Griekenland op de rand

vrijdag 4 november

Het referendum in Griekenland over het zogenaamde ‘steunprogramma’ aan Griekenland – steun aan de Griekse regering zodat Westerse banken afbetaald kunnen worden en de Griekse staatskas een beetje op orde komt door de Griekse bevolking nog méér uit te knijpen – gaat toch niet door. Enorme druk vanuit de EU, vanuit financiële instelngen en aandelenbeurzen, en ook van Griekse politici zelf – heeft premier Papandreou tot de aftocht gedwongen. Zelfs een oppervlakkig vertóón van democratie is voor bankiers, grote ondernemers en het politieke establishment kennelijk al te veel. We mogen eensin de paar jaar de mensen uitkiezen die ons bezuinigingen door de strot wringen. Zeggenschap over die bezuinigngen zelf mogen we, wat de economische en politieke elites betreft, vergeten. Dat is méér dan een brug te ver. Dat zagen we deze week nog eens haarfijn gedemonstreerd.

Maar het verhaal heeft een andere kant. Waar kwam dat referendum zo eens vandaan? Premier Rutte noemde het “een bizar voornemen” van de Griekse premier. Rob de Wijk, columnist over internationale zaken in Trouw, schrijft dat Papandreou tot het referendum had besloten “(i)n een vlaag van verstandsverbijstering”. Daarin vergist De Wijk zich; vanuit de Griekse regering bezien was dat referendum-plan helemaal geen onzinnig idee. De Griekse regering had minstens twee problemen bij het accepteren van het EU-plan met de bijh behorende bezuinigingen. Het eerste was het smalle draagvlak binnen de politieke elite. De rechtse oppositie weigerde het beleid te steunen. Het tweede, veel grotere, probleem was het aanhoudende en zeer heftige verzet vanuit de bevolking. Het referendum kan gezien worden als een behendige zet tegen beide problemen.

De rechtse oppositiepartij Nieuwe Democratie wilde geen verantwoordelijkheid nemen voor het EU-plan en het bijbehorende beleid. Maar het wilde ook geen referendum waarin de bevolking mogelijk een uittocht uit de Eurozone zou kunnen afdwingen – want daar zou een néé op neerkomen. Bij een ja zou de positie van Papandreou versterkt zijn, en ook dat was voor de oppositie onwenselijk. Het liefst liet ze de regering bungelen, om verdere steun ervan te zien afbrokkelen, zodat nieuwe verkiezingen in zicht kwamen die ze natuurlijk hoopte te winnen. Het referendum-plan doorkruiste zoiets, en zette bovendien de deur open naar iets wat rechts ook verafschuwt: democratische invloed vanuit de bevolking. Nieuwe Democratie kantte zich dus heftig tegen het referendum.

Daar had Papandreou wel oren naar, maar tegen een prijs: alsnog steun bieden aan het EU-plan, aan het bijbehorende beleid. Papandreou gaf zijn referendum op, maar kreeg er de felbegeerde verbreding van draagvlak voor zijn beleid voor terug. Of dat van te voren zo gepland was, of het een “meesterzet” was zoals de Volkskrant zich afvroeg? Moeilijk te zeggen. Het zou kunnen dat Papandreou alsnog het veld ruimt, en dat nieuwe verkiezingen en/ of een regering van nationale eenheid in zicht komen. Maar zelfs dan is, via de omweg van het referndumplan, bredere steun in het politieke establishment losgepeuterd voor het EU-plan en het bezuiniginsgbeleid. Voor de Griekse regering een verzwakking wellicht, voor de Griekse staat en het kapitaal eerder een versterking.

Op de achtergrond speelt iets nog veel belangrijkers mee. Het referendum zou het protest vanuit de bevolking van een electoraal kanaal hebben voorzien. De weken dat de campagne liep zou Papandreou tegen stakende en demonstrerende arbeiders kunnen zeggen: hebt even geduld, de stembus biedt een alternatief, je hoeft geen opstand te lanceren om gehoord te worden, we zijn toch een democratie… Electorale democratie via een referendum kan op deze manier ingezet worden als wapen tegen de democratie van de straat. Referendum als ordehandhaving.

Zou een meerderheid het EU-akkoord – en daarmee Papandreou’s beleid – per referendum geslikt hebben, dan zou de Griekse regering meteen veel sterik,er staan tegenover de protesterende bevolking,. “De demonstranten die het openbare leven in Griekenland al twee jaar lamleggen, zullen hun autoriteit verliezen” in dat geval, zo stelde de Volkskrant toen het referendumplan nog leefde. Ook als er een néé zijn uitgekomen, dan had Papandreou via het referendum toch weer een handvol weken tijd gewonnen, en zou hij zich vervolgens tegen de EU kunnen zeggen: ik wíl wel meewerken, maar mijn volk staat het niet toe. Zijn binnenlandse positie als nationaal leider zou daarmee ook zijn opgevijzeld. Hoe het referendum ook zijn uitgepakt, Papandreou zou er enig politiek voordeel uit hebben kunnen halen. Zijn plan was een gok, maar geen waanzinnige absurditeit en geen teken van verstandsverbijstering.

De premier lanceerde zijn gok, in een tijd waarin zijn regering onder geweldige druk stond. Een Griekse kameraad binnen GIO wees me gisteren op het belang juist dáárvan als achtergrond van het referendumplan,. Een referendum moest de volkswoede kanaliseren, omdat er zo immens veel volkswoede wás om te kanaliseren. En inderdaad. Op 28 oktober, een dag waarop de Griekse staat met militaire parades de oorlog tussen Italië en Griekenand in 1940 herdenkt, lieten boze betogers voelen wat ze van veel politici vonden. In Thessaloniki verjoegen ze de Griekse president; de parade werd afgebroken. In Patras bestookten demonstranten de minister van defensie met eieren. Ook elders was woedend protest. Het waren ongekende taferelen: politici op de vlucht voor woedende mensen.

Dit alles kwam kort na ee de tweedaagse algemene staking van 19 en 20 oktober, een staking die gepaard ging met een massademonstratie en grote straatgevechten met de oproerpolitie Dit is het soort druk dat Griekse politici tot merkwaardige manoeuvres als dit referendum beweegt om nog iets van hun macht, prestige en beleid te redden. Het opvoeren van precies díé druk dreigt hen van hun resterende macht te beroven en zowel hun baantjes als het bijbehorende beleid te deponeren waar ze horen: in de prullenbak.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: