Bolkesteins racisme en knieval voor antisemitisme

5 januari, 2011

Het is alweer enige tijd geleden, en met de jaarwisseling ertussen lijkt het nog langer terug… Maar een column op de website van het Nederlands Palestina Komitee herinnerde me eraan: uitspraken van Bolkestein over “bewuste joden”, en dat die in Nederland vanwege groeiend antisemitisme eigenlijk nauwelijks toekomst hebben in Nederland. Vanwege die column, maar vooral ook omdat het elders ter linkerzijde vrijwel doodstil is gebleven over Bolkestein’s schandalige opstelling, toch maar even een stukje erover alhier. Beter laat dan nooit.

Waar ging het om? Bolkestein, prominent VVD-er uit de jaren negentig van de vorige eeuw en nog steeds hof-intellectueel van sjiek rechts, kwam begin december in het nieuws met een opmerkelijke uitspraak. “Voor ‘bewuste joden’ is er geen toekomst in Nederland, denkt VVD-prominent Frits Bolkestein.” Zo verwoordt Nu.nl het. Verderop lezen we nog: “De oud-eurocommissaris ziet geen rooskleurige toekomst in Nederland voor hen ‘vanwege het antisemitisme onder vooral Marokkaanse Nederlanders, die in aantal blijven toenemen.'”  ‘Bewuste joden’- kortweg: joden met traditionele kledij en haardracht – konden hun kinderen maar beter adviseren om te verterekken, naar de VS of naar Israël. Kort erop liet Bolkestein weten dat hij niet helemaal goed was verstaan; hij had geen ‘actieve oproep’ tot vertrek gedaan en wist niet eens of hij wel had ingestemd met publicatie van de eerdere uitspraken. maar de toonzetting was duidelijk: er was groeiend antisemitisme, verzet daartegen was kennelijk kansloos, joden konden maar beter de benen nemen – en het antisemitisme was de schuld van Marokkanen, die met steeds meer waren. Tsunami’s van islamisering, we kennen dat.

Een ongeluk komt zelden alleen, ook nu: Bolkestein hanteerde hier maar liefst twee vormen van racisme tegelijkertijd. Enerzijds was zijn uitspraak – of het nu een actieve oproep was of niet – een knieval voor antisemitisme. Immers, als een groep last heeft van discriminatie en pesterij, en je adviseert die groep om voor dde treiteraars op de loop te gaan, dan beloon je de treiteraars – en hun discriminerende ideeén en houding. Joden adviseren om te vluchten voor antisemieten is de antisemieten – en het antisemitisme dat ze tot uiting brengen – belonen. Dat is verderfelijk, verwerpelijk, een knieval voor antisemitisme.

Tegelijk was Bolkesteins uitspraak een aanmoediging voor racisme tegen de Marokkaanse gemeenschap. Bolkestein wees immers “vooral naar Marokkaanse jongeren” als bron voor dat antisemitisme, en omdat “die in aantal blijven toenemen”, was er kennelijk geen kruid tegen gewassen. Dat je de anderhalve antisemiet onder de Marokkaanse gemeenschap best tegenspel kunt bieden als daar enige wil tot bestaat, krijgt bij Bolkestein geen aandacht. Kennelijk is het belangrijker om te somberen over die ‘Marokkaanse dreiging’. Racistisch gestook is het.

Enkele antwoorden zijn hier op hun plek. Het eerste is als volgt. “Joden zijn niet van plan uit Amsterdam te vertrekken. En als Joden herkenbaar op straat willen lopen, moet dat kunnen in een vrij Nederland.” Zo verwoordt Het Parool het standpunt van iemand van de Joodse Gemeente Amsterdam, Ronnie Eisenbaum genaamd. Afgezien van het punt dat een vrij Nederland niet bestaat, is dit precies de houding die we moeten hebben: niemand hoeft hier de benen te nemen voor racisme. En als de joodse gemeenschap gevaar loopt, hebben mensen uit die gemeenschap het recht zich te verweren en verdienen ze daarbij steun en solidariteit. Dat is ook de houding van de column van het Nederlands Palestina Komitee, die de glasheldere titel heeft: “Blijf van onze joden af!” Dat is één.

Tegelijk moet elke poging om het antisemitisme specifiek toe te schrijven aan Marokkanen van de hand worden gewezen als een racistische poging om bevolkiongsgroepen tegen elkaar op te zetten., om Marokkanen in een kwaad daglicht te zetten. Ja, er is antisemitisme in Nederland, onder Marokkaanse en onder andere bewoners van Nederland. Ik heb de indruk dat het inderdaad iets toeneemt, al is er , zoals we zullen zien, ook onderzoek dat dit weerspreekt. Hoe dan ook, antisemitisme dient niet onder de mat geveegd te worden. Uitingen van antisemitisme wortelen nogal eens in volstrekt ontspoorde, stompzinnig verwrongen, anti-Israëlische sentimenten, met een volstrekt misplaatste gelijkstelling tussen ‘Israël’ en ‘de joden’. 

 Het is een onzinnige gelijkstelling, gezien het feit dat de meeste joden niet in Israël wonen, en dat de wandaden van Israël ondenkbaar zouden zijn zonder de immense financiële steun vanuit vooral de VS, maar ook West-Europa en Nederland. Israël’s misdaden zijn een product van een specifieke vorm van Westers kolonialisme, het Zionisme. Dat Zionisme hield zelf een knieval voor antisemitisme in, waar het immer suitging van de onvermijdelijkheid van antisemitisme, hetgeen als argument gehanteerd werd om vertrek richting wat nu Israël is aan te moedigen. Heel veel joden hebben daar nooit iets van moeten hebben, hoezeer veel Zionistische leiders zich ook trachten voor te doen als belangenbehartigers van ‘alle joden’ – hetgeen voer is voor precies de vorm van antisemitisme dat zich als antizionisme camoufleert maar wezenlijk iets anders is. En ik heb over president Obama, de hoofdsponsor van Israël, al veel horen beweren, maar niet dat hij Joods is. Over Bush destijds trouwens evenmin. Linkse tegenstanders van Israël moeten in deze context wel extra nauwkeurig zijn in hóé zij hun verzet verwoorden, om aan dit type antisemitische ontsporingen geen enkel voer te geven. En tegen mensen die de wandaden van Israël aangrijpen om ‘de joden’ aan te vallen, dienen we keihard in te gaan.

Dit geldt allemaal helemaal ongeacht welke herkomst de antisemiten in kwestie hebben, Marokkaans of Tilburgs of wat ook. En daar mag nog wel iets met nadruk bij vermeld worden. Veel van het antisemitisme komt helemaal niet uit de moslim-gemeenschap, zoals Boplkestein met zijn uithaal naar Marokkanen impliceert. “Antisemitisme in Nederland, althans op internet, komt vooral uit de koker van autochtone Nederlanders. Ook neemt het niet significant toe. Dit blijkt uit cijfers van het Meldpunt Discriminatie Internet (MDI).” Dat bericht Trouw, en het bericht geeft ook cijfers die dat illustreren. Het aanvallen van Marokkanen als bij uitstek de bron van antisemitisme is hiermee nog eens extra onderuit gehaald. En Bolkestein staat hiermee extra in zijn racistische hemd.

Het strekt intussen links – mijzelf inbegrepen – intussen niet tot eer dat er uit die – uit ónze – hoek zo weinig over bericht is. Dat maakt de column op de website, notabene, het zo vaak verdacht gemaakte Nederlands Palestina Komitee extra opmerkelijk. Hulde hierom voor het Nederlands Palestina Komitee!

Advertenties

Schreeuwen om cultuur

22 november, 2010

Afgelopen zaterdag, 20 november, vond een belangrijke manifestatie van protest plaats: “Nederland schreeuwt om cultuur”. In een hele reeks steden gingen grote aantallen bezorgde en boze mensen de straat op, om te protesteren tegen de grove bezuinigingen die het bruine kabinet op de kunstsector loslaat.

DE actiedag bracht opvallend veel mensen op de been. De NRC sprak aanvankelijk van 75.000 deelnemers, de Volkskrant aanvankelijk ook. maar gaf wat later het bijgestelde, hogere cijfer: 100.000. Wanneer gingen er voor het laatst zoveel mensen op dezelfde dag in protest de straat op  tegen dezelfde wantoestand, als deel van hetzelfde actie-initiatief?

De actie vond in tal van steden plaats. NRC en Volkskrant noemen allebei 20.000 actievoerders inn het Leidseplein in Amsterdsam. Dat is de grootste politieke manifestatie in jaren. De NRC maakte bovendien melding van 35oo mensen in Utrecht, en van acties in Brabant, Arnhem en ook Venlo, waar enkele tientallen mensen eren doodskist rondsjouwden met de tekst: “Cultuur geeft kleur, bezuinigingen niet”.  Wilders, zo is bekend, komt uit Venlo, is er vóór bezuinigingen op cultuur, en in meer dan één opzicht nogal tegen kleur. Dat ook in zijn thuisbasis protest weerklonk, is tekenend.

Indymedia geeft veel meer informatie, met foto’s, over de diverse activiteiten die deel uitmaakten van “Nederland schreeuwt om cultuur”.  Wat feiten en cijfers daaruit: Maastricht, een plein bevolkt door betogers, met een spandoek: bezuinig op cultuur”. Actie in onder meer Rotterdam, Maastricht, Haarlem, Groningen, Deventer, met in Groningen – 600 mensen – en Maastricht ook veel mensen met fakkels in het donker, en in Haarlem onder meer een spandoek: “kunst korten = geen kunst”. Ook meer mooie leuzen op borden en spandoeken in Amsterdam: “Kunst is óók een dagelijke levensbehoefte”, en “als je het niet snapt, betekent dat nog niet dat het kut is”– met klein daaronder: “ook al is het dat soms wel”.

Allerlei Bekende Nederlanders spraken zich op podia en dergelijke tegen de bezuinigingen op cultuur uit. Ivo Niehe, niet bekend als linkse actievoerder of als hun vriend, presenteerde de zaak in Amsterdam. Er was ook wel linksere activiteit: de SP had juist op die dag 500 leden  op bezoek bij haar Tweede Kamerfractie. Die hebben de gelegenheid aangegrepen om in het Kamergebouw ook een flinke Schreeuw om Cultuur te laten horen.

De breedte van het protest – van linksradicalen via de SP tot en met een VVD-er als Bolkestein die in Amsterdam betogers toesprak – wijst op ene kract cht én op een zwakte van het protest. Brede, grootschalige deelname is een kracht, omdat het laat zien hoe smal het draagvlak voor dit stuk bezuinigingsbeleid is. Dat allerlei mensen die waraschijnlijk nooit eerder actie op straar hadden geveord, omgetwijfeld ook CDA- en VVD-stemmers, zich op deze manier laten horen, maakt de positie van het kabinet objectief zwakker.

Maar de deelname van vooral rechtse politici en opiniemakers is tegelijkertijd een zwakte. Neem bijvoorbeeld VVD-er Bolkestein, over wiens optreden Nu.nl schrijft. Hij vertelde zijn toehoorders: “Ik wil niet minder, maar meer geld voor cultuur. Dat wil ik financieren met geld uit ontwikkelingshulp.” Hij wil de bezuinigingen dus niet stoppen, maar domweg doorschuiven naar een andere sector. Niet alleen blijft daardoor de legitimiteit vanm bezuinigingsbeleid in het algemeen recht overeind. Hij zaait hiermee ook verdeeldheid. Gelukkig moesten veel aanwezigen niets van dit nare gestook hebben. De man werd flink uitgejoeld.

Het is de vraag hoe het verder gaat. Dat de actie op zichzelf de regering ertoe zal brengen van haar bvezuinigingsplannen af te zien, lijkt me erg onwaarschijnlijk. Dat zal meer en steviger pressie  vereisen, meer dan een massaal ondersteund maar toch voornamelijk symbolisch protest. Het zal ook inhoudelijke aanscherping vergen, en stellingname tegen geluiden als dat van Bolkestein, ingaan tegen andere systeembevestigende argumenten. Ik noem er een paar.

Er is bijvoorbeeld het strikt zakelijke argument van Ivo Niehe tegen de BTW-verhoging van prijzen voor optredens en dergelijke. “Er komen zoveel minder mensen naar voorstellingen dat er juist minder btw binnenkomt”, zei hij. Dat zou best kunnen. Maar het is gevaarlijk om zo te argumenteren.

In de eerste plaats: wat nu als het niet klopt, en als de BTW-verhoging de regering wél meer geld oplevert? Zijn we het er dan opeens toch mee eens? Ik denk dat we de financiële problemen zoals de regering die ziet niet op deze manier tot de onze moeten maken. Bovendien gaat het argument niet in tegen de rancune waardoor minstens de PVV in haar pleidooi voor bezuinigingen op cultuur gedreven wordt. Ook als het cultuurvandalisme van Wilders géén geld oplevert kan het voor hem een afrekening met een gehate ‘linkse hobby’ zijn. Goochelen met de mogelijke opbrengst vande BTW-verhoging is handig voor een culturele ondernemer als Ivo Niehe. Voor wie het werkelijk gaat om verdediging van kunst als waarde en kunstenaars als mensen die deze waarde inbrengen, is het een misplaatst argument.

Een ander argument dat op Radio Vier – de klassieke zender van de publieke omroep – veel te beluisteren valt, gaat ongeveer als volgt. Artiest, of artistiek directeur van muziekenseble, ondervraagd door presentator: “De bezuinigingen zijn schandelijk, ze breken alles wat met zoveel inzet en creativiteit tot stand is gebracht af.” Presentator: “Maar er moet toch gewoon bezuinigd worden in Nederland?” Geïnterviewde: “Ja, maar er wordt onevenredig veel en ondoordacht op onze sector bezuinigd…” De logica hier is: bezuinigen ja, maar niet op ons. Het is, meer uit kortzichtigheid dan uit de soort kwaadaardigfheid die Bolkestein ten beste geeft, erg verkeerd.

De kans om de hele logical van de bezuinigingen – een logica die álles wat sociaal en van waarde is bedreigt, ten bate van hogere winsten en verrijking van de winstmakers – af te wijzen, wordt hier gemist. De kans om steun en sympathie te werven onder groepen die weinig met bijvoorbeeld klassieke muziek hebben, maar zelf met ándere bezuinigingen te maken hebben, eveneens. Iemand in de bijstand, die weet dat de uitkering de komende jaren wegens bezuinigingsbeleid van Bruin I verder uitgehold zal worden, krijgt te horen van een artiest: “Bezuinigingen ja, maar niet bij ons”, en zou wel eens kunnen denken: “Oww? En wel bij mij dan?!” Veel animo om mee te doen aan een ‘schreeuw om cultuur’ zou zo’n iemand wel eens niet kunnen hebben op deze manier. Zo bouw je geen solidariteit, geen breed en effectief verzet.

Nu is er wel een onderscheid noodzakelijk. Dat onder de vele kunstenaars, muziekdocenten, studenten aan kunstopleidingen, docenten en aankomend docenten in het kunstonderwijs in het algemeen en kunstliefhebbers van de meest uiteenlopende achtergrond  die nu in beweging zijn gekomen, allerlei problematische opvattingen leven over de noodzaak van bezuiningen en dergelijke, is niet vreemd. Veel van deze mensen hebben geen of weinig actie-ervaring, hebben tot nu toe de gang van zaken in de maatschappij – inclusief de onvernmijdelijkheid van bezuinigingen – feitelijk geaccepteerd, en begínnen maar pas met onderdelen van die opvattingen te breken. Voor hun is dit een stap vooruit. Linkse mensen die wél de hele bezuinigingspolitiek afwijzen, kunnen het beste zij een zij met deze anderen staan wiens krietiek vooralsnog minder ver gaat, maar die beginnen de goede kant op te bewegen. En terwijl we samen actie voeren, leveren we dan zo constructief mogelijk, maar scherp waar nodig, onze radicale kritiek.

Heel anders dient onze houding te zijn tegen mensen als Bolkestein en Ivo Niehe. Zij zijn geen nieuwkomers in actieland, maar feitelijk tegenstanders. Zij pushen hun argumenten, niet omdat ze zich nog onvoldoende hebben losgemaakt van een orde de de cultuur aan het slopenslaat, maar omdat ze invloedrijk en welvarend deel van die orde uitmaken, een orde die ze accepteren en verdedigen. Hun houding en invloed brengt, indien niet voldoende tegengewerkt, de beginnende beweging op politiek dood spoor. Zij verdienen vanuit protesterende mensen, vanuit de basis van de culturele sector die in beweging is gekomen, dan ook krachtige tegenspraak.

Een radicaal geluid is dus nodig, net als trouwens ook radicaler organisatievormen. Tot nu toe was de organisatie van protest veelal in handen van gevestigde organisaties, cultuurinstellingen die hun plek verdedigen, ondernemers feitelijk ook, die hun opbrengst in gevaar zien komen door hogere BTW, hogere toegangsgelden en minder klandizie, en vakbonden die opkomen voor hun achterban. Precies het gevestigde karakter van organisatoren levert ook veel van de beperkte en beperkende argumentaties waar ik hierboven kritiek op leverde, vandaan. Dit karakter leidt ook tot de tot nu toe heel ‘keurige’ actievorm: samenkomen op een plein, goed geregisseerd een schereeuw aanheffen, luisteren naar sprekers en optredens – maar vrij weinig zelf dóén.

Om zowel actievorm als argumentaties aan te scherpen, zijn andere organisatievormen nodig. Het protest dient niet namens ons, maar boven alles door ons zelf, vormgegeven te worden. Dat vereist dat studenten op kunstinstellingen, musici en andere kunstenaars, personeel op kunstinstellingen en dergelijke, zelf samenkomen, zichzelf organiseren, en zelf met initiatieven komen voor activiteiten. Kunst en cultuur zijn te belangrijk om aan Freek de Jonge of Ivo Niehe over te laten – om over Frits Bolkestein nu maar even te zwijgen.