevallen van civiele onrust gezien… Er is zeker een waarschijnlijkheid dat dergelijke taferelen uit kunnen breken als het bezuinigingsbeleid werkelijk gevoeld begint te worden.” En Steen Jakobsen, van Saxo Bank: “Het meest waarschijnlijke pad is dat er geen veranderingen komen en dat de schuld via inflatie weggewerkt gaat worden – helaas.” Vertaling: niet zozeer meer bezuinigingen, maar geld in de economie blijven pompen waardoor het geld minder waard wordt, maar de schulden dus ook. Pappen en nathouden als het meest haalbare.

Dit wijst er op dat er mensen in ondernemerskrngen zijn die zien dat bezuinigngsbeleid in de toekomst méér rellen kan oproepen. Sommigen onderkennen blijkbaar zelfs dat deze risico’s he bezuinigingsbeleid wel eens ernstig in de problemen kunnen brengen. Het is niet goed voor het investeringsklimaat als eens in de zover tijd boze mensen de binnenstad in de hens zetten, en bezuinigingen vergroten dat risico. Zo’n soort afweging, puur zakelijk gedacht. Het is in deze zakelijke visie geheel en al irrelevant of de rellen doelbewust zijn, hoe gepolitiseerd en ‘klassenbewust’ de deelnemers ervan zijn, hoe gericht of juist ongericht het geweld ervan is. Als meer bezunigingen meer rellen betekenen, is dat op zichzelf voor deze leden een reden voor voorzichtig achter de oren krabben.

Ik vermoed dat dit binen de heersende elites een minderheidspositie is. Maar als er inderaad meer van dit type gebeurtenissen komt naarmate de bezuinigingen er hader in hakken, kunnen deze geluiden zich uitbreiden. Is daarmee dit type rellen ‘een goede actievorm’ geworden, waarmee we de bezuinigingen kunnen tegenhouden? Dat is veel teveel gezegd. In de eerste laats komen de destructieve aspecten van zulke gebeurtenissen juist op de hoofden van arme mensen terecht.  Die lijden onder bezuinigingen, en nu óók nog eens onder doodsangst en brand en beroving.Investeerders en consultancy adviseurs zullen daar niet zo mee zitten, maar revolutionairen wél.

In de tweede plaats kunnen groeiende en meer frequent voorkomende rellen ook andersom werken, en de krachten van brute repressie in de kaart spelen. In de VS in de jaren zestig vormden vier zomers van stedelijke opstanden – vaak véél meer gepolitiseerd dan de Londense rellen –  een aanloop tot een verkiezingsoverwinning van Nixon onder een keiharde, racistische, law and order-vlag. De bezorgde houding  van sómmige mensen uit investeerdersland die ik hierboven schets is helemaal niet automatisch de houding die bij groeiende rellerigheid de overhand krijgt, en het zou onverantwoordelijk zijn daar op te calculeren.

Toch is deze houding va consultants en bankiers wél relevant. Het laat zien dat onze tegenstanders zien wat wij, bij al onze overwegingen over welke activiteit precies wel en welke niet verdedigbaar is, wel eens uit het oog dreigen te verliezen, hoezeer we ook lippendienst aan dat inzicht bewijzen: rellen hebben sociale wortels. Rellen hébben met bezuinigingen te maken, ook als ze er geen bewust protest tegen zijn. Of we daarmee de rel als wapen tegen bezuiniging kunnen inzetten  als bewust gekozen strategie? Nee, zo werken rellen nu eenmaal niet. Maar als we de furie van de rel weten te combineren met de slagkracht van stakingen en een revolutionair richtingsgevoel, dan wordt het al een heel ander verhaal.

Advertenties

2 Responses to Crisis, bezuinigingen, staking, rellen: van Italië tot Engeland

  1. Marco schreef:

    Wat betreft Engeland, hier staan goede straatinterviews:
    http://www.boublog.nl/15/08/2011/de-oorzaak-van-de-rellen-in-londen/

  2. Angelina schreef:

    Op het moment is het overal slecht gesteld met de economie. Ik ben bang dat wij daar idd niet aan kunnen ontkomen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: