Bij de dood van een Amerikaanse radicaal

donderdag 15 september

Carl Oglesby (1), studentenactivist in de VS in de jaren zestig en radicaal intellectueel, is op 13 september overleden. Hij is 76 jaar geworden Zijn dood raakt me: Oglesby is één van die personen wiens teksten van flinke invloed zijn geweest op mijn gedachtenvorming, vanwge de inhoud maar ook vanwege de intens betrokken schrijfstijl.

Oglesby heeft zijn overigen nogal beperkte, bekendheid verworven in de tijd dat hij actief was in Students for a Democratic Society (SDS). Dat was de belangrijkste radicale studentenorganisatie in de jaren zestig. De groepering begon met een radicaal-democratisch soort van ideeën waarin het begrip ‘participatie-democratie’ prominent was. Aanvankelijk zetten SDS-ers zich in om in arme buurten verzet tegen rijke machthebbers op te bouwen, in het kader van een ‘multiraciale alliantie van de armen’, zoals dat werd aangeduid. Vanaf 1965 was SDS vooral erg actief in het verzet tegen de snel escalerende Vietnamoorlog. In dat jaar werd Carl Oglesby president van SDS. In deze tijd radicaliseerden de opvattingen binnen SDS sne naar links. Een stellingname, niet alleen tegen die oorlog maar tegen de achterliggende imperialistische dynamiek, werd in SDS gangbaar.

Oglesby drukte die radicalisering uit, in toespraken en in teksten. Hjj wees hier vooral op de rol niet juist min of meer progressief gewaande liberalen in de oorlogspolitiek speelden. Hij kritiseerde scherp wat hij ‘corporate liberalism’ noemde, en zette dat af tegen ‘humanist liberalism’. Een citaat uit een terecht befaamde toespraak van hem uit 1965, tijdens een demonstratie tegen de Vietnamoorlog: “Het oorspronkelijke commitment in Vietnam is gemaakt door president Truman, een ‘liberal’ uit de mainstream. (…) Denk aan de mannen die nu de oorlog aansturen – degenen die de kaarten bestuderen, de bevelen geven, op de knoppen drukken en de doden bij elkaar optellen: Bundy, McNamara, Rusk, Lodge, Goldberg, de president zelf. Zij zijn geen morele mnsters. Ze zijn allemaal ‘honorale men’. Het zijn allemaal ‘liberals’” Het idee dat politci van de Democratische partij – de partij die destjds de macht had en de oorlog ledden – om die reden vertrouwen waard waren, deelde Oglesby bepaald niet. Inmiddels hebben we de Democraat Clinton en zijn Kosovo-oorlog gehad, en de Democraat Obama, met zijn escalatie in Afghanistan, Pakistan, en zijn oorlog in Libië… Allemaal  agressieve oorlogen met forse steun van ‘liberals’. Oglesby’s observaties hebben op dit punt geen geldigheid verloren. Ik ben trouwens eigenlijk benieuwd of hij over Obama, de huidige versie van presdent Johnson, nog net zo scherp was.

Met de latere draai in SDS naar dogmatisch marxisme-leninisme ging Oglesby niet mee, en in 1969, de tijd toen een deel van SDS ondergronds ging om gewapende strijd te voren en de Weatherman vormde, was hij geen deel meer van SDS. In latere jaren schreef hij boeken, maar toen er een handvol jaren geleden een SDS-nieuwe-versie werd gevormd, sprak hij een bijeenkomst ervan toe. Kennelijk is hij zijn radicalisme nooit echt kwijtgeraakt, al speelde hij in zijn latere jaren op dat punt geen grote rol meer.

Voor mijzelf is vooral één tekst van hem waardevol geweest in mijn ontwikkeling. Dat kwam zo. Het was 1981, het jaar toen ik nadrukkelijk linksradicaal werd, sympathie voor het anarchisme had gekregen en alles wat los en vast zat van en over links probeerde te lezen. Fascinatie voor de oproerige jaren zestig speelde daarbij een flinke rol. Zo gebeurde het in de herfst van dat jaar – op enkele weken na 30 jaar geleden – dat ik een boekje van de bibliotheek meenam: “Keerpunt”, met teksten van een zekere R.Shaul én van Carl Oglesby. Die tekst van de laatste – het boek opent ermee – is een vertaling van “Containment and Change”. Die tekst heb ik met grote aandacht gelezen, maakte diepe indruk en heb ik later nog herhaaldelijk tot me genomen. Toen ik het boekje later eens tweedehands tegenkwam, heb ik het aangeschaft, en het ligt nu voor me.

De tekst van Oglesby bevat een dreun voor het idee dat de VS in de Koude Oorlog vooral reageerde op ‘Russische agressie’: Oglesby laat zien dat het vaak Amerikaanse initiatieven waren die in de jaren veertig Stalin tot vaak lompe, maar voornamelijk defensief gemotiveerde, initiatieven provoceerde. Oglesby gaf ook een goed gedocumenteerd beeld van de wijze waarop de VS, vanuit economische belangen, politieke processen in bijvoorbeeld Latijns-Amerika manipuleerde, tot het assisteren van rechtse staatsgrepen aan toe. Brazilië is één van de voorbeelden die hij daartoe vrij gedetailleerd uitwerkt. Oglesby geeft vervolgens een meesterlijke schets van het psychologische proces dat bijvoorbeeld een arme boer in Vietnam eerst van boze wrok vervult, vervolgens zijn opstandigheid aanwakkert, en hem vervolgens d tot een existentiële keus voor gewapende revolutie drijft. Je hoeft geen instemming te hebben met het politieke project waar deze guerrilla deel van uitmaakte om toch  de kracht van die keus te voelen, en te erkennen als legitiem. Zijn betoog eindigt met een oproep aan Amerikanen om hun éígen land weer op te eisen – waarbij hij trouwens een hoogsts curieuze positieve houding inneemt ten aanzien van het idee dat ook ter rechterzijde sympathie te vinden moet zijn voor de herwinning van een democratisch-populistisch (in positieve zin bedoeld) perspectief.

Destijds viel me dat laatste niet echt op. Destijds was het vooral zijn analyse van het Amerikaanse buitenlandse beleid, de imperiale belangen erachter en de morele noodzaak om op zijn minst te snappen dat mensen daartegen wapens oppakken, die me raakten. Oglesby was geen standaardcommunist. Maar hij torpedeerde wel de legitimiteit van het standaard-anticommunisme dat zo invloedrijk was.

Pas later las ik over zijn rol in SDS, over de indruk die toespraken van hem bijvoorbeeld maakten. Mike Davis, wiens korte herdenkingsstukje bij Counterpunch mij wees op Oglesby’s dood, noede hem een “man van vuur” die op hem n anderen diepe indruk maakte. Het ljkt me goed en nuttig om af te sluiten met een wat langer citaat van Oglesby zelf. Niet omdat ik het met alles wat hij zegt eens ben – daar en elders – want dat ben ik niet. Maar wel omdat het pleidooi om samen voor een rechtvaardiger wereld te vechten er prachtig in wordt verwoord. Het is het slot van zijn al eerder geciteerde toespraak:

“We hebben te maken met een kolos die niet veranderd wil worden. Hij zal zichzelf niet veranderen. Hij zal niet samenwerken met degenen die hem willen veranderen. De bondgenoten van ons in de regerng – zjn het werkelijk onze bondgenoten? Als ze dat zijn, dan hebben ze gee advies nodig, maar ‘constituencies’, dan hebben ze geen studiegroepen nodig maar een beweging. En als ze dat niet zijn, dan is dat des te meer reden om die beweging op te bouwen met de meest meedogenloze overtuiging.

Er zijn mensen in dit land die die beweging proberen op te bouwen, die niets minder beogen dan een humanistische reformatie. En de humanistische liberalen moeten begrijpen dat dit de beweging is waarmee hun beste hoop het meest overeenstemt. Wij radicalen kennen dezelfde geschiedenis die lieralen kennen, we begrijpen het cynisme, de ergernis en zelfs wantrouwen die jullie nu en dan voelen. Maar we vragen jullie om die opzij te zetten een een sprong te wagen. Help ons om voldoende tijd te vinden om het enorme werk te doen dat hier gedaan moet worden. Help ons met bouwen. Help ons om de toekomst vorm te geven in de naam van gewone simpele hoop.”

(1). Biografische informatie over Oglesby, plus de verwijzing naar de geciteerde toespraak, ontleen ik aan een Wikipedia-stuk over hem.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: