Occupy Tilburg: tentloos maar springlevend

zaterdag 7 januari 2012

Occupy Tilburg is springlevend. Teken daarvan was de succesvolle lezingenmiddag “Geld Schep Je Zó”, afgelopen zaterdagmiddag. Grote opkomst, relevante info en inzichten, zinnige uitwisseling van meningen. Zowel een kwantitatief als een kwalitatief succes, wat mij betreft.

Dit succes was  niet vanzelfsprekend, want echt makkelijk heeft Occupy het in Tilburg niet gehad. Half december was bijvoorbeeld het tentenkamp opgedoekt. De druk om het actiekamp overeind te houden, tegen bijvoorbeeld forse agressie vanuit dronken uitgaanspubliek in, slokte al een tijd teveel energie op. Het kamp gaande houden werd teveel een doel op zich. Het kostte onevenredig veel moeite om activiteiten om voorbijgangers en bezoekers te informeren over de zin van Occupy, goed op gang te houden. Spanning en stress groeiden, terwijl elke vanuit Occupy georganiseerde optocht kleiner was dan de vorige. De laatste, aangekondigd voor 10 december, is toen we zagen dat er maar negen mensen waren komen opdagen, ter plekke afgeblazen. Zelfs veel vaste Occupyers waren er niet. Dat is geen verwijt: ook Occupyers moeten afwegingen maken, en na hectische weken is het logisch dat andere dingen des levens ook weer wat aandacht opeisten. Maar het was wel een symptoom dat we de acties niet de vaart meer wisten te geven die we beoogden.

Het kamp verdween dus, maar Occupy bleef. We konden terecht in een pand dat rond die tijd gekraakt werd, en waar intussen een Sociaal Centrum is opgestart. Dat zal echter geen lang leven beschoren zijn op die plek, zo valt te vrezen. De gemeente heeft ontruimingen van vier kraakpanden, waaronder het Sociaal Centrum, in voorbereiding.  Daar is, terecht, heftig bezwaar tegen, zoals op de website van Vereniging Weldaad, waar ik info over één en ander aan ontleen, is te lezen. Maar voor zolang als het duurt, opereert Occupy Tilburg dus vanuit dat pand. Het idee was om daar enkele keren per week informatie aan het publiek aan te bieden. Snel bleek dat er geen belangstellenden op bezoek kwamen, zodathet zinloos werd gevonden om Occupy-actievoerders daarvoor paraat te hebben. Doordeweeks is het info-punt van Occupy dus gesloten. De dagelijkse publieksgerichte aanwezigheid die Occupy van 5 november tot 10 december had proberen te garanderen – met wisselend succes – is daarmee momenteel prijsgegeven. Voor het moment althans.

Maar Occupyers zaten intussen niet stil. Mensen bereidden een middag voor, met lezingen: ééntje over het huidige geldstelsel en mogelijke alternatieve geldsystemen, met een geldspel om dingen te illustreren; en eentje over het neoliberale economische model, de historische achtergronden, de kwalijke kenmerken ervan en de noodzaak tot overgang naar iets wezenlijk anders. De lezing-annex-workshop over geld was in handen van Dennis Mansell en Dennis Lutz, betrokken bij Occupy Amsterdam; de lezing over neoliberalisme werd gedaan door Lou Keune, docent aan de Universiteit van Tilburg.

Voor het zover was, hadden Occupyers ook nog een korte flashmob gehouden: één van ons vermomd als bankier, een ander als politicus, en nog vier of vijf mensen met masker, geketend aan de voeten, en voorzien van een bord “loonslaaf”. We deelden als flashmobbend nog wat flyers voor de lezingenmiddag uit. Aandacht trokkken we in ieder geval, het was amusant om te doen, en het is wel degelijk een vorm om nog eens verder mee te experimenteren.

Daarna de lezingenmiddag zelf. Zou er volk komen? Zo kort na feestdagen, in een tijd dat het nieuwtje van Occupy Tilburg er allang af was, en nadat we sowieso terrein in de publieke ruimte hadden moeten opgeven? Zou de rondgegane Facebook-oproep en het verstuurde persbericht iets losmaken? Blijkbaar wel! Ik ben, toen het gebeuren al bezig was, eens gaan tellen en ik kwam boven de dertig aanwezigen uit. Daarna kwamen er nog een paar mensen binnen bovendien. Volgens mij is het aantal van veertig deelnemers gehaald. Dat is méér dan de Occupy-optochten, ruim méér dan het vaste groepje Occupyers in Tilburg. Flink wat van de mensen had ik niet of zelden eerder gezien. De leeftijd liep uiteen van, ik denk, rond of iets onder de twintig tot zeker in de zestig. De publiciteit had vruchten afgeworpen.

Kennelijk is er serieuze belangstelling voor kritische informatie en discussie over huidige economie en geldstelsel, en voor een inhoudelijke zoektocht naar iets beters. De ruimte – ingericht met een veelvormig assortiment aan klapstoelen en dergelijke, de kampeerstemming is met het verdwenen der tenten niet opgedoekt… – was voor het aantal deelnemers aan de kleine kant – luxeprobleem! – , en was wat kil, en een werkende wc ontbrak. Het maakte voor de stemming niet wezenlijk uit. Het enige echte minpuntje was dat er, door het relatief overvolle programma, te weinig tijd overbleef voor het publiek om vragen te stellen en met sprekers en/ of elkaar in discussie te gaan. Met name de lezing van Lou Keune bleef daardoor vrijwel onbesproken, en dat vond ik wel jammer.

Natuurlijk zou ik niet het anarcho-bloggertje zijn dat ik nu eenmaal ben als ik niet enkele kritiekpunten in de twee lezingen wist te vinden,  zaken waar ik het eenvoudig niet zo mee eens ben. Ik vond dat de beide Dennissen de werking van het huidige geld- en banksysteem zeer inzichtelijk maakten. Maar zelf zoek ik de oplossing veel minder in alternatieve r geld- en uitsaisselingsstelsels dan zij kennelijk doen. Volgens mij moeten we  uiteindelijk radicaal en helemaal van het geld af. Ik was dus – van te voren al – een vrij sceptische luisteraar naar hun verhaal. Zoeken naar andere geldstelsels heeft voor mij toch iets van schuiven met dekstoelen op de Titanic.

Maar ik erken graag dat de geest waarin ze hun uiteenzetting deden, mij wel degelijk aansprak.  Opvallend vond ik hoe met name Dennis Lutz erop hamerde dat zowel bedrijfsleven als staat top-down werkten, en dat het heen en weer schuiven van taken en diensten tussen de één en de ander ons niet verder brengen. Het gaat erom dat we dingen, taken, werkzaamheden, weer in eigen handen krijgen,. Transparant, zelfgekozen. Vanuit deze, toch wezenlijk anti-autoritaire en daardoor aangename, kijk op de maatschappij, pleitte hij voor geldstelsels waarin burgers rechtstreeks met elkaar dingen konden uitwisselen, zonder de huidige rol van banken en staat.

Lou Keune hield een heel ander soort betoog, bedaard en glashelder. Hij schetste de opkomst van het neoliberale economsche model. Daar ging een kritiek op de huidige kijk op crisis aan voraf. Crisis wordt – zo gaf hij aan – te vaak enkel gezien als een kwestie van vooral economische achteruitgang, negatieve groeicijfers, dalend consumentenvertrouwen z en z. Maar de crisis is veel breder, en omvat met name ook milieuverwoesting, groei van verschil tussen arm en rijk, geldstromen die van landen in het zuiden naar het noorden gaan – ‘omgekeerde ontwikkelingshulp’, in de woorden van de spreker. En veel van de ellende heeft te maken met een neoliberalisme dat groei tot iets heiligs en dwangmatigs verheft, die groei hoofdzakelijk financieel-economisch definieeert, met een waardenstelsel waarin geld bovenaan staat. Eeen beleid waarin privatisering en marktwerking domineren. De schade – in menselijke- en milieutermen – is enorm, de noodzaak om het wezenlijk anders te doen volgens de spreker zeer dringend. En zo is het ook.

De spreker ging ook in op het model dat overheerste voordat het neoliberalisme begon te domineren: het ‘gemengde’ model uit de jaren veertig tot en halverwege de jaren zeventig, met haar forse staatsinvesteringen, verzorgingsstaat, progressieve belastingen en dergelijke. Dat was volgens Keune succesvol, niet alleen qua groei maar ook qua inkomensverhoudingen: de ongelijkheid in inkomens nam af, en ook in de arme landen was van flinke groei sprake. Dat verspilling, bureraucratie, parasiteren op sociale zekerheid dit model kwetsbaar maakte voor kritiek, was volgens de spreker wel waar. Waarom echter juist het neoliberalisme, en niet een menselijker en milieuvriendelijker alternatief, erin slaagde het gemengde economisch model terzijde te schuiven, snapte Lou Keune naar eigen zeggen zelf ook niet goed. Het lijkt me een belangrijk punt om nader op in te gaan en volgens mij is er wel een zinnige verklaring voor.

Het gemengde model – zo kan die verklaring volgens mij beginnen was – altijd nog kapitalisme. Het werkte niet meer, het wist de crisis van de jaren zeventig steeds minder het hoofd te bieden. Er waren systeemkritische stromingen en ideeën in omloop in die jaren: allerhande vormen van links, van gematigd tot zeer radicaal. En er was het neoliberalisme,weliswaar nog in de marge maar wel verbonden met bepaalde ondernemers. Voor de kapitalistenklasse als geheel was de keus, toen het Keynes-model vastliep, niet zo moeilijk. Links was potentieel een bedreiging voor de kapitaaalsmacht. Het neoliberalisme was juist de erkenning ervan, en openlijke verheerlijking zelfs van winstbejag als norm. Het is niet vreemd dat de dominante economische en politieke machten het neoliberalisme omarmden, Keynes als guru opzijschoven en tegelijk links op alle mogelijke manieren in de marge probeerden te duwen. Kortom: neoliberalisme had draagvlak in de hoogste kringen, die daarin haar belangen verdedigd zagen; links had zulk draagvlak niet, botste met dat soort belangen, en kreeg dus van die hoogste kringen zo min mogelijk speelruimte. De keus tussen gemenge de eononomie en neoliberalisme is een keus binnen het kapitalisme. Je kaarten zetten op links betekent een breuk met dat kapitalisme, en is daarom veel moeilijker, vereist een veel grotere breuk met wat mensen gewend zijn bovendien. Noodzakelijk is die breuk echter wel, zo goed als die breuk ook destijds noodzakelijk – en een gemiste kans – was. Maar het is niet helemaal vreemd dat het (nog?) niet lukte.

Over het gemengde model was Keune wat mij betreft ook nog wel wat te vriendelijk. Negatieve kenmerken van het kapitalisme dichtrte hij te exclusief alleen aan het neoliberale model van kapitalisme toe. Zo noemde hij groei-als-noodzaak als kenmerk van het neoliberalisme. Maar het is geen exclusief kenmerk: juist de gemengde economie presenteerde zich decennia lang óók als model dat groei wist te genereren en te garanderen. Pas toen dat niet meer lukte, toen de groei stagneerde en niet meer via Keynesiaans stimuleringsbeleid geende gehouden kon worden, raakte de gemengde economie verregaand in discrediet. De groei-obsessie heeft het neoliberalisme echter met de gemengde economie, en zelfs met de ‘communistische’ economie, met haar op groei gerichte vijfjarenplannen, gemeen. Geen wonder ook: alle drie zijn organisatievormen van het kapitalisme, iets wat Keune in ieder geval wat betreft de gemengde econiomie ook onderkende.

En de prijs van die dwangamatige groei was ook in de tijden van verzorgingsstaat en progressieve belastingen al ondraaglijk hoog. Juist in de jarten zestig begon het milieuvraagstuk met steeds grotere nadruk naar voren te komen. En juist in de tijd toen sommige landen inderdaad flink economisch groeiden, werden andere landen in het zuiden, bijvoorbeeld Vietnam, van iedere groei-optie afgehouden door bommentapijten. Ook de verdiensten van het gemengde model vandaag de dag werden niet helemaal goed ingeschat, naar mijn mening. Keune noemde bijvoorbeeld het huidige China als vorbeeld van een, economisch succesvolle, gemengde economie. Statisch bezien klopt dat wel naast sterke marktwerking is er nog altijd een grote economische rol voor der staat. Als je de zaken dynamisch bekijkt, klopt het een stuk minder. China bewéégt, al tientallen jaren, van een staatseconomie naar m,arkteconomie met een steeds grotere plek voor privé-bezit. Er is wel degelijk van een enorme verschuiving in neoliberale richting sprake, ook al is de staatsrol er nu nog veel groter dan in veel Europese staten of de VS.

Dat zijn zo wat kritische gedachten die door me heen speelden naar aanleiding van vooral de lezing van Lou Keune. Er valt over al dit soort zaken verder van gedachten te wisselen, en Occupy Tilburg gaat ook door met  ruimte bieden voor informatieverspreiding en discussie over dit soort onderwerpen. Zo vindt op 21 januari een tweede lezingenmiddag plaats: “Geld Schep je Zo #2”. het programma heeft wederom twee grote pijlers. Een lezing over geld en ermee verbonden problematiek, deze keer door Martijn van der Linden: en een vervolglezing van Lou Keune, nu over alternatieve economie. Hopelijk wordt dit zowel qua opkomst als qua inhoud een goed vervolg op de eerste l;ezingenmiddag die Occupy Tilburg net achter de rug heeft.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: