Iran: opstand gaat door na bloedige zaterdag

21 juni, 2009

Ettelijke duizenden mensen hebben gisteren de dreigende taal van Khamenei getrotseerd, en zijn met grote onverschrokkenheid de straat op gegaan. De schattingen lopen uiteen: “enkele honderden tot drieduizend” (NRC), “een harde kern van  rond 3000 demonstranten” (Guardian),  “er leken tienduizenden protesterenden in Teheran te zijn”(New York Times).

De verschillen in aantallen zijn verklaarbaar: niet alleen was het een chaos, en was verslaggeven niet bepaald eenvoudig vanwege de onderdrukking ervan door de autoriteiten. Niet alleen valt het filteren van wat er wel en niet waar is van alle Twitter- en YouTube-berichtgeving ook niet altijd mee. De betogers waren bovendien niet allemaal op één plek verzameld. Het genoemde aantal van 3000 heeft – zo krijg ik de indruk - op één groep betrekking; elders in de stad waren andere groepen actief.

De aantallen waren lager dan bij de enorme betogingen van afgelopen week. Maandag en donderdag waren er volgens berichtgeving her en der een miljoen mensen op straat. Die lagere aantallen waren echter te verwachten. Het dreigement van Khamenei was geen loze praat, en dat wisten mensen. Juan Cole vertelt van iemand die, voordat zij of hij de straat op ging zaterdag, nog éénmaal naar favoriete muziek luisterde en als het ware afscheid nam van het leven, voor het geval dát… De autoriteiten hadden een gigantische macht aan oproerpolitie en Basji-militiemensen op de been geracht. Wie ging demonstreren, riskeerde arrestatie, mishandeling of zijn/ haar leven.  Dat er op de daken in Teheran ‘s nachts weer op grote schaal – “het luidst en het langst” tot nu toe, volgens een BBC-verslaggever“Allahu Akhbar”, “God is groot” werd geroepen, tekent de onverzettelijke woede van heel veel mensen. De protestbeweging heeft bloedige klappen gehad. Maar de protestbeweging is niet gebroken. Dat er duizenden mensen dat risico namen, tekent de woede het pure feit dat er onder deze omstandigheden gedemonstreerd is door toch stevige aantallen, is op zich al een soort van overwinning van de protestbeweging.

Maar die overwinning werd duur betaald. De staatsmedia spreken van 10 tot 13 doden. CNN meldt dat een ziekenhuis 19 doden rapporteert, en noemt een onbevestigd dodental van 150. De politie trad op met traangas, knuppels, waterkanonnen, maar ordetroepen – Revolutionaire Gardisten? Basji-militie-mensen? – schoten ook met scherp. Er zijn ruim 100 gewonden volgens de staats-TV. Iets in mij zegt dat dit laatste aantal een zware onderschatting is van het werkelijke aantal. Det soort confrontaties dat gisteren plaats heeft gevonden, kan nauwelijks tot zo’n laag aantal gewonden hebben geleid.

Hoe gaat het nu verder? Veel wijst erop dat de opstand niet voorbij is. Oppositiekandidaat Mousavi heeft mensen opgeroepen om in staking te gaan als hij wordt opgepakt. Ayatollah Montazeri – ooit bijna de opvolger van Khomenei, de eerste leider van de Islamitische republiek Khomenei, maar later wegens zijn kritiek op een zijspoor gezet – roept volgens Reuters op tot om de doden eer te bewijzen met drie dagen van nationale rouw.

Het is niet het enige teken van verdeeldheid in het establishment (waarvan Montazeri een enigszins rebels deel van is). Parlementsvoorzitter Larijani zei bijvoorbeeld:  “ik wilde dat zekere leden” van de Raad van Hoeders (het orgaan dat bepaalt of iemand al dan niet presidents- of parlementskandidaat mag zijn, en dat een veto over wetgeving kan uitspreken) “niet de kant van een bepaalde presidentskandidaat zouden kiezen.” Dat is indirecte kritiek op het hoogste gezagsorgaan in Iran, en tekenend voor de verdeeldheid aan de top.

We zien ook aarzeling, gezwabber, in die top . De taal van Khamenei en de onderdrukking van het straatprotest lijken heel erg resoluut. Maar intussen horen we ook van een aangekondigde hertelling van 10 procent, willekeurig gekozen, van de stemmen. De Raad van Hoeders heeft intussen ook 646 klachten over onregelmatigheden in de verkiezingen in behandeling. Het lijken symbolische concessies aan de oppositieleiding van Mousavi, bedoeld om mensen weer rustig te krijgen. Het lijken me ook symtomen van onzekerheid in het bewind, en van het gevoel aldaar dat pure repressie alléén onvoldoende is.

Ik durf – gezien de moed van de flinke aantallen demonstranten gisteren, én gezien de verdeeldheid in een nerveus bewind – de hoopvolle voorspelling aan dat de revolutie bepaald nog niet voorbij is. Komende dagen hier ongetwijfeld meer hierover.


Khamenei spreekt, arbeiders in autofabriek Teheran protesteren: revolutie Iran zet door ondanks intimidatie

20 juni, 2009

Ayatollah Khamenei heeft gesproken: Ahmedinejad heeft zijn verkiezing eerlijk gewonnen, van fraude was geen sprake. En vooral: De Protesten Moeten Ophouden. Aldus de hoogste leider van  het land. Hij stelde degenen die ermee doorgaan verantwoordelijk voor de gevolgen. Dat is dreigende taal. Dat betekent zoiets als: blijf thuis, want ons antwoord zal hárd zijn, keihard.

Het is de taal van een arrogante, maar in het nauw gebrachte machthebber. Hij zal hopen dat de protesten nu wegebben. Hij zal vooral hopen dat d leiders van de protesten – Mousavi vooral – terugdeinzen voor de dreigende confrontatie. Hij zal hopen dat de rust terugkeert, dat de orde – zí’jn autoritaire orde – niet langer gevaar loopt. Ik hoop dat hij ongelijk krijgt, dat de protesten doorgaan. Belangrijker: ik dénk ook dat dit gebeurt. Daar zie ik minstens twee redenen voor. De tweede redenis de verdeeldheid aan de top. Daarover wellicht snel meer. Nu vooral aandacht voor de eerste fundamentele reden: de kracht van de protesten.

Die eerste reden is de afgelopen week op straat te zien geweest, en sinds zeer kort ook in bedrijven. Maandag, dinsdag, woensdag en donderdag hield de oppositie enorme protestbijeenkomsten. Alle vier de dagen werden ze verboden door de autoriteiten. Alle vier de dagen trokken tienduizenden, honderdduizenden mensen in Teheran zich van dat verbod niets aan. Volgens een schatting in de Guardian waren er op donderdag een miljoen mensen in de hoofdstad gaan demonstreren, méér nog dan maandag. Zullen die mensen stoppen met protesteren, enkel vanwege een donderpreek van de hoogste Leider tegen wie een flink deel van de woede zich net zo goed richt als tegen Ahmedinejad?

Ja, er dreigt hardere onderdrukking. De dodelijke schoten op maandagavond hebben echter de vaart ook niet uit de protesten gehaald, de invallen op de campus van  de universiteit van Teheran  door de Basji, de vrijwilligers van de uiterst gewelddadige zedenpolitie evenmin. Ja, er zijn inmiddels enkele honderden mensen die betrokken zijn bij de oppositie opgepakt. is er iemand die gelooft dan je een massabeweging waar inmiddels miljoenen mensen aan deelnemen, kunt breken met ruim 170 arrestaties (het cijfer dat Amnesty noemt, als minimum-aantal, het echte aantal zal zeker hoger luggen). Of trouwens ook met 1700 arrestaties?

Nee, we mogen de dreiging van Khamenei niet onderschatten. Een in het nauw gedreven bewind als het Iraanse kanveel vérder gaan in bloedvergieten dan we tot nu toe hebben beleefd. Maar de greep die angst voor onderdrukking heel lang op veel mensen had, heeft de afgelopen week een enorme dreun gekregen. De protesten zijn nog niet voorbij. Daarvan ben ik overtuigd. Het hoogtepunt ligt vóór ons ligt, en de uitslag is onbeslist.

Niet alleen de omvang van de protesten, maar ook de aard ervan laat zien hoe revolutionair de situatie inmiddels is. Ja, Mousavi is een keurige man die graag een deal zou sluiten met zijn tegenstanders. Hij komt uit de zelfde kringen, en was ooit premier in de tijd toen Khamenei president was. De strijd tussen Mousavi en Ahmedinejad ‘s een strijd binnen het bestaande bestel van de Islamitische republiek. Maar de massabweging waar Mousavi momenteel op leunt, en gebruik van maakt tegen Ahmedinejad, ontglipt aan zijn greep. Die massabeweging heeft de strijd tussen rivalen aan de top deels omgevormd in een strijd om veel verdergaande veranderingen.

Hoe zeer de massas op straat los aan het komen zij’n van hun gematigde leiding, zagen we op maandag en dinsdag. Op beide dagen riep Mousavi zijn aanhang op om niet de straat op te gaan. Op maandag werd de protestmanifestatie zelfs van zijn kant afgeblazen. Maar mensen kwamen toch opdagen, en binnen de kortste keren draaide Mousavi bij, en sprak de verzamelde menigten toe. Ook dinsdag zetten betogers toch door, nadat Mousavi had opgeroepen om niet te betogen. Het wekt de indruk van een leider die wordt méégesleurd door zijn achterban, en die daardoor veel verder zijn nek uit moet steken dan hij het liefst zou willen. het initiatief verschuift . Een leiding die binnen het bestel wil opereren, en de beweging op straat als pressiemiddel aan- en uit wil kunnen zetten verliest greep. Een massabeweging waarvan delen beginnen voor eigen rekening en naar eigen inzicht te opereren komt op. Als Mousavi morgen een aangekondigd protest wederom af probeert te blazen is er alle kans dat heel veel mensen  desondanks toch gaan betogen.

Er zijn ook geluiden te horen die verder gaan dan een oproep tot nieuwe verkiezingen, nu zonder fraude, overder ook dan een simpele vervanging van Ahmedinejad door Mousavi. Volgens berichtgeving op internet is er op maandag een lijst met zeven eisen verspreid in Iran. Daarin werd aangedrongen op vervanging,van Khamenei en vertrek van Ahmedinejad, tijdelijke benoeming va ayatollah Montazeri (een eerder in ongenade geraakte en onder huisarrest geplaatste geestelijke) als leider, erkenning van Mousavi als president, vorming door Mousavi van een nieuw kabinet dat een nieuwe grondwet voorbereidt, vrijlating van alle politieke gevangenen, van welke stroming dan ook, en ontbinding van zowel openbare als geheime onderdrukkingsorganen. De bron van dit document is me niet duidelijk, of het authentiek is kan ik niet met zekerheid zeggen. Maar het past in een beeld waarin demonstraties méér willen dan alleen vervanging van een president. We zien hier de contouren van een beginnende revolutie met radicale democratiseringseisen.

En het zijn niet al langer alleen maar de pleinen en straten en universiteiten waar het protest zich afspeelt. Er beginnen berichten te komen van arbeiders die aan het protest deelnemen – op hu eigen arbeidersmanier. Arbeiders in de Khodro-autofabriek in Teheran hebben aangekondigd dat ze werkonderbrekingen gaan houden “om te protesteren tegen de onderdrukking van studenten, arbeiders, vrouwen en de grondwet, en om onze solidariteit te verklaren met de beweging van het volk van Iran.” Het gaat hier niet om een werkplaats van ondergeschikt belang. Het betreft de grootste autofabriek in het land. Als dít soort acties zich uitbreiden is de al aanzienlijke slagkracht van de massabeweging verveelvoudigd. De revolutie in Iran is met de toespraak van Khamenei niet gesmoord. Die revolutie gaat verder.


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 35 andere volgers