Woody Guthrie honderd jaar jong

14 juli, 2012

zaterdag 14 juli 2012

Honderd jaar geleden werd Woody Guthrie geboren, in Okemah, Oklahoma. Zijn familie was rechts, naar verluidt zelfs racistisch. Hijzelf zou zich ontpoppen als linkse, sociaal bewogen liedjeszanger met een enorme invloed – op andere musici en via hen op heel veel andere mensen. Hij schreef liedjes, soms drie op één dag; hij zong ze, speelde er gitaar bij en soms mondharmonica. Als er één iemand is die model staat voor wat later bekend zou staan als singer-songwriter, dan is het wel Woody Guthrie. En meer dan zomaar een zinger-liedschrijver, was hij een zingende klassenstrijder. Lees de rest van dit artikel »

Advertenties

Muzikale winterslaap voorbij (intro)

14 april, 2012

zaterdag 14 april 2012

De halve winterslaap die ik afgelopen maanden op muzikaal gebied in zekere zin heb beleefd, ligt min of meer achter me. Komende maanden zal ik weer her en der optreden, en hopelijk wordt dat nog wat meer ook.

Voor het hele artikel van deze naam kun je terecht op het weblog peterstormzingt.wordpress.com.


Intussen, op mijn muziek-en-meer-weblog… over Franz Schubert

27 maart, 2012

woensdag 28 maart 2012

Inderdaad, rust op dit blog. maar achter de schermen wordt hard gewerkt. Intussen heb ik afgelopen weeklend op een ander blog van mij wat geschreven: “Franz Schubert, zo mooi…” Want dat is diens muziek: zo mooi… Binnenkort meer hier, en nog elders ook…


‘4’33: anarchie als hit

14 december, 2010

Wat een verademing was dat! Vier minuten en drieëndertig seconden rúst, stilte bijna, in het nationale kakelprogramma voor hoogopgeleiden en zij die zich hoogopgeleid willen voordoen, beter bekend als De Wereld Draait Door. Voor wie dat programma niet kent: de onderwerpen zijn er interessanter dan bij RTL Boulevard, maar dat laatste programma heeft minder pretenties en is daardoor sympathieker. Qua lawaaiige drukdoenerigheid is er amper verschil. Uiteraard kijkt ‘iedereen’ van mijn lezerskring wel eens naar De Wereld Draait Door, en ‘niemand’ naar RTL Boulevard

Ik ben amper met mijn stukje begonnen of ik ben al afgedwaald. Want hoezo, vier minuten en 33 seconden stilte in de uitzending? Welnu;  ‘4’33 is de titel van een stuk van componist John Cage. Het stuk beslaat dus precies die tijd, en bestaat uit… afwezigheid van gespeelde muziek. Het stuk dateert uit 1952. Als een orkest het uitvoert, dan zie je een dirigent voor het ebnsemble staan. Die geeft het begin aan, houdt de tijd in de gaten, en geeft na die ruim vierenhalve minuut het einde aan. De musici spelen intussen geen noot. Iets soortgelijks gebeurde nu, maar dan in de uitvoering voor piano solo! Reinbert de Leeuw, baanbreker van modern klassieke muziek, nam plaats achter het instrument, opende ne sloot af en toe de deksel – het stuk bestaat uit drie delen, en dat werd kennelijk aldus aangegeven – en na de 4:33 minuut gebaarde hij dat het was afgesloten.

Een hele aparte ervaring is zoiets. Mensen kijken, mompelen iets tegen elkaar, er is gegniffel bij zoiets maar ook geconcentreerde aandacht. Het is dan ook een werkelijk revolutionaire comositie die hier werd opgevoerd. Waar muziek als het ware georganiseerd geluid is, is voorgeschreven afwezigheid van gespeeld geluid een intense uitdaging, voor de luisteraars. Natuurlijk is er dan niet werkelijk ‘stilte’: er klinken altijd geluiden, zacht maar hoorbaar, er valt iets, iemand kucht, fluistert, schiet in de lach. Maar de componist heeft de greep op wat er klinkt welbewust lósgelaten; het geluid organiseert zichzelf, spontaan, ongestuurd. Dat ervaren is indringend, ontregelend ook. Het stuk afdoen als een grap, aandachttrekkerij van stuntman Cage, is een miskenning van waar hij mensen toe aanzet: aandacht voor het niets, voor de stilte, en voor het spontane gebeuren, wat dat gebeuren ook brengt.

Precies in die openheid voor het spontane, het ongestuurde, geeft John Cage blijk van een anarchistische kijk op zaken. Tegelijk zien we hier verwantschap met bepaalde Oosterse filosofiën, met name van het Taoisme, een stroming die van invloed was in het Zen-Boeddhisme waar Cage zich in kon vinden. In dat Taoisme is het idee erg centraal dat dingen beter gaan naarmate er minder wordt opgelegd, minder wordt gestuurd, laat staan afgedwongen. Dat valt op in één van de basisteksten ervan, het oeroude poëtische werk Tao Te King, ook wel Dao De jing genoemd.

Het leven is in de Taoistische levenskijk zoals die in dat werk kenbaar wordt, een stroom; pogingen om dat in een stramien te wringen leiden tot narigheid. Immers: “Door te handelen door niet-handelen heerst er vanzelf orde. Bezit en staatsbestuur verdienen wantrouwen: “Te verbouwen en te kweken; te verbouwen en niet in bezitt te nemen; te kweken en vrij te laten groeien; te leiden, maar niet te heersen; dit is de wonderlijke deugd.” Oude, en volgens velen wellicht oubollige wijsheid. Cage zag er kennelijk de actuele waarde gelukkig van in. Het is een filosofische voorloper van anarchistisch ideeëngoed.

Het anarchisme van Cage zelf is herkenbaar in een gedicht van hem. Dat opent – en ik vertaal het ghier niet – als volgt:“We don’t need government/we need utilities”. en verderop: “Nor do we have any need for the continuing division of people/ into those who have what they need/ and those who don’t”. En, in een pleidooi voor am rmoede als levensstijl dat veel maar lang niet alle anarchisten zullen delen, de slotregels: “We must make the world safe for poverty without dependency on government”. Iedeereen genoeg, niemand teveel of te weinig, en geen staat die ons dwingt, dat is hier het idee.

Dat juist dit revolutionaire muziekwerk, van deze anarchistische kunstenaar, zomaar in een veelbekeken TV-programma wordt opgevoerd, stemt toch vrolijk. En er is meer verheugends. Mensen zijn bezig dit werk naar de eerste plaats van de Britse Kerst-hitlijst te krijgen, zoals vorig jaar met een ander rebels muziekstuk, van Rage In The Machine, lukte. De Facebook-groep die hiermee bezig is noemt zich Cage in the Machine, en telt al 20.000 leden. Misschien zou Cage de strijd om een eerste plek, ook voor zijn eigen compositie, sowieso al afgewezen hebben als inbreuk op de spontane gang der gebeurtenissen, erkenning van hiërarchie of iets dergelijks. Dat zou voor hem pleiten. Maar als het lukte dat stuk van hem naar de top te krijgen zou ik dat evengoed wel erg leuk vinden.


Wareneconomie als slapstick

6 december, 2010

Alles is te koop. De meest bizarre bedragen worden neergelegd voor de meest banale voorwerpen. Vaak is dat abject. Soms is het voornamelijk absurd: de wareneconomie als slapstick. Even lachen tussendoor dan maar?

Dit: “Een handschoen die Michael Jackson in de jaren tachtig droeg tijdens zijn ‘bad’-toernee is zaterdag voor 33.000 euro geveild.” Worden handen extra warm door het feit dat de King of Pop zijn vingers erin heeft gehad?

En dit: “Een zijden onderbroek die Napoleon Bonaparte heeft gedragen tijdens zijn ballingschap op Sint Hel;ena, is zondag geveild voor 31.250 euro.” Is de gebruikswaarde van voornoemd stuk ondergoed toegenomen door het feit dat die aan een keizerlijk achterwerk heeft gezeten?

O, en dit: “De originele tekst van  ‘The Times they are A-Changing’  van Bob Dylan wordt op 10 december geveild in New York. De verwachting is dat de liedtekst twee- tot driehonderdduizend dollar (hondervijftig- tot 227 duizend euro) opbrengt.” Is het liedje zo veel mooier geworden dat de waarde ervan zo hoog is? Is het liedje mooier als het vanaf het originele (vermoedelijk trouwens nogal lastig leesbare) handschrift wordt gespeeld en gezongen?

En trouwens: wie zoveel geld uitgeeft voor zo’n tekst is belegger, geen fan, vermoed ik. Sowieso is het iemand die, vermoed ik, van de teksten van Dylan vrij weinig heeft binnengelaten. Dingen als  “Don’t follow leaders”, “Trust yourself” en zo nog het één en ander. Duidelijk iets anders dan in aanbidding neervallen voor het Grote Genie, en grif geld betalen voor  een stuk beschreven papier van neen liedje dat een liefhebber doorgaans gewoon uit het hoofd kent.


Allerlei protest tegen bezuinigingen, dingen om te dóén dus

26 november, 2010

Zo, afgelopen avond even ontspanning gehad, na overdag flink wat buitenlucht en lichaamsbeweging rond de TNT-stakersbijeenkomst waar ik al over schreef. ‘Ontspanning’ hield in: op bed liggen luisteren naar Radio Vier, de klassieke zender. Daardoor werd ik erg verwend werd: een concertopname uit Vredenburg, van de Zevende Symfonie van Ludwig van Beethoven. Laat dat nu net, in al zijn overdonderende felheid en melodieuze kracht, één van de mooiste stukken muziek zijn die ik ken. Dat was rechteaard genieten, van een mooie uitvoering ook nog, inm relatief hoog tempo maar zonder dat de helderheid en de dynamiek erdoor platgeslagen werd. Uitvoerenden waren het Radio Filharmonisch Orkest, onder leiding van Jaap van Zweden.

Over het Muziekcentrum van de Omroepen (MCO), waar dat Radio Filharmonisch Orkerst onder valt, ga ik het dus gheel eventjes hebben. Dat dreigt namelijk door Bruin I te worden wegbezuinigd, als onderdeel van de rancuneuze anti-cultuurpolitiek van dat kabinet. Dat deugt natuurlijk helemaal niet, en op Radio Vier hoor je dan ook bijna dagelijks beleefd-verontwaardigde uitspraken tegen dit beleid. Afgelopen avond ook weer: voorddat het orkest begon, traden de pianobroers Arthur en Lucas Jussen op. Lucas, de oudste van de twee, 17 jaar, deed voor hij aan Beethoven’s pianosonate Pathetique begon, een hele rustige oproep – zonder de regering en de bezuiningen zelfs maar te noemen – om de omroeporkesten te behouden. Op dat behoud kan je aandringen via de website van het MCO, waar je je naam en reactie kunt plaatssen onder de woorden: “Laat je horen! Voorkom opheffing van het muziekcentrum en steun onze musici”.  Ik heb dat zojuist gedaan, net als – als ik goed lees – inmiddels 45985 anderen vóór mij.

Ik weet het, zo’n internetactie oefent geen fysieke druk uit op de regering. Maar het draagt bij aan het om zich hene grijpend gegons tegen bezuinigiongsbeleid. Hoe groter het aantal mensen dat zulke oproepen steunt, hoe groter het gevoel dat aanzienlijke delen van de maatschappij zich tegen dat beleid aan het keren zijn. Dat geeft dan anderen – bijvoorboold mensen die daadwerkelijke druk aan het organiseren zijn – het gevoel dat ze in hun afwijzing van afbraak van cultuur en sociale verworvenheden niet alleen staan. En je kuint er je eigen boodschap  achterlaten – een boodschap die natuurlijk best iets verder kan gaan dan enkele noodzaak om het MCO voor cultuurvandalisme te behoeden…

Intussen is een andere groep begonnen in beweging te komen tegen bezuinigingen: studenten. De regering heeft bepaald dat studenten die niet binnen hun voorgeschreven studietijd hun studie afronden, 3000 euro collegegeld méér moeten gaan betalen (NRC, 26 november). Zo wordt de druk op studenten om álles op zij te zetten voor bnhun studie – en allerlei waardevolle zaken in het leven van oprgroeiende mensen weg te duwen –  verder opgevoerd. Slecht voor studenten, hun inkomens en hun vorming als vrijj en veelzijdig persoon. De instellingen waar de student met studievertraging zit, wordt ook gekort, met 3000 euro per student.

Het is deel van een beleid dat studenten en hoger onderwijs via bezuiniginge aanvalt. Tegen dat  beleid wordt inmiddels actie op touw gezet. Via Facebook circuleert intussen een oproep om komende maandag, 29 november naar het Plein in Den Haag te komen, onder het motto: “Laat ook jouw stem horen: geen verhoging collegegeld naar 500o euro, geen afschaffing van stufi voor masters!” Dat is dus breder dan specifiek de verhoging van collegegeld voor mensen met studievertraging. De oproep is te lezen op de website van Comite SOS, een studentenactiegroep. Op de Facebook-pagina, gemaakt door Jasper van Dijk, SP-Kamerlid – die hiermee zijn Kamerwerk veruit in de schaduw stelt trouwens – hebben intussen al 520 mensen aangegeven dat ze naar de actie komen. Krijgen we een opwekkend vleugje Londen in Den Haag?

Vóór we dat weten, is er eerst nog een andere actie, morgen. Dan vindt in de Brabanthallen in Den Bosch de actie “Armoede werkt niet” plaats, een manifestatie tegen mensen die een arbeidsbeperking hebben. Dat omvat bijvoorbeeld arbeiders in de sociale werkvoorziening en mensen met een Wajong-uitkering. Beide groepen zien harde bezuinigingen op zich af komen. De actie, een SP-initiatief, heeft een griezelig brede ondersteuning; FNV-voorzitter Jongerius en zelfs PvdA-baas Cohen zal de aanwezigen toe gaan spreken. Brrr.

Ik ga erheen – omdat ik solidariteit wil betonen met de mensen die het raakt, omdat de actie – hoe problematisch ook van top-down-partijpolitieke opzet ook – toch een stuk protest tegen het bezuinigingsbeleid is die van onderaf met inzet en woede versterkt dient te worden – en om hopelijk niet de enige te zijn die minstens tegen Cohen ‘boe’ gaat roepen. Ik ben niet vergeten hoe zijn partij in het vorige kabinet lustig meedeed met het verhogen van de pensioenleeftijd – om maar eens een asociaal voorbeeld te noemen. Nee, ik ben niet van die partij, en ik ben ook niet van de SP. Maar ik ben morgen in de Brabanthallen, net als hopelijk heel veel anderen, dus wel van de partij.


Schreeuwen om cultuur

22 november, 2010

Afgelopen zaterdag, 20 november, vond een belangrijke manifestatie van protest plaats: “Nederland schreeuwt om cultuur”. In een hele reeks steden gingen grote aantallen bezorgde en boze mensen de straat op, om te protesteren tegen de grove bezuinigingen die het bruine kabinet op de kunstsector loslaat.

DE actiedag bracht opvallend veel mensen op de been. De NRC sprak aanvankelijk van 75.000 deelnemers, de Volkskrant aanvankelijk ook. maar gaf wat later het bijgestelde, hogere cijfer: 100.000. Wanneer gingen er voor het laatst zoveel mensen op dezelfde dag in protest de straat op  tegen dezelfde wantoestand, als deel van hetzelfde actie-initiatief?

De actie vond in tal van steden plaats. NRC en Volkskrant noemen allebei 20.000 actievoerders inn het Leidseplein in Amsterdsam. Dat is de grootste politieke manifestatie in jaren. De NRC maakte bovendien melding van 35oo mensen in Utrecht, en van acties in Brabant, Arnhem en ook Venlo, waar enkele tientallen mensen eren doodskist rondsjouwden met de tekst: “Cultuur geeft kleur, bezuinigingen niet”.  Wilders, zo is bekend, komt uit Venlo, is er vóór bezuinigingen op cultuur, en in meer dan één opzicht nogal tegen kleur. Dat ook in zijn thuisbasis protest weerklonk, is tekenend.

Indymedia geeft veel meer informatie, met foto’s, over de diverse activiteiten die deel uitmaakten van “Nederland schreeuwt om cultuur”.  Wat feiten en cijfers daaruit: Maastricht, een plein bevolkt door betogers, met een spandoek: bezuinig op cultuur”. Actie in onder meer Rotterdam, Maastricht, Haarlem, Groningen, Deventer, met in Groningen – 600 mensen – en Maastricht ook veel mensen met fakkels in het donker, en in Haarlem onder meer een spandoek: “kunst korten = geen kunst”. Ook meer mooie leuzen op borden en spandoeken in Amsterdam: “Kunst is óók een dagelijke levensbehoefte”, en “als je het niet snapt, betekent dat nog niet dat het kut is”– met klein daaronder: “ook al is het dat soms wel”.

Allerlei Bekende Nederlanders spraken zich op podia en dergelijke tegen de bezuinigingen op cultuur uit. Ivo Niehe, niet bekend als linkse actievoerder of als hun vriend, presenteerde de zaak in Amsterdam. Er was ook wel linksere activiteit: de SP had juist op die dag 500 leden  op bezoek bij haar Tweede Kamerfractie. Die hebben de gelegenheid aangegrepen om in het Kamergebouw ook een flinke Schreeuw om Cultuur te laten horen.

De breedte van het protest – van linksradicalen via de SP tot en met een VVD-er als Bolkestein die in Amsterdam betogers toesprak – wijst op ene kract cht én op een zwakte van het protest. Brede, grootschalige deelname is een kracht, omdat het laat zien hoe smal het draagvlak voor dit stuk bezuinigingsbeleid is. Dat allerlei mensen die waraschijnlijk nooit eerder actie op straar hadden geveord, omgetwijfeld ook CDA- en VVD-stemmers, zich op deze manier laten horen, maakt de positie van het kabinet objectief zwakker.

Maar de deelname van vooral rechtse politici en opiniemakers is tegelijkertijd een zwakte. Neem bijvoorbeeld VVD-er Bolkestein, over wiens optreden Nu.nl schrijft. Hij vertelde zijn toehoorders: “Ik wil niet minder, maar meer geld voor cultuur. Dat wil ik financieren met geld uit ontwikkelingshulp.” Hij wil de bezuinigingen dus niet stoppen, maar domweg doorschuiven naar een andere sector. Niet alleen blijft daardoor de legitimiteit vanm bezuinigingsbeleid in het algemeen recht overeind. Hij zaait hiermee ook verdeeldheid. Gelukkig moesten veel aanwezigen niets van dit nare gestook hebben. De man werd flink uitgejoeld.

Het is de vraag hoe het verder gaat. Dat de actie op zichzelf de regering ertoe zal brengen van haar bvezuinigingsplannen af te zien, lijkt me erg onwaarschijnlijk. Dat zal meer en steviger pressie  vereisen, meer dan een massaal ondersteund maar toch voornamelijk symbolisch protest. Het zal ook inhoudelijke aanscherping vergen, en stellingname tegen geluiden als dat van Bolkestein, ingaan tegen andere systeembevestigende argumenten. Ik noem er een paar.

Er is bijvoorbeeld het strikt zakelijke argument van Ivo Niehe tegen de BTW-verhoging van prijzen voor optredens en dergelijke. “Er komen zoveel minder mensen naar voorstellingen dat er juist minder btw binnenkomt”, zei hij. Dat zou best kunnen. Maar het is gevaarlijk om zo te argumenteren.

In de eerste plaats: wat nu als het niet klopt, en als de BTW-verhoging de regering wél meer geld oplevert? Zijn we het er dan opeens toch mee eens? Ik denk dat we de financiële problemen zoals de regering die ziet niet op deze manier tot de onze moeten maken. Bovendien gaat het argument niet in tegen de rancune waardoor minstens de PVV in haar pleidooi voor bezuinigingen op cultuur gedreven wordt. Ook als het cultuurvandalisme van Wilders géén geld oplevert kan het voor hem een afrekening met een gehate ‘linkse hobby’ zijn. Goochelen met de mogelijke opbrengst vande BTW-verhoging is handig voor een culturele ondernemer als Ivo Niehe. Voor wie het werkelijk gaat om verdediging van kunst als waarde en kunstenaars als mensen die deze waarde inbrengen, is het een misplaatst argument.

Een ander argument dat op Radio Vier – de klassieke zender van de publieke omroep – veel te beluisteren valt, gaat ongeveer als volgt. Artiest, of artistiek directeur van muziekenseble, ondervraagd door presentator: “De bezuinigingen zijn schandelijk, ze breken alles wat met zoveel inzet en creativiteit tot stand is gebracht af.” Presentator: “Maar er moet toch gewoon bezuinigd worden in Nederland?” Geïnterviewde: “Ja, maar er wordt onevenredig veel en ondoordacht op onze sector bezuinigd…” De logica hier is: bezuinigen ja, maar niet op ons. Het is, meer uit kortzichtigheid dan uit de soort kwaadaardigfheid die Bolkestein ten beste geeft, erg verkeerd.

De kans om de hele logical van de bezuinigingen – een logica die álles wat sociaal en van waarde is bedreigt, ten bate van hogere winsten en verrijking van de winstmakers – af te wijzen, wordt hier gemist. De kans om steun en sympathie te werven onder groepen die weinig met bijvoorbeeld klassieke muziek hebben, maar zelf met ándere bezuinigingen te maken hebben, eveneens. Iemand in de bijstand, die weet dat de uitkering de komende jaren wegens bezuinigingsbeleid van Bruin I verder uitgehold zal worden, krijgt te horen van een artiest: “Bezuinigingen ja, maar niet bij ons”, en zou wel eens kunnen denken: “Oww? En wel bij mij dan?!” Veel animo om mee te doen aan een ‘schreeuw om cultuur’ zou zo’n iemand wel eens niet kunnen hebben op deze manier. Zo bouw je geen solidariteit, geen breed en effectief verzet.

Nu is er wel een onderscheid noodzakelijk. Dat onder de vele kunstenaars, muziekdocenten, studenten aan kunstopleidingen, docenten en aankomend docenten in het kunstonderwijs in het algemeen en kunstliefhebbers van de meest uiteenlopende achtergrond  die nu in beweging zijn gekomen, allerlei problematische opvattingen leven over de noodzaak van bezuiningen en dergelijke, is niet vreemd. Veel van deze mensen hebben geen of weinig actie-ervaring, hebben tot nu toe de gang van zaken in de maatschappij – inclusief de onvernmijdelijkheid van bezuinigingen – feitelijk geaccepteerd, en begínnen maar pas met onderdelen van die opvattingen te breken. Voor hun is dit een stap vooruit. Linkse mensen die wél de hele bezuinigingspolitiek afwijzen, kunnen het beste zij een zij met deze anderen staan wiens krietiek vooralsnog minder ver gaat, maar die beginnen de goede kant op te bewegen. En terwijl we samen actie voeren, leveren we dan zo constructief mogelijk, maar scherp waar nodig, onze radicale kritiek.

Heel anders dient onze houding te zijn tegen mensen als Bolkestein en Ivo Niehe. Zij zijn geen nieuwkomers in actieland, maar feitelijk tegenstanders. Zij pushen hun argumenten, niet omdat ze zich nog onvoldoende hebben losgemaakt van een orde de de cultuur aan het slopenslaat, maar omdat ze invloedrijk en welvarend deel van die orde uitmaken, een orde die ze accepteren en verdedigen. Hun houding en invloed brengt, indien niet voldoende tegengewerkt, de beginnende beweging op politiek dood spoor. Zij verdienen vanuit protesterende mensen, vanuit de basis van de culturele sector die in beweging is gekomen, dan ook krachtige tegenspraak.

Een radicaal geluid is dus nodig, net als trouwens ook radicaler organisatievormen. Tot nu toe was de organisatie van protest veelal in handen van gevestigde organisaties, cultuurinstellingen die hun plek verdedigen, ondernemers feitelijk ook, die hun opbrengst in gevaar zien komen door hogere BTW, hogere toegangsgelden en minder klandizie, en vakbonden die opkomen voor hun achterban. Precies het gevestigde karakter van organisatoren levert ook veel van de beperkte en beperkende argumentaties waar ik hierboven kritiek op leverde, vandaan. Dit karakter leidt ook tot de tot nu toe heel ‘keurige’ actievorm: samenkomen op een plein, goed geregisseerd een schereeuw aanheffen, luisteren naar sprekers en optredens – maar vrij weinig zelf dóén.

Om zowel actievorm als argumentaties aan te scherpen, zijn andere organisatievormen nodig. Het protest dient niet namens ons, maar boven alles door ons zelf, vormgegeven te worden. Dat vereist dat studenten op kunstinstellingen, musici en andere kunstenaars, personeel op kunstinstellingen en dergelijke, zelf samenkomen, zichzelf organiseren, en zelf met initiatieven komen voor activiteiten. Kunst en cultuur zijn te belangrijk om aan Freek de Jonge of Ivo Niehe over te laten – om over Frits Bolkestein nu maar even te zwijgen.