Opstand heeft Mubarak verslagen!

11 februari, 2011

Hij is weg! Ik was een stuk aan het maken over de krachtsverhoudingen, hoe de kansen lagen, hoe sterk het bewind stond, en hoe de kracht van de opstand. Hier is dat stuk, maar het is geen kansen-wegen tussen Mubarak en revolutie meer. De revolutie heeft Mubarak verslagen! Hoe het ook verder gaat – het regime is NIET weg, de strijd gaat door, en de uitslag dáárvan is onbeslist – de Egyptische opstandige massa’s hebben een geweldige overwinning behaald, met hun moed, hun doorzettingsvermogen, hun humor, hun aantallen en nogmaals hun zo bewonderenswaardige dappere vasthoudendheid. Feest in Egypte! En niet alleen daar!

Maarlaten we even een stapje achteruit doen, en iets breder kijken dan de gebeurtenissen van minuut tot minuut. Hoe zijn dan de krachtsverhoudingen? Eerst het bewind, nu dus zonder Mubarak. Dat kan nog altijd bogen op een indrukwekkende militaire macht. Paul Amar legt uit hoe leger en politie ongeveer in elkaar zitten, in een artikel dat inmiddels al 12 dagen oud is, maar toch al de titel droeg: “Why Mubarak is out”… Het Volkskrant-blog van vandaag geeft wat cijfers. Een landmacht van tussen de 280.000 en de 340.000 militairen, met 3.723 tankt, 4.770 pantserwagens, duizenden stukken artillerie, mortieren, luchtverdedigingsraketten en ook enkele tientallen tactische raketten. Een luchtmacht met  40.000 personeelsleden, 461 gevechtsvliegtuigen en 129 helicopters. En een marine van 18.5000 mensen, 4 onderzeeërs en 51 andere oorlogsschepen.  O ja, en ook nog eens 150.000 “Air  Defense Command troepen” en “nog wat paramilitaire clubjes” zoals  de Volkskrant droogjes stelt. Dat slaat kennelijk op … “397.000 paramilitairen bestaande uit  Central Security-, National Guard- en Border Guard troepen.” Heel indrukwekkend allemaal, al heb je aan vier onderzeëers en 461 gevechtsvliegtuigen tegen een opstand van miljoenen in tal van verschillende steden betrekkelijk weinig. Bovendien: de Tsaar had in februari 1917 ook een indrukwekkende gewapende macht. De Sjah van Iran in januari 1979 ook, evenald Ceasescu in Roemenië in 1989…

Bij de macht hoort uiteraard ook de politie, van enorme omvang. In dienst van de politie zijn ook knokploegen, de zogeheten Baltagiya. Politie en wat daarmee samenhangt heeft op 28 januari de straten prijsgegeven nadat ze van demonstranten er goed van langs had gehad, maar is natuurlijk niet verdwenen. Grote aantallen agenten zijn, nu zonder uniform maar vaak vermomd als ‘pro-Mubarak-betogers’, opnieuw in actie geweest, met bloedig effect. Ook toen behaalden revolutionaire betogers de overwinning. Verder zijn agenten en mensen van de veiligheidsdienst ongetwijfeld erg actief geweest bij het oppakken en mishandelen van mensenrechtenactivisten, bloggers en twitteraars, journalisten en dergelijke. Aan dat smerige werk deden trouwens, zo weten we intussen, ook militairen mee.

Wat staat er tegenover deze ogenschijnlijk zo overweldigende gewapende macht? Miljoenen mensen die de bereidheid hebben laten zien om te protesteren, te demonstreren, en in flinke aantallen ook om te staken, en om terug te vechten tegen politieknokploegen en dergelijke. Iets van de omvang van de ‘troepenmacht’ aan de kant van de opstand zien we vandaag weer heel goed. Hier is bijvoorbeeld een lijstje van steden waar mensen vandaag protesteren, afkomstig uit een tweet, overgenomen in het Guardian-liveblog: Cairo, Alexandrië, Mansoura, Tanta, Damietta, Port Said, Suez, Damnhur, Assuit,  Mahalla, Bani Sawfi, Sohag. Aljazeera noemt protest in Ismailia.

De omvang van de demonstraties is groot: volgens EA Worldview liveblog 50.000 in Qina – (weer een stad die in het Guardian-lijstje niet voorkwam. In die stad wonen trouwens 200.000 mensen. In het wel genoemde Damietta 150.000 mensen in actie, in Arish (ook niet genoemd in bovenstaand lijstje) 20.000, in Alexandrië honderdduizenden, in Beni Suef (ook niet in dat lijstje; inwonersaantal 250.000) minstens 30.000, in Assiut (400.000 inwioners) ook tienduizenden. En in Cairo? Ik heb geen aantallen gehoord, maar ik hoorde dat op Tahrir mensen in het gedrang kwamen van de aantallen opeengepakte betogers.

Het moet hier landelijk gaan om miljoenen mensen, gelijktijdig in actie. En dit soort aantallen mensen zagen we niet alleen vandaag, maar ook afgelopen dinsdag, vorige week vrijdag, en vorige week dinsdag de straten en pleinen op gaan uit protest. Vele duizenden ervan hebben inmiddels ervaring in het terugvechten tegen oproerpolitie en knokploegen, in het aanvallen en in brand steken van bureau’s, kantoren van staatspartij NDP en dergelijke. Tegenover het bewind staan ook nog aanzienlijke aantallen stakers. Ga dat maar eens gewapenderhand breken.

Kennelijk heeft het bewind nu de conclusie getrokken dat frontale onderdrukking inderdaad geen optie meer was. Ik denk dat de enorme aantallen betogers die conclusie nabij brachten, evenals de stakingsgolf die de druk verhoogde. Maar er speelt meer. Die enorme gewapende macht die ik eerder schetste zat hoogstwaarschijnlijk onderling niet op één lijn. Politie en veiligheidsdienst – de tent vanwaaruit vicepresident Suleiman komt – zitten tot over de oren in binnenlandse onderdrukking. Het is hun dagelijkse werk. Het leger speelt een veel afstandelijker rol, wilde óók orde op straat maar wilde tegelijkertijd haar imago van neutraliteit niet graag kwijt. Tussen die twee takken van staatsmacht was en is ongetwijfeld spanning – een spanning die zal hebben bijgedragen aan de verwarring gisteren in de aanloop naar die rare toespraak van de inmiddels ex-president.

 Bovendien was en is het maar de vraag of soldaten op menigten zouden schieten als ze daar opdracht voor kregen. Vandaag meldde onder meer de Guardian en de Volkskrant dat 15 officieren zich bij demonstranten hadden aangesloten, in navolging van één officier die dat gisteren al deed. Teken aan de wand, beangstigend voor het bewind, hoopvol voor de betogers. Het Egyptische leger – waarvan heel veel soldaten al een aantal dagen letterlijk tussen de demonstranten staan, hetgeen het psychologisch nóg moeilijker maakt om demonstranten uiteen te schieten – werd waarschijnlijk door de militaire top niet meer geschikt geacht als instrument voor frontale onderdrukking. Met het dóórgaande protest heeft de legerleiding kennelijk de conclusie getrokken: mét Mubarak keert de rust zéker niet terug, zónder hem misschien wel – dus moet Mubarak toch maar wèg.

Dat de macht nu, volgens eerste berichtgeving, uitgeoefend wordt door  wat genoemd wordt  de ‘Hogere Militaire Raad’ – en niet aan bijvoorbeeld de vicepresident – wijst op de rol van de legertop in de val van Mubarak. Maar zonder de aanhoudende geweldige opstand vanuit de bevolking was het zo níét gelopen, in de kern is het de opstand die de dictator ten val heeft gebracht. Mensen op het Tahrir-plein roepen volgens de NRC : “Het volk heeft het regime doen vallen”. Dat is nog niet helemáál de realiteit, het regime heeft een dreun gekregen, maar is niet weg. Maar dat de revolutionaire, demonstrerende, stakende, straatvechtende politiegebouwen in brand stekende menigten Mubarak, kopstuk van dat  regime, nu hebben doen vallen, is een onbetwistbaar en ongelofelijk prachtig feit. De strijd gaat ongetwijfeld verder, met deze overwinning als grootse aanmoediging. Maar nu: feest!

Advertenties

Egypte, humor en al wat ontwikkelingen…

11 februari, 2011

Wordt vandaag dan de dag van de val van Mubarak? Speculaties zijn zinloos. Maar er zijn menigten op de been, van grote omvang en vasthoudendheid. Er staan duizenden mensen bij het kantoor van de Egyptische TV. Er stromen grote aantallen mensen naar het presidentieel paleis. Er…

Maar eerst iets anders, om de spanning eventjes te breken. Humor uit en rond Egypte. Die groeit en bloeit in dit  soort tijden. Zo wordt er algemeen gewacht op het volgende communique van de legerleiding. Dat zal, naar verluidt, er als volgt uitzien: “Communique nr. 2 van de Strijdkrachten. ‘Een boodschap van de Strijdkrachten aan het nobvele Egyptische volk: ons volgende  Communique aan u zal No. 3 zijn'”… (uit: Guardian liveblog)

Aardig waren gisteren de tweets onder de hashtag #ReasonsMubarakIsLate , tijdens het wachten op de toespraak van Mubarak. Iemand suggereerde dat hij Skype aan het downloaden was, een ander dat hij het in zijn broek had gedaan, zelf vermoedde ik eventjes dat hij zijn paspoort niet kon vinden… (gevonden via The Lede, nieuwsblog van de New York Times).

MR zine had ook nog een paar aardige grappen verzameld. Deze bijvoorbeeld: “De minister van binnenlandse zaken vrasagt aan Mubarak om een afscheidsbrief aan het Egyptische volk te schrijven. Mubarak antwoordt: ‘Waarom? Waar gaan ze heen?’” 

Genoeg gegrinnikt, voor nu. Terug naar de berichtgeving – een berichtgeving die spreekt van mensenzeëen die instellingen van het bewind omspoelen. In Damietta bijvoorbeeld: 150.000 mensen om het gebouw van de staatsveiligheid. Twintigduizend mensen onderweg naar bestuursgebouwen in El Arish. Duizenden mensen in Suez omsingelen maar liefst tien overheidsgebouwen in Suez. Dit alles gemeld door het liveblog van EA Worldview, weer één van de belangrijke nieuwsbronnen voor vandaag. En intussen, in Cairo…

(meer later)


Egypte: Moebaraks toespraak, revolutie laait verder op

10 februari, 2011

(desperate pogingen om een handvol dagen níet te bloggen – mijn gestel staakt tegen roofbouw, dus communiceer ik even zo min mogelijk via internet – worden keer op keer doorbroken door de prachtige opstandige menigten in Egypte en hun vrijheidsstrijd op leven en dood…)

Alweer een ‘keerpunt’ in Egypte. Die keerpunten komen in Egypte momenteen in een tempo van twee of drie in de week, en elke keer stijgt de spanning tot nieuwe hoogten. Deze aflopende donderdag was de dag van het aangekondigde vertrek van Mubarak – een vertrek dat vervolgens niet doorging. Woedend en vastbesloten staan nu grote menigten op het Tahrir-plein leuzen te roepen. Niet iedereen is echter op het plein gebleven. Er is sprake van optochten naar het gebouw van de Egyptische televisie, en naar het presidentiële paleis. De BBC citeert een twitteraar: “BRAVO Mubarak: verzamel een boze 3 miljoen mensen in TYahrir, en maak ze nóg bozer.” Die stompzinnige toespraak – ‘sorry van die doden, ik draag bevoegdheden over aan Suleiman, en verder blijf ik aan’ – provoceert de mensenmenigten tot nieuwe, fellere acties. Terécht. De vraag wordt nu hóé ver die acties gaan, hoe het leger zich opstelt. En dan…

De toespraak zelf behoeft verder weinig aandacht. De aanloop ernaartoe wel: die tekent een bewind in kennelijke verwarring. We hoorden van een kopstuk van staatspartij NPD: Mubarak zou wel eens zijn aftreden kunnen aankondigen. We hoorden vanuit het leger: aan alle verlangens van de betogers zal tegemoetgekomen worden. We hoorden van een overleg van de militaire top – zonder Mubarak, zonder Suleiman. We hoorden het gerucht dat Mubarak er van weerhouden zou zijn om de macht meteen aan Suleiman over te dragen. Wil de legerleiding iets anders dan Suleiman? En hoe zit het met die partijtop van de NDP? Het zag eruit als chaos aan de top. Of was het show? Desinformatie? We hoorden intussen ook de minister van informatie: Mubarak blijft. Toen kwam, na lang wachten, en nadat het plein en omliggende straten volgestroomd waren met honderdduizenden en nog eens honderdduizenden mensen, die toespraak. Mubarak blijft. Althans, misschien dat hij dat denkt…

Van tevoren was duidelijk dat de samenstromende menigten met minder dan een onmiddellijk vertrek van de prersident geen genoegen zouden nemen. Mensen waren klaar voor een volksfeest, ze waren de overwinning al ongeveer aan het vieren – maar mensen waren ook geladen voor wat er aan nieuws, goed maar ook slecht, zou kunnen komen. Mensen waren ook bereid om dóór te strijden. Tegen Suleiman, als dat de opvolger zou blijken te zijn. “Mijn collega Jack Shenker in Cairo zegt dat “als Omar Suleiman het overneemt van Mubarak, ‘het  enige wat dan zal gebeuren is dat iedereen op Tahrir zijn leuzen opnieuw zal schrijven, en dan doorgaan met demonstreren'”, aldus een journalist in de Guardian. En inderdaad, van ‘wèg met Mubarak’ naar ‘wèg met Suleiman’ is geen grote stap.

En als Mubarak weggeschoven zou wo0rden door de legerleiding – feitelijk een staatsgreep om nog enige greep van staatswege te houden middenin een grote revolutie –  zou dat door heel veel mensen ook niet geaccepteerd worden. ‘De mensen eisen de val van het bewind’, luidt immers die leus die steeds klinkt, niet enkel de val van de opperste leider. Ja, we horen ook leuzen over eenheid tussen leger en volk. Maar er is ook dit:   “Civiel bestuur! Scandeert de menigte op het Tahrirplein. Ze zijn bang dat het leger het nieuwe bestuur gaat samenstellen.” Aldus het liveblog van de Volkskrant. Een twitteraar uit Cairo, geciteerd door de BBC,  merkt op: “Als het erop uitdraait dat het leger ons regeert, dan nemen we het weekend vrijaf en beginnen we een nieuwe revolutie”.  Suleiman, militaire top, staatsgreep, Mubarakisme zonder Mubarak: de protesten, de revolutie, ze zouden in zo’n geval doorgaan, dat was duidelijk.  Maar het vertrek van Mubarak was en is wel het absolute minimum voor heel veel mensen. Nu zelfs dát niet is aangekondigd, tegen de snel opgelopen verwachtingen van afgelopen dag in, is de teleurstalling, maar vooral de woede, groot. Explosief groot.

Hoe groot? Hoe explosief? Kort na Mubaraks verhaal volgde er een toespraak van Suleiman. Deze mensen weten ook geen enkele maat te houden, in hun domme arrogantie. Na afloop scandeerden mensen: “Suleiman, ga jij ook maar!”, bericht het EA Liveblog. Intussen trekken volgens datzelfde blog mensen – duizenden mensen – op naar het gebouw van de Egyptische televisie. Daar staan militairen. Menigten roepen daar:  “Weg, Mubarak, weg!” Voor de komende dag is intussen een mars naar het paleis van de president aangekondig. Maar er gaan volgens overigens niet erg duidelijke berichtgeving nu al mensen die kant op. En in de Guardian is te lezen over reactie in Alexandrië: daar trekken mensen op naar een nabijgelegen legerbasis. Al vóór Mubaraks toespraak tekende Aljazeera het volgende op uit de mond van een betoger: “We willen een ieder die geen deeluitmaakte van de vorige regering. We geloven niet in Omar Suleiman of in Ahmed Shafik – we willen dat het hele systeem verandert.” Shafik is de huidige premier.

Komende dag wordt – alwéér – een zeer belangrijke dag. Gezien de omvang en het tempo van de gebeurtenissen zou het echter wel heel hachelijk zijn o0m van dé beslissende dag te spreken. Duidelijk is echter dat de revolutie in Egypte de laatste dagen zowel dieper en omvangrijker is geworden – met allerlei beroepsgroepen die zijn gaan staken en gaan demonstreren – als ook weer feller, nu het bewind blijft tegenstribbelen tegen de aanzwellende druk van de straat en uit de bedrijven. Ik geloof dat het vertrek van Mubarak ruim voor september intussen een vrijwel uitgemaakte zaak is.

Wat er voor in de plaats komt? Dat zal er van afhangen: weten kopstukken uit legerleiding en dergelijke nog enige regie op een machtswisseling te bewaren? Of wordt Mubarak ergens komende dagen letterlijk door naar regerinsgebouwen oprukkende mensenmenigten verdréven? De kansen op het tweede zijn, met de botte houding van Mubarak en Suleiman en de woedende reactie daarop van demonstranten, vandaag eerder gestegen dan gedaald. Zo groeit de revolutie verder, letterlijk tegen de verdrukking in.


Egypte: tussen stakingsgolf en staatsdreiging

10 februari, 2011

De ontwikkelingen in Egypte gaan hárd. En ze gaan de revolutionaire kant op – in een steeds wijdere en steeds diepere zin van het woord ‘revolutionair’. Enkele belangrijke zaken, in kort bestek. Als ik klaar ben met tikken, ga ik weer nieuws checkien en ontdekken dat ik alweer achter loop, vermoed ik. Zo gaat dat in een revolutie.

Allereerst: stakingen en andere arbeidersacties grepen om zich heen het afgelopen etmaal. Daarmee zijn arbeiders met hun eigen strijdmiddel, en met eigen eisen, naar voren gekomen, hetgeen de revolutie sterker en ingrijpender maakt dan die al was. Enkele titels van artikelen uit allerhande media geven de strekking aan:

Ook de liveblogs van 9 februari van Aljazeera, van EA Worldview en van de Guardian maken melding van stakingsactie. En de Volkskrant schreef: “Behalve de protesten zijn op veel plaatsen ook stakingen uitgebroken. Fabriekswerkers in de steden Mahal, Suez en Helwan hebben het werk neergelegd, maar ook journalisten en schoonmakersa in Cairo. Ook zijn er berichten dat medewerkers van het openbaar vervoer niet meer uitrijden.” En ja hoor: “Trains disrupted as 1000s of railway employees strike”, schrijft Al Masry Al-Youm. De NRC: “Vandaag legden duizenden Egyptenaren het werk neer uit onvrede over lage salarissen en slechte arbeidsvoorwaarden. De stakingen vormen een nieuw hoofdstuk in de massale volkswoede gericht tegen het regime van Mubarak.”

Inderdaad, een “nieuw hoofdstuk” – en een heel belangrijk hoofdstuk vooral. Deze stakingsgolf, want minder is het absoluut niet, geeft de revolutie kracht en diepgang. Stakingen vergroten de druk op het bewind, ook als de eisen niet specifiek het aftreden van Mubarak inhouden. Arbeiders benutten het gevoel van kracht dat mensen op straat hebben gevonden, en de verzwakking die ze proeven in het bewind, om hun eigen verlangens – hogere lonen en dergelijke – extra kracht bij te zetten. Het laat ook zien dat het bewind er allerminst in slaagt door mensen uit de middenklasse zo felbegeerde ‘rust’ te herstellen.

Met stakingen treffen arbeiders in eerste instantie Egypte’s zakenlieden. Maar precies die zakenlieden hebben geprofiteerd van Mubaraks repressie, een onderdrukking die het immers mogelijk maakte lonen laag te houden door arbeidersorganisatie en stakingen voor betere arbeidsvoorwaarden en hogere lonen te dwarsbomen. En laten we ook niet de berichtgeving van vorige week vergeten – berichtgeving die liet zien dat zakenlieden geld staken in het mobiliseren van knokploegen tegen revolutiionaire demonstranten. De strijd tegen de ondernemerklasse en de strijd tegen het bewind zijn aspecten van één en dezelcffde revolutie. Die revolutie is allang niet meer enkel een politieke omwenteling, maar is werkelijk een sociale revolutie aan het worden.

Dat die revolutie verder om zich heen grijpt, blijkt ook uit andere berichten. In Al Wadi Al-Jadid woedt een opstand, waarbij de politie bloedig ingreep: vijf doden. Een twitteraar uit die plek, geciteerd in het EA Liveblog: “Revolutie… revolutie tot aan de overwinning! Revolutie in alle straten van Egypte”. Maar ook: “de situatie wordt erger, en de veiligheidstroepen roeien de betogers uit. Het veiligheidstuig is overal”.  In die tweets is al sprake van acht doden. Intussen zijn daar trouwens al wel het hoofdkwartier van de staatspartij NDP, het gouvernementsgebouw en mogelijk ook het politiebureau door betogers in de fik gezet. Dat in de hoofdstad betogers momenteel vreedzaam – nu weer wel, nu nog wel! – kunnen betogen, betekent bepaald niet dat de bloedige fase van de volksopstand achter de rug was, zo blijkt.

Intussen liet vicepresident Suleiman – feitelijk de machthebber, behalve dan op straat en in steeds meer fabrieken – weten dat hij genoeg begint te krijgen van al die protesten, dat wie eist dat Mubarak meteen weg moet “niet alleen de president maar ook het Egyptische volk” daarmee “beledigt”, en zo meer. Conclusie die zich opdringt: honderdduizenden demonstrerende en stakende Egyptenaren beledigen volgens hem “het Egyptische volk”… De minister van buitelnadse zaken Gheit klaagt dat de eis om de noodtoestand nu eindelijk eens op te heffen – na een slordige dertig jaar – niet reëel is. “Bij chaotische toestanden zullen de strijdkrachten niet aarzelen om in te grijpen om het land onder controle te brengen, aldus Gheit.” Inmiddels weten we ook iets meer over die strijdkrachten: personeel daarvan deed rechtstreeks mee met geweld tegen journalisten en mensenrechtenactivisten, arresteerde zulke mensen, en liet mishandeling van gearresteerden toe. Het ministerie van Buitenlandse zaken van de VS erkent de militaire rol in de onderdrukking inmiddels. Van het beeld van het Egyptische leger als een de demonstranten welgezinde macht – sowieso al een misplaatst beeld – blijft steeds minder over. Of daarmee soldaten frontaal ingezet kunnen worden tegen menigten van honderdduizenden, en tegen grote aantallen stakende arbeiders, of ze bijvoorbeeld orders om het vuur op demonstranten te openen zullen opvolgen, is echter maar zeer de vraag.

O ja, er vindt ondertussen ook nog een ‘dialoog’ plaats, tussen sommige oppositiefuguren en het regime dat intussen de taal van burgeroorlog en bloedvergieten hanteert. Ik heb echter niet de indruk dat de aanzwellende bewegingen in bedrijven en op Egyptische straten zich daar erg veel aan gelegen laten liggen. Dat is maar goed ook, want er nadert een confrontatie die met geen goed gesprek  tot ontknoping gebracht kan worden. Onderhandelingen functioneren als zand in de ogen van de revolutionaire menigten. Demonstraties en stakingen zijn ook zand – hoognodig zand in de machinerie van de macht.


Egypte: revolutie doorbreekt impasse

8 februari, 2011

(Ik weet het, veel gebeurt er intussen, en ik blog opeens weinig.  Gezondheid werkt tegen. Maar Egypte dwíngt me gewoon om me toch weer een weg te banen naar m’n invoerschermpje…)

Afgelopen zaterdag omschreef ik de situatie in Egyopte als een “impasse vol tegenstrijdigheid”; vandaag nog, in een artikel dat ik schreef voor de Doorbraak-website, sloot ik af met de woorden: “De revolutie zit weliswaar in een soort impasse – maar de druk richting een nieuwe explosie is bijna tastbaar.” We zijn een handvol uren verder – en de impasse wordt momenteel doorbroken, met de kracht van een nieuwe explosie

Het woord ‘impasse’hanteerde ik om aan te gevenb dat er een labiele p[atstelling was ontstaan. De golf van massademonstraties had het bewind ontregeld, haar greep op straat was doorbroken, het regime voelde druk om tot concerssies te komen. maasr tegelijk was het bewind nog sterk genoeg om weerstand te bieden ategen de eis dat Mubarak onmiddellijk moest aftreden. Het feit dat demonstranten voornamelijk op het Tahrir-plein bleven, terwijl de staat begon haar greep in de rest van de stad te herstellen, was tekenend. Het feit dat er vooral van straatactie sprake was, en veel minder van gerichte stakingsactie, evenzeer. De straat wist het bewind niet te doen vallen; maar het bewind wist het straatprotest niet te breken. Ziedaar het wankele evenwicht, oftwel de impasse, van de laatste dagen.

Welnu, die impasse ligt aan duigen, en wordt momenteel in het voordeel van de revolutie doorbroken. Dat gebeurt precies op de twee belangrijke fronten die ik aanduidde. Demonstranten hebben de aanval heropend en blijven niet langer voornamelijk het plein bezet houden, met alle gevaren van dien. Dat is één. Intussen groeit het aantal berichten over stakingen, andere arbeidersacties en dergelijke, snel. De revolutie ontplooit nieuwe kracht en zwelt opnieuw aan. Dat is twee.

Eerst Cairo en de acties op straat. Aljazeera meldt dat er weer grote aantallen mensen samenkomen op het Tahrir-plein, “met veel mensen die voor het eerst komen die zich voegen bij demonstranten die Mubaraks onmiddellijke verdrijving eisten.” Extra motivatie voor demonstranten was de vrijlating van internet-activist Wael Ghonim, belangrijk digitaal gangmaker van de protesten. Dat er nieuwe mensen mee gaan doen, laat zien dat de groei beslist niet uit de volksopstand is geweken.

De BBC voegt er nog wat aardigheid aan toe. Dit bijvoorbeeld: “pogingen van het leger om de identiteitskaarten van degenen die zich aan wilden sluiten te controleren, werden opgegeven vanwege het pure gewicht van de aantallen.” Het leger verliest de schijn van greep op demonstranten!  De aantallen lopen, volgens de BBC, in de meerdere honderdduizenden. “Correspondenten zeggen dat het de grootste demonstratie is sinds de protesten op 25 januari begonnen.” Redacteuren mogen binnenkort wel een nieuwe voorraad superlatieven betreffen om de omvang en intensiteit van deze revolutie passend onder woorden te brengen.

Minstens zo belangrijk als de overweldigende aantallen is het initiatief dat momenteel genomen wordt om de strijd uit te bri reiden en een “nieuw front” te openen, zoals de Guardian het noemt. Mensen gaan naar de ingang van het parlementsgebouw, daar zouden volgens berichtgeving inmiddels al duizenden demonstranten aanwezig zijn. Mensen willen daar een sit-in houden. Demonstranten verhogen hiermee de druk, laten de statische houding – ‘we blijven zitten tot hij vertrekt’ – hiermee varen en gaan over tot een nieuw offensief. De druk op het bewind groeit hiermee snel.

En op deze zelfde dag komt ook nieuws binnen over oplaaiende arbeidersstrijd. The Lede, nieuwsblog van de New York Times, heeft daarbinnen een paragraaf: “Strikes Reported at Suez Canal and Across Egypt”. Het baseert zich op Al Ahram, dat onder meer schrijft: “Arbeiders van de Suez Canal Company uit de steden Suez, Port Said en Ismaylia zijn aan een sit-in voor onbepaalde tijd  begonnen.” Het gaat om 6000 arbeiders, en ze voeren onder meer strijd tegen lage lonen. Er gebeurt meer op dit gebied. Zowel het liveblog van EA  Worldview als een nog steeds uitdijende forum-thread over Egypte op Libcom.org geven informatie; hierdoor ben ik ook op het spoor van genoemde actie gekomen. De laatste gegevensbron, bijgehouden vanaf de aanloop naar 25 januari,  omvat inmiddels al 19 pagina’s, vol door mij veelvuldig benutte informatie en doorverwijzingen, afgewisseld met discussie over de gebeurtenissen. Aanrader!

Met een golf van straatprotest die letterlijk nieuw terrein betreedt, en een groei van sociaal protest in bedrijven en instellingen, is ieder gepraat over impasse of stagnatie in de revolutie op dit moment achterhaald. De contrarevolutie heeft vorige week – met de inzet van ‘pro-Mubarak-betogers’, omgekochte mensen, politieagenten in burger met hun gewelddadige knokploegenmethodes – haar reserves aangesproken en ingezet. Daarmee heeft ze de revolutie niet weten te breken, hooguit afgeremd. Tegelijk heeft de contrarevolutie hiermee revolutionaire betogers tot nieuwe hoogten van vastberadenheid uitgedaagd. Nu beweegt de revolutie weer voorwaarts. Hoe lang nog voor de dictator valt?


Egypte: impasse vol tegenstrijdigheid

5 februari, 2011

De dag van vandaag was iets minder dramatisch dan de voorafgaande dagen van bittere confrontatie, van de angst en verschrikking van woensdag naar de de explosie van euforie van afgelopen vrijdag. Er is een impasse ontstaan, maar tegelijk beweegt er wel van alles. Demonstranten kunnen goeddeels hun gang gaan op het Tahrir-plein. Maar het leger stelt grenzen. John Leyne, van de BBC, typeert de houding van hogerhand als volgt: “De strategie lijkt er nu op gericht te zijn om het protest met vriendelijkheid te doden. De autoriteiten hebnen rubberkogels geprobeerd, charges met knuppels, en – dat vermoeden velen – betaald tuig, en niet heeft gewerkt. Dus nu zeggen ze: Het is OK, je kunt protesteren zo lang als je wilt.” Dat hetn tuig van hogerhand – door de staatspartij NPD en bijbehorende zakenlieden – betaald is, dat is natuurlijk veel meer dan een vermoeden. Maar dit hier even terzijde, de schets die Leyne geeft van de aanpak van autoriteiten lijkt me verder best goed.

Een andere BBC-er, Tim Wilcox, analyseert: “de stemming onder de demonstranten zou kunnen veranderen. Sommigen zoudengenoegen kunnen nemen met wat er al behaald is, en nu niet gana voor een volledige overwinning. Als dat gebeurt, dan kan het er op yuitdraaien dat de kern van de demonstranten ge-kettled wordt door veiligheidstroepen op het Tahrir-plein, terwijl de autoriteiten proberen de dingen elders terug naar normaal te krijgen.” Dat is precies één van de dingen die te vrezen valt, nu de demonstranten enerzijds krachtig blijven, anderzijds hun directe doel niet hebben bereikt. ‘Kettle’ is trouwens de aanduiding voor het verschijnsel dat politie groepen demonstranten langdurig insluit met grote aantallen agenten. Het is een politietactiek die we in Londen vorig jaar herghaaldelijk aan het werk hebben geziien, tijdens studentendemonstraties. Toen moesten betogers die ge-kettled waren uren en uren in de kou staan zonder dat ze weg konden. Het komt neer op arrestatie in de open lucht, zonder zelfs maar zoiets als een arrestatiebevel.

Terug naar Cairo. Het streven vanuit bewind en leger is inderdaad gericht op ‘normalisering’, maar, aldus BBC-verslaggever Paul Danahar, allemaal in hetzelfde BBC-liveblog trouwens: “Winkels zijn open, koffiehuizen puilen uit met mensen die praten over de gebeurtenissen van de afgelopen week. En ze praten allemaal vrijer en opener dan ze 10 dagen geleden het gevoel hadden te kunnen doen. Het leven keert terug naar normaal – maar na de priotesten betekent ‘normaal’ in Cairo iets anders.” Dát is een resultaat van elf dagen revolutie dat niet zomaar uit te vlakken is, en het is van grote waarde. Revoluties beogen het veranderen van machtsaverhoudingen. Maar revoluties veranderen ook de mensen zelf die er in betrokken zijn. Het maakt mensen sterker, zelfbewuster, rijper voor de vrijheid waar ze tegelijk voor vechten.

Intussen is de vasthoudendheid van veel demonstranten evident. Ze zijn duidelijk niet van plan genoegen te nemen met minieme veranderingen en mooie woorden. “Wij willen van kanker afkomen, maar ze geven ons aspirines”, zegt een demonstrant, op de BBC. “We horen de verhalen dat de aandelenbeurs weer open gaat, en dat iedereen weer terug naar het werk gaat – maar dat raakt ons niet – we blijvenb hier op het Tahrir-plein. We blijven om het plein te verdedigen” , vertelt Nora Shalaby, demonstrante, op de BBC. Nog een andere betoger: “Het bewind speelt de economische kaart uit. Ze zeggen dat mensen geld verliezen, dat ze hun loon niet krijgen, enzovoorts. Ja, dat zijn verliezen maar dat is de prijs die we moeten betalen voor drie decennia van passiviteit”. Van die 30 jaar passiviteit heeft hij zelf de helft meegemaakt, hij is vijftien jaar. De aandelenbeurs gaat trouwens maandag nog niet open, zoals eerder wel was gepland. Helemaal voorspoedig gaat die ‘normalisatie’ niet.

Volharding is er dus, maar hoe moet het verder? “Sommige mensen krabben zich op het hoofd en vragen zich af wat ze nog meer kunnen doen om de president duidelijk te maken dat ze hem niet willen.” Dat schrijft Aljazeera op haar liveblog van 5 februari. Het tekent twijfel over de vraag wat nu, maar ook resten van het idee dat het er vooral om zou moeten gaan om de president iets te laten zíén. Het gaat er echter om, niet enkel luid en massaal te zeggen dat Mubarak weg moet, maar om hem daadwerkelijk te verdrijven.

Een dokter zei een dag eerder, vooruitblikkend op wat er zaterdag zou kunnen gaan gebeuren heel terecht: “Dit is nu een revolutie, en als we halverwege stoppen, dan zullen er velen van ons sterven.” Inderdaad. Revoluties maken de machthebbers boos en nerveus; als ze niet doorzetten, dan nemen die machthebbers braak, schakelen mensen die ze als gangmakers en sleutelfiguren zien gewelddadig uit, en jagen er met bloedvergieten zodanig de schrik in dat mensen herhaling voor lange duur wel uit hun hoofd laten. Dat maakt de trend in de demonstratiesvan de laatste dagen – demonstranten die het plein in handen hebben en houden, maar verder afwachten tot Mubarak vertrekt – zo hachelijk.

Dat wil echter niet zeggen dat de machthebbers gaan slagen in hun aanpak van laat-ze-maar-demonstreren-daar, we-wachten-tot-ze-er-genoeg-van-krijgen, ook gaat werken. Enkele dingen maken dat onwaarschijnlijk. Om te beginnen zijn er kennelijk krachten in het bewind die dat gedult niet kunnen of willen opbrengen. Zij kunnen precies weer het soort aanvallen op demonstranten herhalen waardoor het verzet juist weer feller wordt., en herhaling is niet uitgesloten. Dat gebeurde woensdag en donderdag ook In tegsenstelling tot mijn indruk van gister is er die dag trouwens toch ook weer een ‘pro-Mubarak-betoging’ geweest, met enkele duizenden deelnemers. Was het geld in de kas van de staatspartij NDP toch nog niet helemaal op of zo?

Het gevaar komt intussen ook van het leger zelf. Dat wil kennelijk de normalisering in de versnelling gooien, en probeert stukken van het Tahrir-plein vrij te maken. Dat gaat met een oproep een commandant: “Jullie hebben het recht om je te uiten, maar red van wat er nog van Egypte over is. Kijk om je heen. We moeten de weg vrijmaken, we moeten ervoor zorgen dat het verkeer weer door Tahrir kan stromen. De mensen kunnen op Tahrir blijven, maar niet op de weg. We willen de mensen weer aan het werk hebben en we willen dat ze betaald krijgen, we willen dat het lijt weer normaal wordt.” Aldus het Guardian liveblog, 5 februari. Als zo’n aanpak werkt, dan is het gevaar levensgroot dat er over drie dagen nog 5.000 mensen op een half plein zitten, terwijl overal elders het leger – en hier en daar de Mubarak-knokploegen/ veiligheidsagenten – de baas is op straat. En als dán de veilgheidstroepen een aanval openen…

Maar de aanpak werkt niet zonder slag of stoot. Het EA Worldview liveblog heeft interessante informatie erover. Mensen weigeren, zeer verstandig, om barricades op te heffen, gaan in flinke aantallen voor en om een tank zitten zodat die geen kant op kan zonder over mensen heen te rijden en dergelijke. Demonstranten staan nu frontaal tegenover soldaten. De illusie dat het leger de bondgenoot is van de vrijheidsstrijd krijgt weer een wrange knauw. Het leger is er voor de orde – haar eigen hiërarchische orde, en de orde van een bewind dat wellicht Mubarak op wil offeren, maar daarmee nog niet de deuren open wil zetten voor diegaander veranderingen. Het handhaven van barricades door betogers is dan ook wijsheid – tegen dat leger, maar ook tegen het soort aftocht van het leger dat de deur voor Mubarak-bendes weer kan openen.

Demonstranten blijven dus alert, vasthoudend, strijdlustig. Dat geldt niet voor meer gevstigde oppositiekrachten. “Een vooraanstaand lid van de Moslim Broederschap die deelnam aan de bezetting…” (van het plein, PS)“… probeerde de overwegend jeugdige betogers om het leger in de gelegenheid te stellen om door te gaan met het afbreken van de barricade, maar werd weggejoeld.” Het is al vaak gezegd, en het dient er steeds weer te worden ingerámd: dit is niet de revolutie van politici en partijen, dit is niet de revolutie van de Moslim Broederschap. Jonge opstandigen verdedigen hun strijd – tegen politie en soldaten, maar desnoods dus ook tegen politieke krachten de zaken naar hun hand proberen te zetten.

Dit verdedigen van hun impliciet autonome strijd door deelnemers in de frontlinie, juist tegen mensen die zich als medestanders presenteren maar ook een eigen politiek spel spelen geeft de protesten refolitionaire kracht. Die autonome strijdbaarheid versterken wordt steeds belangrijker. De fase waarin arm en rijk, hoog en laag, gevestigde oppositiegroepen en radicale onofficiële netwerken zij aan zij staan tegen Mubarak, loopt ten einde. De zoektocht van gevestigde politici – ElBaradei, Broederschap, Nour, Moussa – naar een soort diplomatieke oplossing, het streven naar een overgangsbewind, is in volle gang. Dat getouwtrek maakt de deelnemers aan het straatprotest tot toeschouwers, tot drukmiddel eventueel, gehanteerd door politici om Mubarak duidelijk te maken dat hij echt beter kan gaan. ‘Realistische’ overwegingen vieren daar hoogtij. Intussen maken demonstranten met een spandoek en een leus waar het hen om gaat: “Wij eisen een einde aan het regime” – niet alleen aan het presidentschap van Mnubarak, maar aan de hele groep machthebbers om hem heen, de structuren waarvan hij zich bedient om zijn macht te houden en de bevolking te vertrappen.

Revolutie op straat loopt steeds duidelijker niet synchroon met de weg van de gevestigde oppositie die aan de kracht van de revelutie echter wel haar positie mede ontleent. Immers, zonder de felle straatprotesten zat de Broederschap nog steeds half ondergronds, en lette er amper iemand op ElBaradei. Dit soort leiders zijn echter tegelijk voor die revolutie een groot gevaar, terwijl ze tegelijk hun huidige rol ook aan de revolutie hebben te danken. Dat zien we aan de houding van Moslim Broeders tegen barricadeverdedigers; we zien het ook aan de openingen tot overleg die uit gevestigde oppositiekringen richting krachten in het regime wel degelijk worden geopend. Dat de 6 April Jeugd Beweging, gangmaker van de aftrap van de opstand op 25 januari, vorige week deel is uit gaan maken van een overleg met ElBaradei en de Broederschap, bijna een voorlopige-regering-in-wording, is tekenend en niet zo mooi. Zo worden ook krachten die echt bijdroegen aan de opstand, meegezogen in de logica van gevestigde, en waarschijnlijk slechts voorlopig oppositionele, politiek.

Maar strijdlustige, volhardende vastberadenheid op dat plein alléén gaat geen doorbraak forceren de goede kant op. Van de gevestigde politici moet de revolutie het dus niet hebben, van steun van Westerse regeringsleiders evenmin. Een woordvoerder van de VS heeft vandaag duidelijk gemaakt dat Mubarak wat de VS betreft nog even mag aanblijven, om zelf de overdracht aan de top in orde te maken. Angela Merkel vindt intussen dat verkiezingen in Egypte geen haast hebben. De Westerse machten willen geen vrijheid en rechtvaardigheid voor mensen in Egypte. Die machten willen rust en stabiliteit – en zijn als de dood dat een snelle val van Mubarak mensen in andere autoritaire pro-Westerse staten aanmoedigt om het óók te proberen. Bovendien is Mubarak een bondgenoot van Israel, en vreest zowel israel als de VS dat een opfolger wel eens minder positief tegenover de Egyptisch-Israelische vrede zou kunnen staan. Hopen dat Westerse staten de volksopstand in Egypte te hulp zullen komen, is hopen dat dodelijke vijanden zomaar goede vrienden van vrijheid en rechtvaardigheid worden.

De krachten die de revolutie verder vooruit helpen, zitten heel ergens anders. Die krachten worden gevormd, niet enkel door demonstranten en potentiële demonstranten, maar ook door arbeiders met hun wapen: de staking. In diverse uitspraken die ik heb aangehaald, werd gesproken van hervatting van het werk, het streven dat mensen weer loon ontvangen en dergelijke. Dat wijst erop dat het werk inderdaad heeft stilgelegen. Was dat enkel vanwegede ontwrichting, door de straatgevechten, door verwoesting en plunderingen, door het dagenlang stilleggen van het internet? Of was er ook sprake van staking uit protest? Afgelopen dinsdag, de Dag van Woede, was immers ook uitgeroepen als begin van een algemene staking voor ionbepaalde tijd. Over deelname aan die staking is erg weinig te vinden. Ongetwijfeld zijn heel veel mensen de afgelopen week niet naar het werk geweest omdat ze deelnamen aan demonstraties, soms dag na dag.

Maar in hoeverre zijn mensen ook bewúst van hun werk weggebleven om daarmee druk uit te oefenen, of minstens als daad van protest? Het is een belangrijk punt. Gerichte, zelfbewuste stakingsactie kan druk op het bewind zetten die alleen straatactie niet kan. Gezien de urgentie die het Gezag kennelijk voelt om het ‘normale leven’ weer op gang te brengen, zit precies dáár een gevoelige zenuw. Doorgaan met demonstreren is deel van het gaande houden van de revolutie. Staken om de macht te helpen vallen geeft die revolutie echter een grotere, diepere en noodzakelijke kracht.


Egypte: revolutie, bedreigingen… en solidariteit!

4 februari, 2011

(geschreven en afgerond eind van de middag/ vroeg in de avond, maar door haastigheid en onoplettendheid mijnerzijds nu pas online; goed moegelijk dat delen ervan achterhaald zijn, maar ik plaats het nu eerst inhoudelijk ongewijzigd, daarna check ik snel de actualiteit weer even, voor vervolg…)

Honderdduizenden, waarschijnlijk miljoenen mensen op straat in Egypte tegen het bewind! In Cairo en daarbuiten, Alexandrië, in Mansoura (eerst 100.000, later een melding van 500.000 mensen), Zaqaziq (100.000), El; Arish (250.000), Aswan (20.000)… De gewelddadige aanvallen vanuit het regime van de afgelopen dagen tegen de opstandige menigten hebben de kracht van de revolutie niet gebroken. De vastberadenheid is eerder gegroeid. Het is indrukwekkend, het is hoopgevend. Maar het is ook buitengewoon spannend. Terwijl het protest maar doorgaat, zien we  in en om dat protest ook dingen gebeuren die zorgen baren. De revolutie leeft. Maar er zijn pogingen gaande om die revolutie te temmen, deels van buitenaf, deels van binnenuit.

Allereerst is daar het leger. Dát stelt nu goeddeels de grenzen aan wat er gebeurt. Het laat zich van een welwillende kant zien, de dmonstraties worden nioet stelselmatig gedwarsboomd. Maar dit doet denken aan de houding van de Amsterdamse politie op een groot vakbondsprotest dat netjes op het Museumplein blijft. Protesteren mág, als het netjes gebeurt. Natuurlijk zullen mensen in Cairo opgelucht zijn dat ze de straat op kunnen. Maar er wringt iets. Wat als de houding van het leger ’s nachts – en twee nachten later, als de menigten minder omvangrijk zijn – weer verandert?

Tegelijk gebeurt er iets tegenstrijdigs op dat plein, onder demonstranten. We zien enerzijds een immense organisatie van betogers, zélforganisatie – een mogelijke kiem van een totaal andere soort maatschappij, een maatschappij die niet alleen zonder Mubarak functioneert, maar ook zonder alle kleine Mubarakjes, zonder partijbonzen en politiecommissarissen, zonder chefs op het werk, zonder bazen. Nee, dat is niet het bewuste doel van de demonstraties. Maar het is wel een daarin besloten mógelijkheid, die zichzelf alleen maar bewust hoeft te worden om rechtstreeks anarchistische implicaties te hebben.

Daartegenover staat echter iets heel anders: een welwillendheid jegens gevestigde politici, een hoop dat Mubarak snel gaat en dan door nettere politici vervangen gaat worden, zelfs een bereidheid om kopstukken uit het bewind aan te horen, alsof het hier om gesprekspartners gaat en niet om de meest dodelijke vijanden. Zo was vandaag de minister van defensie op het Tahrir-plein aanwezig, en sprak demonstranten toe! Is er een soort Egyptische LSVb aan het werk daar of zo? Die houden ook zo van podiumdebat met politici tijdens protestmanifestaties…

Intussen is er, net als afgelopen dinsdag, ook voor gekozen om géén mars naar het presidentiële paleis te houden. Ja, ik heb makkelijk praten, vanuit mijn woninkje, maar dit baart me zorgen. Het betekent dat demonstranten urenlang hun leuzen blijven roepen, op één plaats – met de staat die de controle houdt over toevoerwegen. Er wordt gesproken van troepen in rel-uitrusting in de buurt, en er zijn ook Mubarak-bendes dichtbij, er vinden vechtpartijen plaats, kleiner dan eerdere dagen, maar toch. De enorme mensenmenigten van dit moment zullen in de nacht kleiner worden, en de risico’s op nieuwe aanvallen vanuit de Mubarak-knokploegen daarmee weer groter. Niet optrekken naar het paleis komt neer op een riskant vasthouden aan een defensieve opstelling, in plaats van het risico te nemen, het initiatief tot een optocht naar dat paleis op gang te brengen, soldaten actief aanmoedigen om niet alleen doorgang te verlenen maar méé te doen. Revoluties breken niet dóór als ze het initiatief in handen van de tegenstander laten belanden.

De nadruk op grootschalig protest zónder de keus om Mubarak actief te verdrijven duidt op een vertrouwen dat er een soort diplomatieke oplossing denkbaar is, dat de revolutie niet op de spits gedreven hoeft te worden. Dit vertrouwen weerspiegelt invloed van de gevestigde oppositiegroepen die een nette machtsoverdracht nastreven, waarna de betogers bedankt zullen worden en gemaand naar huis te gaan en het werk verder aan politici -ElBaradei, leiders van de Moslim Broederschap, oppositiepoliticus Nour en nu ook Amr Moussa zijn in beeld – over te laten. Die Amr Moussa is secretaris-generaal van de Arabische Lioga en is vandaag ook op het Tahrir-plein opgedoken. Die denkt erover zich kandidaat te stellen voor het presidentschap, en werd vandaag door een aantal betogers toegejuicht. De man was eerder minister van buitenlandse zaken, onder Mubarak.

Dat dit soort mensen enig vertrouwen vinden onder demonstranten tekent de kracht van illusies, de invloed van ‘gematigden’ die helemaal geen revolutie willen maar de opstand willen benutten voor hun eigen positie en beleid. Het risico dat Egypte straks opgescheept zit met Mubarakisme zonder Mubarak, of hooguit met een lichtelijk hervormd, iets gedemocratiseerd, regime zonder fundamentele sociale veranderingen, is levensgroot. Maar zo groot zijn de demonstraties inmiddesl dat het me niet waarschijnlijk lijkt dat deze beperkte, in essentie contrarevolutie onaire uitkomst zomaar gepikt gaat worden. Zoiets is een tussenstop, geen eindpunt van deze revolutie.

Intussen is er voor mensen buiten ERgypte meer te doen dan enkel toekijken. Solidariteit, dat is nodig! Er zijn inmiddels belangwekkende verklaringen in die zin. De Anarchistische Groep Nijmegen heeft een krachtige tekst op haar website geplaatst: “Solidariteit met de volksopstanden in Noord-Afrika en het Midden-Oosten”. Inderdaad! Het gaat om veel méér dan alleen de Egyoptische opstand. De trektst gaat ook in op hoopgevende elementen van zelforganisatie binnen het verzet. De Internationale Socialisten hebben intussen een “Steunverklaring voor Egypte: hun strijd, onze strijd, internationale solidariteit!” Die zou je via mail kunnen onderschrijven, ik heb dat zelf in ieder geval wel gedaan.

Gelukkig is er ook actie in de open lucht! Morgen houd de 6 April beweging, een oppositiegroep in Egypte, samen met de SP, een “Manifestatie voor solidariteit met Egypte” op de Dam in Amsterdam. Die begint om 16.00 uur, en zal een uur duren. Ten slotte roept de International Trade Union Conference ertoe op om 8 februari, aanstaande dinsdag, tot een internationale actiedag te maken en te protesteren voor Egyptische ambassades. Handvaten genoeg – en zelf iets op touw zetten  is natuurlijk helemaal mooi: )

(wat haastig afgerond, moet weg; binnenkort meer).