Jemen: ‘parallele revolutie’, radicale revolutie

dinsdag 10 januari 2012

Op 14 januari vluchtte de Tunesische president Ben Ali onder druk van een volksopstand die in december was uitgebroken. Met die volksopstand begon de reeks protesten, revoltes en revolutie die we intussen kennen als Arabische Lente. Dieis dus inmiddels dus aan haar tweede jaar bezig. Deze Lente weet nog van geen ophouden. In een hele reeks van landen gaat de protesten door, en bereiken steeds nieuwe hoogtepunten. Een land waarvoor dat geldt, is Jemen.

Straatprotesten zijn daar sinds februari 2011 vrijwel dagelijkse realiteit. Veiligheidstroepen vielen die protesten keer op keer aan, vaak met dodelijk vuurwapengeweld. Het aantal doden loopt in de honderden. Een deel van het leger, onder een hoge officier, keerde zich tegen de president Saleh wiens aftreden de opstandige betogers eisten. Sommige stammen deden hetzelfde. Er is een afscheidingsbeweging actief. Al Qaueda, of daarmee verwante fundamentalistische groepen, opereren hier en daar ook. Het is een onoverzichtelijke toestand, door EA Worldview geduid als strijd op drie fronten: regime versus demonstranten, regime versus stammen, regime versus terroristen. Het tweede en het derde front belooft op zich geen progressieve verandering: alle kanten zijn daar reactionair. Maar de strijd verzwakt wel de greep van het bewind. De wezenlijke strijd vindt plaats tussen stedelijke betogers – en stakers, zoals we zullen zien –  enerzijds, en het bewind anderzijds.

Intussen heeft het bewind feitelijk erkend dat het niet zonder verandering kan blijven heersen. Buurlanden, Saoedi-Arabië vooral, hebben het regime daar een handje bij gehoplen en bijgedragen aan een akkoord waarin Saleh vertrekt, in ruil voor immuniteit voor zijn wandaden. Het idee is dat het regime zoveel mogelijk intact blijft, de oppositie gepaaid wordt v door het vertrek van de gehate dictator zelf, en het Westen haar steunpilaar in de strtijd tegen Al Qaeda kan houden. Het is precies die strijd waar het bewind mee schermde om steun uit dat Westen mee los te krijgen. Met dit akkoord zou de revolutie weliswaar één doelstelling – het vertrek van Saleh – bereiken, maar zonder de veel diepere omvorming van het land die demonstranten eisen. Logisch en terecht dat revolutionairen met dit akkoord geen genoegen namen en doorgingen met actie voeren. De woede van betogers zal met een recent doorgevoerde wet niet bepaald zijn afgenomen. In die wet wordt bepaald dat niet alleen Saleh, maar ook al zijn medewerkers en functionarissen, vrijuit gaan voor gepleegde misdaden. Bovendien bestaat de vrees dat Saleh zijn voor 21 februari afgesproken vertrek zal blijven uitstellen, en/of achter de schermen macht zal blijven uitoefenen. De revolutie is, met of zonder het afgesproken vertrek van de president, dus helemaal niet voorbij.

Die revolutie kent intussen een buitengewoon belangwekkend radicalisme, dat ten onrechte nauwelijks aandacht krijgt. Met ‘radicalisme’ doel ik niet op heftige actievormen, aanslagen en dergelijke. Die kun je beter ‘extreem’dan radicaal noemen, en komen uit de hoek van gewapende groepen waar niets werkelijk radicaals aan te vinden is, maar eerder die eerder een religieus conservatisme naar voren brengen. Nee, het radicalisme vindt plaats in de steden, vooral de steden van wat vroeger Zuid Jemen was. Hierbij is het belangrijk om iets van de geschiedenis van Jemen ter schetsen.

Tot 1990 waren er twee landen in wat nu Jemen is. Er was Noord-Jemen, al vrij lang onafhankelijk als voortzetting van een staat die al in de eerste decennia van de twintigste eeuw loskwam van het Ottomaanse Rijk. Het land was aanvankelijk een monarchie, later een reubliek. Er was Zuid-Jemen, tot 1976 een britse kolonie, en al snel erna een republiek waar een marxistische beweging de overhand kreeg en met Russische steun een ‘Volksrepubliek’  in het leven riep. Bedrijven in staatshanden, een politiek bestel waarin één partij dictatoriaal de dienst uitmaakte, met werkelijk sociale bevrijding had het net zo weinig te maken als al die andere éénpartijstaten die in die tijd helaas bij links in de mode waren, van Cuba tot Vietnam en China en Noord-Korea, en niet te vergeten Albanië. Hoe fijnzinnig de ‘proletarische democratie’ er werkte, bleek bijvoorbeeld bij een gewapend conflict tussen verschillende machtsgroepen in 1986. Na een vergadering van het Politbureau, het dominante machtsorgaan in dit soort staten, liet de machthebber doodleuk zijn belangrijkste opponent en diens aanhangers ombrengen door zijn lijfwachten het vuur te laten openen http://nl.wikipedia.org/wiki/Geschiedenis_van_Jemen . Dit vond plaats terwijl er een opstand woedde, die snel werd neergeslagen.

Bevrijdend was het niet, het was een dictatuur. Maar het bewind voerde wel op punten moderniseringen door in traditionele verhoudingen, bijvoorbeeld op het gebied van gelijkwaardige positie van vrouwen. In 1990, na onderhandelinge, kwam het tot een fusie tussen Nord- en Zuid-Jemen. Dat laat zien hoe weinig de fuindamenten van de sociale structuur van elkaar verschilden, ondanks de radicale retoriek. Het meer conservatieve Noorden zette de toon bij de fusie, en in yhet Zuiden hadden mensen het gevoel dat er geen rekeing met hen werd gehouden. In 1994 kwam het nog tot een opstand in het Zuiden. Maar het nieuw ééngeworden Jemen bleef één staat. De baas van die staat was de man die al sinds 1978 Noord-Jemen leidde. Inderdaad, de huidige president Saleh.

Tegen diens bewind brak dus in 2011 de huidige opstand uit. Daarin zien we een algemeen democratisch bevrijdingsstreven. Binnen dat streven zien we weerklank klank van de moderniserings-praktijken van het verdwenen linkse regime van hert zuiden, en ook een weerzin van veel zuiderlingen tegen een éénwordi9ng die teveel voelde als een Noordelijke machtsovername. Ik vermoed dat dit iets bij heeft gedragen aan de nadrukkelijke rol die vrouwen in de Jemenitische revolutie innemen. De voormalige staatspartij van Zuid-Jemen heeft zich intussen omgevormd dot oppositiepartij en draagt aan de protesten bij. Van de oude Stalinistische éénpartij-ambitie is wenig meer te bespeuren. De partij is daarmee gene revolutionaire organisatie geworden, naar mijn indruk: de revolutionaire activisten opereren niet langs partijlijnen, en dat draagt bij tot hun kracht. Maar via die partij zijn waarschijnlijk wel bepaalde linkse waardenpatronen die, weliswaar in misvormde zin, het Zuid-Jemenitische regime typeerde, doorgedrongen in de huidige protestbeweging.

De nadrukkelijke rol van vrouwen is daarmee één van de radicale aspecten van de revolutie in Jemen. Het regime heeft hier met haar lompe optreden verder toe bijgedragen. Aanvankelijk ontzagen veiligheidstroepen vrouwen., en hielden ze niet aan bij controleposten en dergelijke.Met de deelname van vrouwen aan demonstraties veranderde dat, en al maandenlang maken veiligheidstroepen geen onderscheid meer. Vrouwelijke demonstranten kregen herhaaldelijk keihard staatsgeweld te verduren. “Maar het Jemenitische bewind misrekende zich in haar inspanningen, daar deze aanvallen in feite geleid hebben tot toegenomen deelname van vrouwen in de opstand, aldus Al Akhbar op 10 oktober 1011. Ze hielden demonstraties van alleen vrouwen, maar nemen ook deel aan gezamenlijke demonstraties met mannen. En een aantal van de meest opvallende activisten in de revolutionaire beweging in Jemen zijn vrouw.

Het doorbreken van de traditionele onderdanige rol van vrouwen is één van de radicale aspecten van Jemen’s revolutie. Er is een tweede aspect. Veel protestbewegingen in de Arabische Lente bestaan vooral uit straatprotesten, soms aangevuld met, of zelfs vervangen door, gewapende strijd. In Jemen gebeurt echter méér, net als vooral in Egypte en Tunesië overigens. Mensen protesteren niet slechts tegen het bewind, en mensen meten hun krachten ook niet voornamelijk in gewapende termen – de termen waar regimes in het voordeel zijn, en waarin een oppositie bovendien het gevaar loopt steeds meer op het regime te gaan lijken via ene militariseringsproces. Nee, mensen in Jemen ontmantelen daadwerkelijk stukken van het bewind, in een proces dat hier en daar ‘parallelle revolutie’ genoemd wordt.

Het gaat hier in essentie om directe actie van arbeiders/ ambtenaren, soms studenten, soms soldaten, in instellingen waar het bewind op leunt. Zo wonnen arbeiders van Yemenia Airways, de landelijke luchtvaartmaatschappij, een tweedaagse staking. De eis van de stakers: het vertrek van de directeur. Actievoerders verweten hem corruptie en een anti-vakbondshouding. Aardig detail: de directeur was schoonzoon van president Saleh. De regering heeft de man onder druk van de staking nu geschorst. 

Er is een hele reeks van dit soort initiatieven waarina rbeiders het vertrek van hoge bondgenoten van Saleh eisen, en daartoe actie ondernemen. Time Magazine, 28 december: “De stakingen volgen een patroon. Arbeiders sluiten de hekken af van een instelling, en dan bestormen ze de kantoren van hun chefs, en eisen hun vervanging door bazen die niet besmet zijn met beschuldigingen van corruptie. Tot dusver heeft dit scenario zich afgespeeld in 18 staatsinstellingen.” Het artikel noemt onder meer de staats-TV en het hoofdkwartier van de politie in Sanaa. De actie bij het luchtvaartmaatschappij was de eerste in deze reeks. Een deelnemer aan een actie bij een militair instituut zegt: “dit is de echte revolutie, de revolutie in de instituties”.

Notes by Noon, weblog van een in Egypte wonende diplomatendochter uit Jemen, noemt instellingen waar dit soort acties zijn, onder meer de Universiteit van Sanaa, de marine-academie, de verkeerspolitie, een ziekenhuis in Taiz en een financiële instelling in diezelfde stad. Het betreffende artikel omvat ook video-filmpjes van sommige acties. Intussen wijst het stuk ook op diverse optochten van demonstranten, onder meer de Mars van het Leven, een demonstratie van Taiz naar Sanaa, 264 kilometer, in december. De titel van het artikel geeft met name de acties in instellingen de typering: “Yemen’s ongoing and parallel revolution”. Ook Aljazeera wijst in een stevig stuk op deze buitengewoon belangrijke revolutionaire ontwikkelingen. Dat artikel, “New ‘parallel revolution’ against corruption” bespreekt onder meer hoe een generaal die via zijn bestuur van een militaire instelling een belangrijke krant bestuurde, van zijn post werd ontheven na acties, kennelijk van soldaten die deel waren van het personeel. Studenten voerden eveneens actie, tegen een gehate autoritaire professor aan de universiteit van Saana.

De schrijver van het Aljazeera-stuk, Brits-Jemenitische journalist Abubakr Al-Shamani, ziet het belang van dit soort acties. “De stakingen verenigen Jemenieten, met corruoptie dat zowel door voor- als door tegenstanders van de revolutie als hoofdprobleem in het land wordt aangeduid.” Bovendien: “Het was ook niet waarschijnlijk dat mensen die zo lang geprotesteerd hebben tegen dictatuur, naar huis zouden gaan en hun eigen ‘mini-dictators’op de werkplek zouden accepteren.” Inderdaad! De ondermijning van al die ‘mini-dictators in instellingen en bedrijven geeft de revolutie in Jemen een enorme extra stootkracht. Het laat zien dat mensen zeggenschap eisen over hun bestuur, niet alleen in de regering maar ook op de plek waar ze dagelijks moeten werken. Zelf uitmaken wie je als baas  boven je maakt het hele verschijnsel ‘baas’al een stuk minder absoluut, minder imposant. Het is nog geen rechtstreeks zelfbestuur wat hier wordt bevochten. Maar het is absoluut een stap in de géést van zelfbestuur, een stap in die richting. Het laat zien dat de revolutie in Jemen geen oppervlakkige puur-politieke omwenteling beoogt, maar in de richting gaat van een diepgaandem, daadwerkelijk sociale revolutie. Dát is het soort radicalisme dat noodzakelijk is.

Advertenties

2 Responses to Jemen: ‘parallele revolutie’, radicale revolutie

  1. Sally Mens schreef:

    Prachtstuk. Zelden gezien dat iemand deze sociale revolutie in beeld brengt. Hulde! Gaarne contact!

  2. tv blad schreef:

    Hallo iedereen, ik loop alle sites af om ideeen te krijgen voor mijn eigen site te ontwerpen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: