Rellen, repressie, reactie

woensdag 17 augustus 

Over de rellen in Engeland zal nog lange tijd worden nagepraat, hopelijk ook en juist door linkse en revolutionaire mensen. Er is verschil van inzicht over waar de rellen uit voortvloeiden, maar vooral ook over de waardering ervan. Was het voornamelijk een te verwelkomen opstand tegen verarming, repressie en racisme, waarbij negatieve aspecten op het tweede plan kwamen? Was het voornamelijk een destructieve uiting, begrijpelijk maar toch voornamelijk verwerpelijk vanwege gebrek aan doelgerichtheid, leed dat andere arme mensen is toegebracht en repressie die er – voorspelbaar – een aanleiding en voorwendsel heeft gevonden? Of is het veeleer een complex verschijnsel, waarvan onderdelen inspirerend zijn en verdedigd moet worden, terwijl tegen andere aspecten ervan stelling genomen moet worden, maar dat vooral in zijn tegenstrijdigheden verklaard moet worden? Ik kies voor de laatste benadering, maar wel met verbondenheid en solidariteit met degenen die hun woede koelden op de symbolen van de macht en de rijkdom waartegen opstandigheid gerechtvaardigd is. Maar of je de rellen nu vooral betreurt, toejuicht of kritisch analyseert, of combinaties hiervan kiest… de wraakzuchtige onderdrukking die politie en regering op deelnemers – maar feitelijk op de hele maatschappelijke onderkant, en op iedereen die de straat als actieterrein kiest – dient gehekeld, bestreden, gestuit en teruggeslagen te worden. Bij al onze analytische verschillen hoort dát nu bovenaan de agenda te staan.

Die onderdrukking is stapsgewijs op gang gekomen, en neemt groteske vormen aan. Al tijdens de rellen kwam er een enorme politiemacht naar Londen: 6000 was het gangbare aantal, nu werden het er 16.000. “Politie: we gebruiken rubberkogels als het nodig is”,  berichtte de Volkskrant. Op de vierde dag van rellen kondigde premier Cameron aan dat desnoods een waterkanon  kon worden ingezet. Intussen waren de rellen al zo ongeveer uitgewoed, de enorme politiemacht en de aankondiging van waterkanon en rubberkogels was intimiderend machtsvertoon, waarschijnlijk amper van invloed op de gebeurtenissen zelf. Rellen van dit type woeden min of meer vanzelf uit. Er zijn zelfs aanwijzingen dat het vooral buurtbewoners zelf waren, niet zozeer de politie,  die gewicht in de schaal legden en deelnemers aan rellen ertoe brachten om met destructieve daden te kappen.

Maar het vervolg was en is scary. Al tijdens de rellen was een arrestatiegolf op gang gekomen. Het aantal arrestanten was op 13 augustus al opgelopen tot 1222 alleen al in Londen. In het hele land waren het er ruim 1700.Op 16 augustus bedroeg het aantal arrestanten volgens een Guardian-overzichtje 2.616. En intussen beginnen we een beeld te krijgen van de straffen die deze mensen worden opgelegd. Veel aandacht, terécht veel aandacht, kreeg de zaak tegen twee jongemannen die via Facebook een oproep hadden gedaan om te gaan rellen, allebei afzonderlijk. Op geen van beide oproepen was een rel gevolgd, één de mannen heeft zijn oproep – gedaan met een flinke slok drank op – de volgende dag zelf verwijderd. Uitspraak: allebei vier jaar gevangenisstraf. Een jongen van 17 die ook via Facebook een rel zou hebben aangekondigd mag 12 maanden lang geen sociale media gebruiken en moet drie maanden binnen blijven van zeven uur ‘savonds tot zes uur ’s ochtends. Waarom de de eerder genoemde twee vier jaar de cel in moeten, en deze jongen dan weer niet is volstrekt onduidelijk. Naast bruutheid heerst dus ook de willekeur. Maar die gaan vaker hand in hand in politiestaten.

Meer gegevens over de processen. Een jongen van 18 moet 8 maanden de gevangenis in nadat hij twee broeken en wat muziekaparatuur bij zich had toen hij werd aangehouden en diefstal bekende. Een man van 23 had flesjes water ter waarde van 3,50 pond meegenomen: zes maanden gevangenisstraf.een man gin 16 weken de gevangenis in omdat hij tijdens de rellen een agent had toegevoegd: “Ik sla je als je je uniform uitdoet”. Een jongen van 18 werd doorverwezen naar een hogere rechtbank nadat hij had toegegeven een winkel te zijn binnengegaan “met de bedoeling om te stelen”. En mensen die naar zo’n nieuwe rechtszaak werden doorgestuurd, werden niet op borgtocht vrijgelaten. Bij heel veel processen verwezen rechters van lagere rechtbanken de zaak door naar een hogere rechtbank: die kunnen zwaardere straffen opleggen. Lage rechtbanken mogen niet verder gaan dan zes maanden of 5000 pond boete.

De hele houding van rechtbanken, aangejaagd door politici die om strenge straffen roepen, en media die het hatelijke vuur verder opstoken, verraadt een houding van botte afrekening, een soort collectieve wraaklust van staatswege. De wraaklust bleek ook uit een Tweet die de politie van Manchester rondstuurde nadat een moeder van twee kinderen had gekregen: vijf maanden cel. Wat had ze gedaan? Kleren die van plundering – waaraan ze verder niet had meegedaan, zoals de tweet erkende – afkomstigwaren, in ontvangst nemen. De tweet eindigde met een triomfantelijk “Er zijn geen excuses!” Na de ophef die dit botte berichtje toch wel losmaakte, zag de politie zich genoodzaakt excuses te maken. Maar de wraakgierige houding is evident. Die houding behelst tegelijk ook een waarschuwing aan eenieder die er zelfs maar van droomt om uit de band te springen of uit de pas te lopen.

Intussen zijn er ook andere maatregelen op gang gebracht. Het gemeentebestuur van de wijk Wandsworth, in Zuid-Londen, heeft procedures in gang gezet om mensen die bij rellen zijn betrokken, uit hun sociale huurwoning te zetten. Een vrouw die daar woont kreeg een aankondiging tot uitzetting. Haar zoon was aangeklaagd, maar nog niet eens veroordeeld. Zo’n aankondiging is weliswaar nog geen daadwerkelijk uitzettingsbevel, er is nog beroep mogelijk. Maar het is al kwalijk dat het bedrijven van een strafbaar feit nogeens extra bestraft wordt met huisuitzetting. Het is nog kwalijker dat die straf al in gang wordt gezet vóór een rechtbank de bewoner heeftveroordeeld. En het feit dat de moeder wordt bestraft met dreigende huisuitzetting vanwege wat haar zoon misschíén heeft gedaan, is zelfs als je de staat als legitiem, als ‘rechtsstaat’ accepteert – te veel eer, wat mij betreft – een vorm van machtsmisbruik.

Een enkele sociale slimmerik zal bij dit alles opmerken: door het rancuneuze strafbeeid van rechtbanken, en door mensen uit hun huizen dreigen te zetten wegens deelname aan rellen, werk je nieuwe rellen in de hand. Mensen komen straks verbitterd uit de cel, vrienden en familie van de opgesloten arrestanten zullen ook eerder kwaad op orde en gezag worden op deze manier. En waar moet de moeder met haar zoon heen als het straks in Wandsworth – en in Greenwich, en in Westminster, Hammersmith, Fulham, Salford en Nottingham, waar autoriteiten iets soortgelijks overwegen – tot huisuitzetting weens vermeende reldeelname van één van de gezinsleden komt? Weer meer mensen op straat, of overgeleverd aan louche huisbazen. Het is precies deze criminalisering en marginalisering van mensen die sommigen de kant van de drugs en georganiseerde criminaliteit in duwt. Het is precies ook deze criminalisering en marginalisering die een woede voedt die nu en dan in rellen tot ontlading komt.

De sociaal voelende slimmerik de zoiets naar voren brengt, heeft gelijk – maar mist tegelijk een belangrijk punt. Ja, onderdrukking voedt de woede die vroeg of laat tot nieuwe rellen zal leiden. Maar op korte termijn maakt onderdrukking mensen vooral bang, zodat ze zich wellicht gedeisd houden. Die angst zal dan, bij komende rellen en opstandigheid, bredere deelname ontmoedigen zodat de repressie effectiever haar werk kan doen. Het hele beleid versterkt het hele stereotye beeldvorming: deelnemers aan de rellen zijn ‘relschoppers’, ‘plunderaars’, ‘criminelen’ die straf verdienen. Het gaat om ‘uitschot’ en ‘tuig’ dat krijgt wat het verdient – en waar je niet bij wilt horen. Dat is het, door rechtbanken, politici en media opgedrongen, beeld. Het gaat hier niet alleen om de onderdrukking van déze rellen. Het gaat nog minder om het voorkomen van toekomstige rellen: autoriteiten zijn niet achterlijk , die weten dat rellen op den duur onvermijdelijk zijn. Het gaat om wraak, het gaat om intimidatie, en het gaat erom elk vertoon van ongeregelde opstandigheid puur en simpel als criminaliteit af te doen, en iedere vorm van solidariteit met ‘relschoppers’ de nek om te draaien. Daarom krijgen relatief lichte overdredingen juist ook zulke idioot zware straffen. Het is waanzin, maar zoals vaker zit er in de waanzin van de onderdrukker wel een logica.

De zaak oogt momenteel erg somber, maar er zijn lichtpunten. Zoals vaker in dit soort situaties hebben machthebbers, in hun poging alles nneer te slaan dat hen uitdaagt, de neiging om hun hand te overspelen. Daar zijn nu ook tekenen van. Lang niet iedereen in de gevestigde politiek ziet de botte aanpak bijvoorbeeld zitten. De vice-voorzitter van de Liberaal-Democratische fractie (de LibDems zijn deel van de regering) pleitte voor milde straffen voor mensen die voor het eerst en strafbaar feit zouden hebben gepleegd. En een vroegere adviseur van de regering ophet gebied van terruerbestrijding, voormalig parlementslid voor de Liberale Democraten, uitte kritiek op ministers. Die moesten niet proberen de rechters op te jutten tot strenger straffen. Hij betwijfelde ook of het wel hielp om simpelweg de gevangenissen vol te proppen als antwoord op de rellen. Maar dit soort geluiden gaan op zichzelf de repressie niet stoppen. Eerder lijkt het de bedoeling van dit slag politici om straks als alternatief naar voren tekomen als de ergste repressie haar vaart en vuur wat heeft verloren, en de elites behoefte krijgen – of inspelen op zo’n behoefte onder potentiële kiezers – aan andere gezichten, aan andere PR, een softere aanpak om hetzélfde ordehandhavende doel te bereiken. Onze vrienden zijn dit niet, maar het conflict tussen hen en de hardliners maakt verzet wel iets makkelijker, en wordt door verzet ook verder aangejaagd. Intussen zitten echter brute hardliners achter de knoppen va de macht. Minister van binnenlandse zaken Theresa May wil de bevoegdheid om bijvoorbeeld bepaalde straten en wijken tot verboden gebied te maken – en soort plaatselijke staat van beleg – voor de politie uitbreiden.

Een lichtpuntje, naastde parlementaire critici van de repressie, is de vermakelijke verdeeldheid tussen regering en politietop. Maar deze verdeeldheid heeft ook enge kanten. Premier Cameron kritiseerde bijvoorbeeld de politietactiek tijdens de rellen, hij vond die te voorzichtig, niet doortastend genoeg. Dat leidde tot een boze politietop die uitlegde dat het besluit om de politeinzet tijdens de rellen drastisch op te voeren al door de politie zelf was genomen, niet door de regering. De ruzie leidde tot een terugkrabbelnde premier, die de politie alsnog onderdompelde in lofprijzingen. Uit opinieonderzoek bleek dat heel veel mensen in deze botsing de kant van de politie kozen, niet die van de premier. De politie was overigens ook niet gecharmeerd van de noodtoestand-plannen van Theresa May. De politiek moet zich gewoon niet met de politie bemoeien, zo is de teneur.

De verdeeldheid tussen politietop en regering is verdeeldheid in de top van de staat. En een intern verdeelde staat is daardoor zwakker, hetgeen voor staatsvijanden als ondergetekende geen slecht nieuws is. Maar een politie die volstrekt eigenmachtig opereert, zelf het beleid máákt en politici arrogant terecht wijst is een symptoom van openlijke dictatuur. Het laat zien hoe openlijk autoritair het ook in formeel democratisch geregeerde landen toegaat, zeker als de sociale spanning stijgt. Dat een premier die zijn positie aan iets van verkiezingen ontleent, dit slikt – en dat heel veel mensen de politie steunen, en niet de gekozen politici – bevestigt dat we hier een politiestaat in volle ontwikkeling zien.

Dat is iets wat ons allemaal aangaat. Machthebbers in Nederland kijken hoe hun collega’s met rellen en protest omgaan. Werkt de botte aanpak daarginds, dan doet de Nederlandse  politie maar al te graag copy-and-paste. Het is dus in ons belang dat de aanpak daar níét werkt, dat de repressie mislukt. De onderdrukking in Engeland demonstreert hoe machthebbers tekeer gaan als hun orde uitgedaagd wordt, en het maakt voor die machthebbers weinig uit hoe doelgericht of doelbewust die uitdaging is Voor ons komt het erop aan om die repressiegolf tegen te werken waar we maar kunnen. Vandaag zijn het ‘relschoppers’ die vier jaar opgesloten worden, morgen zijn het weer betogende studenten, wellicht stakende arbeiders, krakers, noem maar op, die de kracht van wet en orde tegenover zich zien. Als er campagnes voor bij rellen betroken arrestanten in Engeland komen, verdienen die krachtige steun. Uit solidariteit, uit welbegrepen eigenbelang – en eigenlijk is dat het zelfde.

Wat intussen geen énkele steun verdient is: bijdragen aan een politiek klimaat waarin repressie legitiem oogt, waarin de rellen enkel als criminaliteit worden afgedaan. Er zijn goede redenen om veel van de daden die tijdens rellen begaan zijn door deelnemers en zijdelings betrokkenen te bekritiseren. Dat moet gewoon in alle kalmte gebeuren, met kracht van argumenten. Maar het is onjuist om dit op een zodanige manier te doen dat het onderscheid tussen ons en bijvoorbeeld De Telegraaf verdwijnt. Dat laatste gebeurt als deelnemers aan de gebeurtenissen simpelweg worden weggezet als “uitschot” en “tuig”. Wie nu zúlke woorden kiest, om plunderaars te omschrijven, en ook bijvoorbeeld mensen die vaak een ongerichte woede tot uiting brachten en daarbij soms verkeerde doelwitten kozen, kiest – veelal onbewust en onbedoeld, maar toch – een kant. De verkeerde kant.

Advertenties

3 Responses to Rellen, repressie, reactie

  1. Jorein Versteege schreef:

    Mooi gezegd, maar de burgrijke media houdt ervan om elke demonstratie die uit de hand loopt neer te zetten als de schuld van ”extreemlinks tuig”.

    Hoewel ik het asociale bewind van de conservatief-liberale regering afkeur, keur ik ook deze vernielen af. Want het is onacceptabel dat jongeren hun woede richten op kleine winkeliers en auto’s. Door winkels in brand te steken en auto’s kapot te maken geef je de politie genoeg legitimiteit om keihard op demonstranten af te gaan.

    Er zat tuig in die groep rebelse jongeren. Want wie doet nu zoiets? Winkels in brand steken en auto’s vernielen? Dat is asociaal gedrag en niet goed te praten. Natuurlijk snap ik wel de woede onder jongeren, door de neoliberale bezuinigingen. Maar dat rechtvaardig niet de vernielingen die aangericht zijn.

    Ik persoonlijk vindt het fout om alle jongeren neer te zetten als criminelen die bij de rellen aanwezig waren. Wel vindt ik het crimineel om winkels en auto’s in brand te steken.

  2. peter storm schreef:

    Ik praat het gedrag dat je beschrijft nergens goed, sterker: “Er zijn goede redenen om veel van de daden die tijdens rellen begaan zijn door deelnemers en zijdelings betrokkenen te bekritiseren. Dat moet gewoon in alle kalmte gebeuren, met kracht van argumenten.” Ik voeg er alleen aan toe: “Maar het is onjuist om dit op een zodanige manier te doen dat het onderscheid tussen ons en bijvoorbeeld De Telegraaf verdwijnt..”

    Ik leg uit waar het vandaan zou kunnen komen, en ja, het speelt de repressie in de kaart. Maar ook jongeren die foute dingen doen, weiger ik als ‘tuig’ af te schilderen. Ik zie niet wat zulke kwalificaties toevoegen aan verstandige en noodzakelijke kritiek, en ik vind niet datw e aan de anti-rellen-hype via onze woordkeus ook nog bij moeten dragen. Hate the sin, but not the sinner, lijkt me in dit geval wel een goeie:-)

    En intussen is er de repressie. Het is volstrekt niet genoeg om te zeggen dat het gedra van sommige rellende jongeren de repressie makkelijker maakt. hetis nodig die repressie zelf geen enkel krediet en steun te geven, er dwars tegenin te gaan. Ook als de repressie soms mensen raakt voor wiens gedrag weinig tot geen begrip mogelijk is. De onderdrukking is namelijk niet gericht tegen het zogeheten ‘tuig’. De aanval is gericht tegen ons allemaal.

  3. Patrice schreef:

    “De verdeeldheid tussen politietop en regering is verdeeldheid in de top van de staat. En een intern verdeelde staat is daardoor zwakker, hetgeen voor staatsvijanden als ondergetekende geen slecht nieuws is. Maar een politie die volstrekt eigenmachtig opereert, zelf het beleid máákt en politici arrogant terecht wijst is een symptoom van openlijke dictatuur. Het laat zien hoe openlijk autoritair het ook in formeel democratisch geregeerde landen toegaat, zeker als de sociale spanning stijgt. Dat een premier die zijn positie aan iets van verkiezingen ontleent, dit slikt – en dat heel veel mensen de politie steunen, en niet de gekozen politici – bevestigt dat we hier een politiestaat in volle ontwikkeling zien.”

    Onjuiste analyse m.i. In Engeland bestaat traditioneel een sterke afspraak dat de gekozen bewindslieden (dat zijn _altijd_ parlementariers nl) zich nimmer met de ‘operationele aspecten’ van het politiewerk bezighouden, laat staan daar commentaar op geven. Hetzelfde geldt voor de verhouding tussen politici en rechtspraak. Beide (stilzwijgende) afspraken heeft Cameron geschonden. Iedereen dus pissig. Eea is natuurlijk heel anders geregeld op ‘het continent’, waardoor het allemaal een beetje onbegrijpelijk overkomt. Er is niet zozeer verdeeldheid als een andere, strakkere, ‘scheiding der machten’ binnen het staatsapparaat. Wat overigens door menig bewindvoerder als weinig ‘modern’ en ‘effectief’ wordt beschouwd …

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: